×
Сертификат тегін алу үшін
Материал тегін жариялау
ҚР БАҚ(СМИ) тіркеу №9512
Ең үздік ашық сабақ байқауы басталды
Алтын күз байқауы басталды
Сұрақтарды 8(771)-234-55-99 (Ватсап) осы номерге жазуға болады

"Әншілік өнер " Баяндама

Автор:Мунишова Нұрсұлу
Бағыты: Музыка
Бөлімі: Баяндамалар, реферат
Сыныбы: 1 сынып
Жарияланған уақыты: 2019-03-18

50-ден астам пәндер бойынша материалдарды тегін жүктеп, сабақ барысында қолдануға болады

Материал туралы қысқаша түсінік

Вокалды – хорлық техникалық негізі болып, әншінің дұрыс тыныс алу дағдысы болып табылады. Дыбыс сапасы осыған байланысты. Әншілік тыныстың физиологиялық тыныстан айырмашылығы: — Тыныс алу кезінде фонация пайда болады, біршама ұзаққа созылады, ал тыныс шығару қысқарады. — Тыныс алу кезеңі автоматты түрден, ойламаған жерден, басқарушылыққа өтеді. — Тыныс шығару бұлшықетінің одан сайын күшіне енуі әнші тынысының негізгі талабы фонация кезінде тынысты үнемді ұстау.





























Вокалды – хорлық техникалық негізі болып, әншінің дұрыс тыныс алу дағдысы болып табылады. Дыбыс сапасы осыған байланысты.Құрсақтық, көкіректік, абдаменальный және т.б – тыныс диафрагманың  қарқындылығымен және іш бұлшықетімен сезіледі.Аралас, кеуде құрсақтық, кеуде көкіректік, сүйекті абдаменальный және т.б – тыныс кеуделік сияқты бұлшықеттердің қарқынды жұмысы арқылы сезінеді сонымен бірге құрсақтың аймақта және белдің төменгі жағы арқылы да сезінеді.Вокалдық практикада аралас тыныс алудың да ролі өте зор: диафрагма төмен түседі, жан – жаққа барлық айналымда созылады, қорытындысында әнші кеудесі бел аймағында өзінің көлемін ұлғайтады; бел бұлшықеттерінің сезінуі арқылы ауа өкпенің төменгі жағын талдырады. Жан бұлшықеттері екі жаққа иіріліп қозғалады, ал іш алдыға қарай үрленіп қозғалады; Диафрагма болса одан сайын мығымдана түседі. Әншінің фонациялық тыныс шығару кезінде ән айтқанда тыныс алу қалпын сақтап қалуға тырысса, дыбыс апорасын сезіне білуге деген икемділігіде жоғары болады. Әншілік хордың негізгі талабы ән айтқанда тыныс алған соң шаласы ұстаным болуы керек. Бұл ата кезінде дыбыстың  интонациялық тұрғыда жақсы естілуіне, орындалуына әкеледі. Шығарма жылдамдығы тез болған сайын, тыныс алудағы ұстаным қысқаланады.—         Ән аитқанда отыруға,  бей – жай тұруға болмайды,  әр қашанда ішкі және сыртқы тартылымды сақтау міндетті.— Басты тура ұстау,  еркін,   төмен түсірмеу, қисайтпау.(өйтпегенде көмей төмен немесе жоғары вертикалды орналасадыда, дыбыс сапасына зиян келтіреді).—  Дене ауырлығын тура бөле отырып,  екі аяқта нық тұру.—  Аяққа сүйене отырып орындықтың шетіне отыру— Корпусты ешқандай қысылыссыз тура ұстау керек.(арқаның қисық тұруынан диафрагма еркін қозғала алмайды, нәтижесінде тыныстың қарқындылығы джойылып ,  дыбыс апорадан алынып,  тембрдың ашықтығы жэоғалып,  интонация тұрақсызданады).—  Қол (егер нота ұстамаса) тізеде еркін жату керек.