Алып тұлға - Қажымұқан

Автор: Әл-Фараби ат. ҚазҰУ, 1 курс студенті Ақжан Улухманова

Жетекші: Әл-Фараби ат. ҚазҰУ, Қазақстан тарихы

кафедрасының оқытушысы А.Н. Сагинаева

«Ер жігіт ел үшін туады, ел үшін өледі», - дейді дана халқымыз. Осы сөздің шынайы мәнін өз өмірімен дәлелдеген Қажымұқан Мұңайтпасұлы - ел намысын әлем алдында қорғаған тарихи тұлға. Оның есімі қазақ халқының рухымен бірге жасай береді. 2026 жылы оның туғанына 155 жыл толып отыр.

Қажымұқан Мұңайтпасұлы 1871 жылы дүниеге келіп, балалық шағын қарапайым әрі ауыр тұрмыста өткізді. Кедей шаруа отбасынан шыққан ол ерте жастан еңбекке араласып, күнкөріс қамымен ауқатты адамдарға жалдануға мәжбүр болды. Осы кезеңде оның табиғи күші байқалып, төзімділігі мен қайсарлығы қалыптаса бастады. Ауыл арасындағы жиын-тойларда күреске түсіп, көпшілікке таныла келе, жас балуан ел ішінде «бала балуан» атанып, алғашқы танымалдылығына жол ашты. Бұл кезең оның үлкен спортқа апарар жолының бастауы болды.

XX ғасырдың басында Қажымұқанның кәсіби спорттағы жетістіктері айқын көрінді. Ол күрес өнерін жетік меңгеріп, халықаралық деңгейде өнер көрсете бастады. 1906 жылы Германияда өткен дүниежүзілік жарыста қарсыластарынан басым түсіп, әлем чемпионы атанды. Бұл жеңіс оның есімін әлемге танытып, кәсіби күрестегі беделін нығайтты. Кейінгі жылдары ол Ресей, Түркия, Иран және Еуропа елдерінде өткен жарыстарда бірнеше мәрте жеңіске жетіп, өз шеберлігін дәлелдеді. Замандастары Қажымұқанның тек күші ғана емес, күрес тәсілдерінің де ерекше болғанын атап өткен. Ол әрбір белдесуге үлкен дайындықпен келіп, қарсыласының әдісін алдын ала бағамдай білген. Осы қасиеттері оны кәсіби тұрғыда өзгелерден ерекшелендірді. Қажымұқан қай жерде күрессе де, өзінің қазақ екенін мақтанышпен атап өткен. Оның әрбір жеңісі ел абыройын асқақтатып, халық рухын көтерді. Сол кезеңдегі тарихи жағдайды ескерсек, бұл жетістіктердің маңызы ерекше болды. Ол тек спортшы ретінде емес, ұлт намысын қорғаушы тұлға ретінде танылды.

Ұлы Отан соғысы жылдарында да Қажымұқан елден шет қалмады. Жасы ұлғайғанына қарамастан, халық арасында өнер көрсетіп, қаражат жинады. Жиналған қаржыға майдан қажетіне ұшақ жасатуға үлес қосуы - оның елге деген жауапкершілігінің айқын дәлелі. Бұл әрекеті оның азаматтық тұлғасын одан әрі айқындай түсті.

Қажымұқан Мұңайтпасұлының өмір жолы - тек жеке жетістік тарихы ғана емес, ол - тұтас бір дәуірдің көрінісі. Оның тағдыры арқылы сол кезеңдегі қазақ қоғамының тұрмысын, қиындықтарын және рухани беріктігін көруге болады. Ол қарапайым ортадан шығып, әлемдік деңгейдегі тұлғаға айналды.

Бүгінде Қажымұқан есімі ел ішінде кеңінен ұлықталып келеді. Оның құрметіне ескерткіштер орнатылып, спорт кешендері мен білім беру мекемелеріне аты берілген. Түрлі жарыстар мен турнирлер ұйымдастырылып, оның есімі жас ұрпаққа үлгі ретінде насихатталуда. Бұл – тарихи тұлғаның халық жадындағы орнының берік екенін көрсетеді. Қажымұқан туралы көптеген деректер мен зерттеулер оның тек спорттағы ғана емес, адамгершілік қасиеттерін де айқындайды. Ол қарапайымдылығымен, жомарттығымен, елге жақындығымен ерекшеленген. Мұндай қасиеттер оның тұлғасын одан әрі биіктете түседі.

155 жылдық мерейтой - Қажымұқан Мұңайтпасұлының өмірі мен мұрасын қайта зерделеуге мүмкіндік береді. Бұл - тек тарихи дата ғана емес, ұлттық құндылықтарды жаңғыртатын, жас ұрпақты тәрбиелейтін маңызды кезең. Қажымұқан - уақыт сынынан өткен тарихи тұлға. Оның өмір жолы табандылық пен еңбектің адамды биікке жеткізетінін айқын дәлелдейді. Бүгінгі ұрпақ үшін Қажымұқанның есімі жігердің, намыстың және сенімнің символына айналды. Сондықтан оның даңқы халық жадында сақталып, өнегелі жолы ұрпақтан-ұрпаққа жалғаса береді.