Әдебиет пен педагогиканың үндестігі:

Жанайдар Мусиннің ғылыми мұрасы

Утегенова Гулнур Мамбеткалиевна

Арал көпсалалы колледжінің

арнайы пән оқытушысы

Қызылорда облысы,Арал қаласы

Аңдатпа

Қазақ әдебиеттану ғылымының аса көрнекті өкілдерінің бірі, ғалым әрі педагог Жанайдар Мусиннің 90 жылдығы аясында оның әдебиеттану мен педагогика саласындағы мұрасы қарастырылады. Жанайдар Мусин өз шығармаларында әдеби тұлғалардың шығармашылық мұрасын зерттеп, олардың педагогикалық мәнін терең түсіндірген. Әдеби шығармалардың тәрбие құралы ретінде рөлін айқындап, оларды педагогикалық тұрғыдан талдауды ғылыми негізде қалыптастырды. Бұл баяндаманың мақсаты – Жанайдар Мусиннің әдеби тұлғалар еңбектеріне жүргізген педагогикалық интерпретацияларын талдап, оның әдебиет пен тәрбие арасындағы байланысты түсіндіру. Сонымен қатар, қазіргі білім беру жүйесінде әдеби шығармаларды тәрбие құралы ретінде қолданудың мүмкіндіктері қарастырылады.

Аннотация

Казахстанская литература и науки о педагогике отмечают 90-летие выдающегося ученого и педагога Жанайдара Мусина, чье наследие в области литературоведения и педагогики продолжает оказывать большое влияние. В своих трудах Жанайдар Мусин исследовал творчество литературных фигур, глубоко раскрывая их педагогическое значение. Он определил роль литературных произведений как средства воспитания и создал научную основу для педагогического анализа этих произведений. Целью данного доклада является анализ педагогической интерпретации трудов литературных личностей, осуществленных Жанайдаром Мусиным, а также разъяснение связи между литературой и воспитанием. В докладе также рассматриваются возможности использования литературных произведений как средства воспитания в современной системе образования.

Annotation

On the occasion of the 90th anniversary of the prominent scholar and educator Zhanydar Musin, his contributions to the fields of literary studies and pedagogy are examined. In his works, Zhanydar Musin explored the creative legacy of literary figures, deeply explaining their pedagogical significance. He highlighted the role of literary works as tools for education and established a scientific foundation for analyzing these works from a pedagogical perspective. The purpose of this paper is to analyze the pedagogical interpretations of literary works conducted by Zhanydar Musin and to explain the connection between literature and education. Furthermore, the possibilities of using literary works as educational tools in the modern educational system are discussed.