Әнші тынысының техникасы орындалып жатқан шығарма мінезіне сай болу керек. Тыныс алуда әрбір музыкалық фразаның және әуеннің мінезімен үйлесуі тиіс. Дыбысты алудың алдындағы тыныс ұытанымыда шығарманың мінезіне қарай болады.  Шығарманың темпі неғұрлым жылдам болған сайын алатын тыныста ,  тыныс ұстанымыда сондай жылдамдықта болуы керек.Әншілік тыныс вокалдық хор техникасының әр түрлі элементтерімен тығыз байланысты; дыбыс атакасы,  дикция, динамика, дауыс регитры, интонация т,б.—         Тыныс жинау дауыстық апараттағы артық бұлшық еттік қосылыстар  және тағы артикуляциялық органның қосылуы,  дикцияның жинақталмауы, детонация, дауыс дыбыстануының еркін болмауы.—         Дыбысты алу кезіндегі бір мезгілдік тыныс ұстанымының болмауынан, дыбыс интонацялық тұрғада да дұрыс болмай «подъездбен» алынады .  Ереже бойынша белгілі жоғарлықты төменен алуы тиіс.—         Дауыс астарындағы шағын қысым әсерінен дыбыс тембрі жағынан кедей болып көрінеді. Фольцеттік мінезде төменгі байланыс қысымының күштілігі керісінше әсер етеді, яғни дыбысталу толып, тембрі едәіур бай , кеуделік типке жақын болады.Миоэластикалық теорияны қолданғандар;  (Гарма, Мюллер, Музехольд, Левидев) дауыстың байланыстағы  жиілікте дыбыс жоғарылығы шығарылған ауа күшіне байланысты.Дыбыс қалыптасуының нейрохроноксикалық теориясы француз физиологы Раул Юссоның ұсынуымен қабылданған. Байланыстар жиілігі импульске сәйкес келе отырып, орталық жүйке жүйесі арқылы дауыстық бұлшық етке беріліп, дыбыс шығару күші  дыбыс жоғарылығына әсер етпейді.Жанашыл мамандықтандырылған әдебйет негізіне дыбыстың қалыптасуының механика- миоэластикалық теориясы қабылданады. Дауыстық астар жүйеліктер негізінде жұмыс істейді. Тыныс алу жүйесі сыртқы күшті қамтып, дауыстық астарға әсер етеді. Орталық жүйке жүйесі  дауыс астарында көмейдің аэродинамикалық мүмкіндігін тудырады.Әнші дауысының әрбір дауысы физиологиясы жағынан табиғи қиын. Олар негізгіжәне көп түрлі жай тоннан тұрады. Негізгі тонға ең төменгі жай тон жатады, ол дыбыс құрамына кіреді. Дыбыс жоғарылығын осы анықтайды. Ал басқа жай тондар обертон деп аталады. Дыбыс жоғаралығы спектіріндегі обертондардың әр түрлі қатынасы күшімен сапа жағынан спецификалық әшекеиге  немесе дауыстың ерекше дыбыс талуына яғни тембрге әкеледі. Дауыстың жеке тембрі эндокринді жүйеге қатысты, мұнда дауыстың анотомиялық ерекшелігі кіреді және тыныспен аритикуляциялық органдарғада байланысты.Резонаторлармен күштелген обертондардың жеке тобының форманты спектр деп аталады. Төменгі әшекейлік форманта – дауысқа жұмсақтық қоңыр әсер береді.                                  Жоғарғы әншілік форманта – дауысқа ашықтық, ұшқырлық береді.—         Дауыстық астарды  бір – біріне әкелу.Жеңіл тембрлік дыбысталуға жету үшін төменгі дыбыстық қатарға тұрғызылған жаттығуларды қолдану керек. Сол кезде фальцетке жақын жеңіл дыбысталу пайда болады. Тембрлік дыбысталудың қалыптылығын сақтай отырып, төменгі дыбыстық қатарда жаттығуларды айтқан кезде, дыбыс неғұрлым төмен болса, ол соғұрлым жеңіл жоғарыдан айтылуын сақтаған дұрыс.