Адам мен табиғат: үйлесім әлде қайшылық?

Адам мен табиғат: үйлесім әлде қайшылық?

Бұл сұрақ адамзат тарихының бастауынан бері өзекті. Табиғат – бесік те, қасірет те. Ол бізді өмірге әкеліп, сусындатып, асырады, бірақ күшімен жазалайды да. Адам болса – оның баласы әрі бұзақысы. Ежелгі аңшы тек қорек іздесе, қазіргі адам планетаның тұтас экожүйесін өзгертіп жатыр. Сонымен, адам мен табиғат арасында үйлесім бар ма, әлде бұл мәңгілік қайшылық па?

Алғашқы қауымда адам табиғатқа табынды. Ол күннің шығуын, жаңбырды, жердің құнарлылығын құдай тұтты. Табиғат – тіршілік көзі, ал адам – оның кішкентай бөлшегі. Бұл кезде үйлесім үстемдік етті. Дегенмен отты игеру, егіншілік пен мал шаруашылығы табиғатқа алғашқы соққыны берді. Ормандар өртеліп, жер беті өзгере бастады. Әйтсе де бұл өзгерістер табиғаттың қалпына келуіне мүмкіндік беретіндей баяу болды.

Өнеркәсіп төңкерісі бәрін түбегейлі өзгертті. Адам табиғатты тек пайдалану нысаны ретінде қарастырды. Мұнай, көмір, газ – бәрі шексіз қор сияқты көрінді. Қалалар өсті, зауыттар түтіндеді, өзендер бұлғанды. Адам табиғаттан үстемдік етуді көздеді, бірақ оның кері әсері де кешікпеді: ауаның ластануы, жылыну, жойылып бара жатқан түрлер. Қайшылық айқындала түсті.

Бүгінде біз үшінші жолды іздейміз. Үйлесім дегеніміз – табиғатты бағындыру емес, онымен тепе-теңдік табу. Жаңартылатын энергия, экологиялық технологиялар, ұлттық парктер – осының бәрі адамның санасының өзгергенін көрсетеді. Табиғатты аялау – біздің де мүддеміз, өйткені ол бізсіз өмір сүре алады, ал біз онсыз өмір сүре алмаймыз.

Қорыта келгенде, адам мен табиғат арасындағы үйлесім мен қайшылық екі қарама-қарсы бастама іспетті. Тарихта олар кезектесіп отырды. Бірақ бүгінгі таңда таңдау біздікі: қайшылықты жалғастырып, планетаны қирата беру немесе үйлесімді тауып, жаңа санамен өмір сүру. Даналық – үйлесімде. Табиғат – біздің анамыз, досымыз, сұрапыл қарсыласымыз емес. Оны түсініп, құрметтеу – адамзаттың болашағының кепілі.