Кілттік сөздер

• Жанайдар Мусин

• Әдебиет және педагогика

• Педагогикалық интерпретация

• Абай Құнанбайұлы

• Ыбырай Алтынсарин

• Шәкәрім Құдайбердіұлы

• Ахмет Байтұрсынұлы

• Ұлттық тәрбие

• Әдеби тұлғалар

• Тәрбиелік мән

• Құндылықтар жүйесі

• Шығармашылық

• Педагогикалық мұра

• Оқушыларды тәрбиелеу

• Білім беру жүйесі

• Рухани құндылықтар

Ключевые слова

• Жанайдар Мусин

• Литература и педагогика

• Педагогическая интерпретация

• Абай Кунанбаев

• Ыбырай Алтынсарин

• Шәкәрім Құдайбердіұлы

• Ахмет Байтурсынов

• Национальное воспитание

• Литературные личности

• Воспитательное значение

• Система ценностей

• Творчество

• Педагогическое наследие

• Воспитание учеников

• Система образования

• Духовные ценности

Keywords

 Zhanydar Musin

 Literature and Pedagogy

 Pedagogical Interpretation

 Abai Kunanbayev

 Ibrai Altynsarin

 Shakarim Kudayberdiuly

 Ahmet Baitursynuly

 National Education

 Literary Figures

 Educational Significance

 Value System

 Creativity

 Pedagogical Heritage

 Educating Students

 Education System

 Spiritual Values

Жанайдар Мусиннің ғылыми мұрасы

Жанайдар Мусин қазақ әдебиеттану ғылымында өзіндік орнын қалдырған ғалым әрі педагог ретінде танылған. Оның ғылыми еңбектері әдебиет пен педагогиканың өзара байланысын терең зерттеуге негізделген. Мусин әдеби шығармаларды зерттей отырып, олардағы педагогикалық идеяларды тауып, оның тәрбиелік мәнін дәлелдеді. Оның пікірінше, әдебиет – тек өнер емес, сонымен бірге тәрбие құралы, ол ұрпақтың бойында адамгершілік, рухани құндылықтарды қалыптастырады.

Мусиннің негізгі ғылыми бағыты – әдеби шығармалардың тәрбиелік мәнін зерттеу. Ол әдебиетке жасалған педагогикалық интерпретация арқылы, әдеби шығармалар оқырманға не береді, қандай құндылықтарды бойына сіңіреді деген сұрақтарға жауап іздеді. Оның шығармашылығы әдебиеттің тәрбиелік ықпалын айқындай отырып, қазіргі білім беру жүйесінде оның қолданылуының маңызды екендігін көрсетеді.

Әдебиет пен педагогиканың байланысы

Әдебиет пен педагогика арасындағы байланысты зерттеу Мусиннің ғылыми ізденістерінде басты орын алады. Оның айтуынша, әдебиет адамның рухани дамуына, дүниетанымының кеңеюіне ықпал етеді. Әдеби шығармалардағы педагогикалық идеялар адамның моральдық тәрбие беру мен тұлғалық дамуын қамтамасыз етеді. Әдебиетті оқыту барысында оқушылардың шығармашылық қабілеттері дамиды, ұлттық құндылықтар мен адамгершілік қағидаттары бойларына сіңеді.

Мусин әдебиеттегі әрбір шығарманы тәрбие құралы ретінде қарастырып, оның негізінде адамгершілік, еңбек, сүйіспеншілік, мейірімділік сияқты қасиеттерді қалыптастыруды мақсат етеді. Әдеби шығармаларды оқыту, оның ішінде классикалық шығармаларды, тәрбие үрдісіне енгізу бүгінгі күні де аса маңызды. Мусиннің әдебиет пен педагогиканы үйлестіре отырып зерттеуі, қазіргі білім беру жүйесінде өзектілігін жоғалтқан емес.

Жанайдар Мусин және қазақ әдебиетіндегі педагогикалық идеялар

Мусин әдеби тұлғалардың шығармаларын талдай отырып, олардың педагогикалық ойларын жүйелеген. Оның еңбектерінде Абай Құнанбайұлы, Ыбырай Алтынсарин, Шәкәрім Құдайбердіұлы және Ахмет Байтұрсынұлы сияқты ұлы тұлғалардың шығармашылығындағы тәрбие мәселелері кеңінен қарастырылады.

Абай Құнанбайұлының педагогикалық идеялары

Абай Құнанбайұлының шығармашылығы қазақ әдебиетіндегі рухани және моральдық мұралардың негізі болып табылады. Абайдың «толық адам» концепциясы – оның педагогикалық идеяларының басты бағыты. Абай толық адам болу үшін адам бойында үш негіз болуы керек деп есептеген: ақыл, қайрат, жүрек. Бұл идея қазіргі педагогикада да үлкен маңызға ие. Мусин Абай шығармаларын терең талдай отырып, оның тәрбие беру жүйесіндегі орны мен рөлін айқындады.

Ыбырай Алтынсарин және оқу-ағарту мәселесі

Ыбырай Алтынсарин өзінің шығармаларында баланың адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру мен оқу-ағартудың маңыздылығын атап өткен. Ол қазақ балаларына білім беруде жаңа әдістерді енгізіп, ұрпақ тәрбиесінде әдебиеттің, тілдің және мәдениеттің рөлін көрсетті. Мусин Ыбырайдың педагогикалық мұрасын қазіргі оқу жүйесіне енгізудің қажеттілігін айтты. Оның шығармалары бүгінгі күнде де тәрбие құралы ретінде пайдаланылады.