Ауаны көбірек алса, кеуделік дыбысталуды алуға болады, ал аз алса фальцеттік дыбысталуды алуға болады. Регисторлық дыбысталудың белгілі қалпын ұстану үшін тыныс алудың көлемі мен қарқынының әсері көп. Дауыс күші байланыстырушы қысымға пропорционалды, егерде балаларға күштілігі әр түрлі дауыстармен бірдей дауысты дыбыстарды бір ұзақтықта айтқызса,  f (қатты) айтқанда оларда дауыс дыбысы р (ақырын) айтқанға қарағанда обертонға бай болады. Фонацияның фальцеттік механизмін бүкіл дауыс диапазонымен төменгі тесситурада, ең жоғарғы дыбыстарынан бастап фальцетпен айту керек. Бірақ бүкіл диапазон бойы ең төменгі дыбыстан бастап  таза кеуделік дыбыспен айту мүмкін емес, өйткені әрбір әнші жоғарғы дыбыстарды фальцетпен ғана айта алады. Дауыс күші регистордың механизмінің қалыптастырушысы. Көмейді қатты айту күйіне ендірсе кеуделік типтегі дыбысталу пайда болады.Қатты және өте жұмсақ атакалар енді ән айтып жүргендердің ән айтуы нашар болғанда дауыстық астарды қатал ету үшін қолданады. Оқушыдан фальцетке жақын дыбысталуды алу үшін оған жұмсақ атаканы қолдана отырып, ақырын айтуды талап ету керек. Кеуделік дыбысталу қатты атака арқылы қатты айтқанда пайда болады. Атакадан соң дыбыс қатты немесе жалғасымды болуы мүмкін. Жаңа атакамен қысқа – қысқа дыбыстық қатарларды алса дыбыс стаккато ретінде шығады. Стаккато тәрізді легатода өзінің жеңілдігі нығыз және жалғасымдылығы бар дыбыс. Әрбір дыбыстың пайда болуы жаңа атакадан басталады. Мысалы: жеңіл стаккато байқағыштықты талап етеді. Әрбір маркато, нығыз легато, барлық акценттер, яғни көмейдің регисторлық күйіне әсер етеді, тембрлік дыбысталуыда өзгереді.Жабық ауызбен ән айту – бұл солистер практикасында сирек қолданылатын тембрлік дыбысталудың бір түрі. Бұл орыс музыка мәдениетінде ХХ ғасырдың басында А.Гречаниновтың,                         А. Костальскийдің, П. Чеснаков шығармаларында хор музыкасында  пайда болды. Бұл көркемдік жағынан емес, балалар дауысын дамытуда да орны көп. Дауыссыз «м» дыбысы естілу арқылы да жабық ауызда ән айту көп тараған. Бұл дауыстардың резонаторда естілуіне көмектеседі. Жабық ауызбен ән айтқанда ерінді алдыға жылжытып, тиісті шамалы ашу керек. Бұл дыбыстардың мұрын және көмей аймағынан естілуін сезінуге әкеледі. Жабық дауыстыға позицияны ашық ауызбен айтқандада қолдану керек. Балалар тембрімен жұмыс істегенде фальцеттік типпен жұмыс істеген дұрыс.Мақсаты: Әр дауыстыда көмей күйін сақтау, ұзақтықтар ауысқанда дауыстыларды сақтау. Екі дыбыста (g 1 және а 1) тембрімен динамикасы жағынан біркелкі болу керек. Жоғарғы дыбысты төменгі позициясында айту керек. Дыбыстық атака жоғарыдан алғандай болу керек, әнші берілген ұзақтыққа нақты түседі. Егер дауыс қысылып вокалдық позиция тұрақсызданса трельді төменгі дыбыстан емес, жоғарыдан бастауға болады. Жаттығуды орындағанда дауыс күшін жарты тоннан жоғары етпеу керек.Кеуделік режимнің бірінші жаттығулары фальцеттік режимдегідей артикуляция басқа, тесситура төмен. Жуықтап алғанда а1,с1,е1 дан, ақырындап кеңінен g м — g 1  ға жеткізу. Дауыс күші әндету кезінде ашылады.Мақсаты:  Кеуделік дыбысталуды төменгі тесситураға көшіру, дауыстық жоғарғы тонды диапазонын вокалды – жаттықтырушы жаттығудың негізі жоғарғы дыбыстардың қатардан басталуы. Кеуделік дыбысталумен жоғары қарай үш дыбыстан айтқанда төменгі дыбыстарды күштеуге болмайды, өйткені жоғарғы дыбыстарда қысылыс пайда болады.Динамика mf .2.  Емельянов  В.  В.    «Фонепедический  метод  развития  голоса». Стр. 126 – 137.Жеткізе білудің үш түрі бар: күнделікті өмірде, сахналық және әншілік. Жай жеткізуді глиссандодан, әр тон тұрақсыздықтарынан, рефлекторлық модуляциядан ажыратамыз. Ән айтқанда әншілік тонға көп көңіл бөлінеді., сонымен бірге ритм, тыныста музыка талабына көнуі тиіс. Әншілік дикция спецификасы дауыстыларды әр регисторға сай жеткізе білу (Мысалы: «о» «а» ға жақын). Сөздерді тез айтқанда соңғы дауыссызды сөз ішінде келесі дауыстыға келу керек.Орыс тілінде негізгі 5 дауысты: «а», «о», «у», «э», «и», 4 аралық «я», «ё», «е», «ю» және «ы», фонетикада «и» деп қаралады. Әуендетілген дауыстылар әрқашан фонетикалық жағынан анық және нақты естілуі тиіс. Дауыстылардың өзгеруі жылдам темпте ғана болады. Дауыстылардың өзгеруі мен әннің айтылуы екі түрлі соққысыз «а» және «э» динамикасы жағынан әлсізденеді. «о» дыбысы «а» — ға жуықталады. (аблака, Масква). «я» дыбысы «яе» тәрізді айтылады. (гряеда, памяеть) сөз аяғында таза естілуі тиіс. Жұмсақ «е» дыбысы «и» тәрізді, күнделікті сөзде, әнде қысқа ұзақтықтарда қолдануға болады (Мысалы: тез – «е» және «и» «Висилимся кружимся», «Хоровод» Свиридов. Динамикалық әлсіздік – «Реде — ет  аблакоф», «Ляетучая гряеда» «Элегия» В.Калинников).Үнді: б бь, в вь, г гь, д дь, ж жь, з зь, м мь, н нь, л ль.Қатаң:  п пь, ф фь, к кь, т ть, ш шь, с сь, ц, х, ч – сыңары жоқ.а)  Үнді дауыссыздар (жалқы немесе сыңарлы) сөз аяғында өздеріне сай қатаң дауыссыздар тәрізді айтылады. Қатаң дауыссыздар алдында үнділер естілмейді «но крут уже застыл», «сасет мой выступает в отвежжие каля» («Осень» Калинников). «Што кутцы ей флерет, флерет» Танеев «Из края в край».в)  «н» және «ин» жұмсақ дауыссыздар алдында жұмсақ айтылады: «страньник». «н» және «л» — дың алдында қатты және жартылай жұмсақ айтылады «сопливый».5. Әндегі сөздердің жеткізілуі күнделікті өмірден бөлек, әдеби жеткізу көркемдіктен бөлек, көркемді қолдануға сәйкес емес,  (жұмсақ «е» — «щеколад миньон жрала», «смерть катьки» Салманов ораториясынан.7. Егер бір сөз басталып келесі сөз дәл осылай басталса немесе жуық болса (д – ж, б – п, в – ф т.б.) ақырын екпінде оларды бөліп айту керек. Мысалы: «Гимн демократический молодежи» А.Новиков, «Каждый кто молод, дайте нам руки» жылдам екпінде қысқа ұзақтықтарда оларды ерекшелеп біріктіріп айту керек.              ( Мысалы: «Повторяем клятвы слава») м дыбысы тез ерекшеленіп бөлініп көрсетіледі.2. Етістіктерде негізгі ой етістікте болғанда қойылады және зат есім орны есімдікпен ауысқанда пайда болады:  «Но труд уже застыл» (Осень А. Пушкин, Калинников)3. Морфологиялық функциясына қарамастан екпін қарама қарсы санаулы сөздерге қойылады: «И солнца заблещет прекрасная – зеленое синее,  красное » (Сл. Я.Райниса «Былое» Э.Дарзинь ).ты не жди напрасно сына, не вернется »(« Мать послала к сыну думы»).Әнде ақындық мәтінмен екпін сәйкес келіп  жатқан заңдылықтары өз орнымен жүреді.ІІ. Ақындық мәтінмен жұмысы бар орындаушыға өлеңнің ритмдік ұйымдасуын білген дұрыс. Мәтіннің көркемдігі мен мазмұнын ғана жеткізбей ақындық шағарманы қалпында жеткізу керек .  Өлеңнің үш түрлі типін айтуға болады: Силабический, тонический, силоботанический.1. Бірінші түрі буын саны бірдей: (10, 11, 12 қиын өлең   )2.Қатардағы екпін санына байланысты: ( Аңыздар, Маяковскидің «Патетикалық араториясы »).1)     Ямбы – екпін 2 – 4 – 6 —  8 буында3)     Дактиль – екпін 1 – 4 – 7 – 10  буында—         Кульминациясын анықтап белгілеу: (Басты және жанама )—         Мәтін ойын  музака кульминациясының қатынасын барлау. ІІІ. Партитураның интонациялық қиындықтарының варианттары.Қиын гармониялы шығармадағы хроматизмдер структурасы. Хор итервалдық аралыққа сүйенеді (Равель, Манер, Стравинский опералық шығармалары ).Ансамбль – хор дыбыстарының бір элементі орындалуда бірлікті талап етеді. Хорда жеке және жалпы ансамбль болады. Жеке ансамбль унисон партияларды. Жалпы ансамбль – бүкіл хор ансамблі, барлық партиялардың үйлесуі. Ансамбльдің екі түрі де интонация тазалығын, ырғақтылықты, динамика, тембр, дикция, орфоэпияны талап етеді.Орындаушылық ритм музыкалық интонациялық элементімен байланысты. Мұнда фраза, интонациялық строймен жұмыс істеу, ұзақтық уақытын ұстау керек. Әрбір шығармада өзінің метроритмдік құрылымы бар. Ескі формаларда немесе ескі гимндерде бұл жоқ. Оларда сөз басы ұйымдастырушы гармониялық логикалық акценттермен: Мысалы: ХІХ – ХХғ. музыкасында (Дж. Верди «Libera me», «Domine, de morte acterra, in die illa tremende»). Ртим дирижер тактировкасымен қатты үйлесиірілген.Ансамбльдік орындауға тез екпінде ауыспалы өлшеммен ән айтқан қолойсыз. Такті ішіндегі үлестердің бірқалыпсыз группировкасы (Хор «Ой беда идет, люди сказали о невидимом граде Китеже» опера Римский – Корсаков 9/8 3+3+3, 2+3+2+2, 2+2+2+3) аралас хорға өте қиын.  Сонымен бірге ансамблдің бұзылуына ритм мен метр арасындағы қарама – қарсылық әсер етеді (Мыс: «Боже дайто») 2  үлеспен дирижерлеуі 5 үлестік метрде. (5/4) – «С крепки дуб тебе повырасти» хоры. «Сказание о царе солтане» операсынан Римский – Корсаков. Ансамбльмен орындағанда синкопалардың кездесуі өте қиын, пунктирлі ритм («Грозовые тучи кюй» және т.б.).