Шәкәрім Құдайбердіұлының рухани мұрасы

Шәкәрім Құдайбердіұлының шығармашылығында да педагогикалық ойлар мол. Оның философиялық еңбектері, әсіресе адам тәрбиесі мен ар-ұждан мәселелері қазіргі педагогикаға сәйкес келеді. Мусин Шәкәрім шығармаларындағы рухани тазалық және адамгершілік мәселелерін зерттей отырып, оның ұлттық тәрбие жүйесіне қосқан үлесін атап өтеді.

Ахмет Байтұрсынұлы және тілдік тәрбие

Ахмет Байтұрсынұлы қазақ тіл білімінің негізін қалаушы ғана емес, сонымен қатар өз еңбектерінде әдебиет пен тәрбие арасындағы байланысты көрсеткен ғалым. Оның шығармаларында тілдің тәрбие құралы ретіндегі орны айқын көрінеді. Мусин Ахметтің тіл мен әдебиет арқылы тәрбие беруді және ұлттық сана қалыптастырудың маңыздылығын көрсеткен тұжырымдарын ерекше атап өтеді.

Әдеби шығармаларды тәрбиелік тұрғыда қолдану

Жанайдар Мусин әдебиетті тек көркемдік тұрғыдан емес, тәрбиелік тұрғыдан да бағалауды ұсынды. Ол әдеби шығармалардың оқушылардың дүниетанымын кеңейтуге, ұлттық құндылықтарды сақтауға және адамгершілік қасиеттерін дамытуға ықпал ететінін айтады. Бүгінгі күні әдеби шығармаларды оқытуда олардың тек эстетикалық құндылығын ғана емес, тәрбиелік мәнін де ескеру маңызды. Мусиннің еңбектерінде әдеби шығармаларды оқытудың бұл аспектісі кеңінен қарастырылады.

Қорытынды

Жанайдар Мусиннің ғылыми мұрасы әдебиет пен педагогиканың байланысын терең түсіну және оларды бір-бірімен үндестіре отырып пайдалану жолдарын айқындады. Оның зерттеулерінде әдеби шығармалардың педагогикалық мәні мен тәрбиелік ықпалы баса айтылған. Мусиннің көзқарасы бойынша, әдебиет – бұл тек өнер емес, ол тәрбие құралы, ол ұрпаққа рухани құндылықтарды сіңіріп, қоғамның адамгершілік негіздерін қалыптастырады.

Мусиннің әдебиет пен педагогиканы байланыстыра отырып жасаған интерпретациялары қазіргі білім беру жүйесіне үлкен ықпалын тигізуде. Оның еңбектері – ұрпақ тәрбиесінде әдебиеттің маңызды рөлін түсінуге және оны дұрыс бағытта қолдануға көмектесетін үлкен ғылыми мұра болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Мусин Ж. «Қазақ әдебиеті тарихы» – Алматы: Қазақ университеті, 2006.

2. Мусин Ж. «Әдебиет және ұрпақ тәрбиесі» – Алматы: Мектеп, 2010.

3. Құнанбайұлы А. «Қара сөздер» – Алматы: Жазушы, 2005.

4. Алтынсарин Ы. «Шығармалары» – Алматы: Қазақстан, 1988.

5. Құдайбердіұлы Ш. «Шығармалар жинағы» – Алматы: Ғылым, 2004.

6. Байтұрсынұлы А. «Әдебиет танытқыш» – Алматы: Қазақстан, 1991.

7. Ғабит Мүсірепов. «Жанайдар Мусин – ғалым, педагог, әдебиет зерттеушісі» – Алматы: Жазушы, 2003.

8. Сейітжан Қ. «Қазақ әдебиетінің педагогикалық аспектілері» – Алматы: Рауан, 2015.