Тез екпін ансамбльінде ритм, сөз және строй бұзылады. Өте ақырын екпінде ритм пульсті жоғалтады. Ақын екпінде дробление қолданады. ( Хор «Болят мои скоры котеньки» из оп. «Евгений Онегин» Чайковский 4/4 – 8/8 ге.Rubato  өнері метрмен, ритмнен ауытқу музыкалық және поэтикалық мәтінмен байланысты.1.2             Хорда дауыс мүшелеріне қарай бөлінуі тиіс – бұл ең бірінші қозғалмайтын нюанстарда қойылады. Динамикалық өлеңнің  қиын формасы қозғалыстағы нюанстары көрінеді (крещендо, деминуэндо), дыбыс қаттылығы бір қалыпты болуы керек. Ансамбль шығару үшін әнші дауысы тынысқа қойылуы тиіс.1.3            Динамикалық ансамбль санасы фактураға байлынысты. Динамикалық ансамбль дауыс диапазондарының шеткі дыбысында ашылуы қиын. Жасануы және жасанды емес ансамбльдер болады, ансмабльдік және ансамбль сай емес аккордтар болады. Бір тесситурада. Ансмабльмен емес аккордтармен жасанды ансамбльдауыстары әр түрлі тесситурада болғанда пайда болады, бірақ кейде ерлер дауысын микстық және фальцеттік қолданысын ескере отырып, әйелдер дауысының төменгі және орта дауыстарымен ерлердің дауысының жоғарғы регисторын сәйкестендіруге болады. Дыбыс күші кішірек (р, рр, mf).д) Аралас — әртүрлі ансамбль хор, солист және инструмент пен сүйемелдеу қатанастары әр түрлі болуы мүмкін. (Октавист ровнавесие – ораториялық финалдар, хорда негізгі тематикалық материал; хор қосымша әуенге тәрізді – Рахманинов кантатасының орта бөлігіндегі хор вокализі. Хор  — фон, негізгі тематикалық материал, хордың оркестрге қайта ауысуы). Ансамбльді орнықтыру дирижер міндеті. Ансамбльге жету үшін әншілердің қарқынды жұмысы да қажет, дирижер жестіне ілесуі тиіс.1.3 Лад интонациясының заңдылықтарынан интервалдар интонациясын сақтау, фазалар – тұрақты, кішілер – біпжақты қысқарту мен, үлкендер – біржақты кеңеюмен; өскендер (ув) – екі жақты кеңеюмен, кішірейгендер  (ум) – екі жақты қысқарумен. Жаңашыл қазіргі музыкада ладтың негіз қиындағанда әншілер интервалдарға сүйенеді. Жай интервалдар ч4, ч5, ч8. диссонанстың интервалдық интонациясын сақтау қиын.2.2       Гармониялық немесе тік строй – бұл қатарымен акорттардың естілуі. Қортындысында бүкіл хор дыбысталуы болады.Хор практикасында көлденең және тік строй тығыз байланысты. Мелодиялық строймен жұмыс жасағанда бірінші орында әуен дамуының  мелодиялық динамикасы жатады. Әуен ладтық байланыстар негізінде құралады. Вертикальді тік строймен жұмыс істегенде акустикалық момент ескеріледі, обертондар қиын дыбыстың тондағы дыбыстық жанасуы.г) Интонациялық  қиындықтар орган пунктімен қиындықтарда туады, бір уақытта 3 дауысқа тірек болуы көп функциялы гармониялық дыбысқа әкеледі. (Г.Свиридов «Вечером синем» фон –  D dur, с тоном «ми», сопрано тема fis moll). Көп функциялы, көп тональді шығармаларды орындағанда хор партияларын жеке үйреткен дұрыс.3.1 Үзіліссіз оркестр және хор айтатын а’capella хор эпизодтары өте жауыпты. Бұл жерде хор сапасы интонациялық ойға, интервалдардың анық және нақтылығына сүйенеді (Хор «Болят мои скоры ноженьки» из оперы «Евгений Онегин» Чайковский).4.2.      Хордың таюының себебі. Тоннан таю фраза соңында немесе көмей құрылымға көшкенде болады, дыбыстарды қайталағанда тон интонацияның ащылығы жоғалады. Қысқа интонацияға тұрмайтын дыбыстар болады. Аспаптық шығарманы жаттау көмектеседі. Шығарманы жаттағанда, үйренгенде салмақты дыбыстарын бірінші кезеңнен интонацияны сақтау. Тұрақты стройды қалыптастыруға әндету процесі көмектеседі.1.1 Хор стройы – хор техникасының басты элементі  а’capella орындағандағы строй – слухтың сезінуінің және ладты тональностің мелодиядағы және гармониядағы дыбыс ұзақтығы.1.3. Интервалдар ережесі: м,б,ув, ум, таза.2.6. VII7, VI7,V7,IV7,III7,II7,I7 – барлық септаккордтар және Д9 дейін полифункционалды.2. Хор шығармаларын орындағанда шығарманың мәнерлі естілуә үшін әншілердің вокалды хорлық дағдысын дамыту. Жұмысқа дайындық алдындаәншілердің эмоционалды күйі, дауыстық аппараты дыбыс ұзақтығының, динамикасының, тембрі жағынан жұмысқа дайын болған. Әуелі жаттыққан әншінің өзіне әндетуді жоғары ноталардан, қатты айтуға болмайды, өйткені дауыс қырылады. Әншілерге берілетін жұмыс уақыты олырдың дағдысына вокалдық жаттығумен, шыдамдылығына сай болған. Дауыстың әдемі және мәнерлі дыбысталуын жұмыс кезәндегі дыбыс қалыптастырушы комплекстер арқасында алуға болады. Жұмыс барысында тыныс аппаратында, көмей аймағында және артикуляция органдарында мүкістік болмауы тиіс. Бұлшық еттердің қысылыңқы тұруы дыбыс сапасына әсер етеді. Дыбыс сапасын басқарып, меңгере отырып, дауыс қылыптастырушы комплекстердің жетістігіне жетуге болады. Дыбыстың сапалы шығуы жақсы вокалдық слухы бар дирижердың жұмыс істеуіне де байланысты. Дауыстық аппараттың дұрыс жұмыс істеу нәтижесінде дауыстың қарқынды дыбысталуы білінеді. Әнші дауысының дыбысталуының негізгі сипаты дыбыс ұзақтықты диапазон, динамикалық диапазон тембр қозғалмалылығы. Хормейстер алдында бірнеше талаптар қатар тұрады. Әрбір талап өзінше жолмен шешіледі.Әндетудің келесі кезеңі мынадай құрылымнан тұрады: жұмсақ бірақ нақты, яғни «подьездсіз» сырғымай, дыбыс атакасы жеңіл, бірақ ыңғайына қарай дауыстық астардың шет жағынан қарқынды дыбысталуы және дыбыс пайда болғанда жұмсақ жүргізу, бұл үшін жаттығуларды р – дан немесе mp – н бастауы керек, мұндай кезде дыбыс жеңіл стаккатодан басталады. (Упр. 2,3). Жаттығулардың құрылымы жоғарғы және төменгі қалыптағы баспалдақты дыбыстық қатарға байланысты. Бұл жаттығу әнші дауысын фальцеттік немесе кеуделік қойылымға қарай айтылады. Жаттығу бірнеше рет  до 1 — ре 1 – ля 1 диапазонында хроматикалық секвенция бойынша жоғары төмен орындалады. Жаттығу сайын өз типіне қарай кеңейту керек 6, 7, 8, 9.Ары қарай баспалдақты дабыстық қатар жаттығуларға айналады. Олар үш дыбыстыққа  (5/3) құрылады. Олардың өз мақсаты бар, келесі жаттығулар дауыстық регисторда дыбысталуына орналған. Көмейдің ерте қалыптасқан күйін бүкіл жұмыс кезінде сақтау керек. Оларды қайталап орындағанда міндетті түрде дыбыс сипатын стаккатодан легатоға ауыстыру керек. Таза дауыстылдарды стаккатода айтқанда хормейстердің назарына атака кезінде жанама жыбыс естілмеуін, ал легатоға айтқанда бір дыбыстан екінші дыбысқа таза отуді талап ету керек. 12 – ші жаттығу келесі типке жатады, бірақ бұл диапазонға қиын тиеді, интонациялық құрылымға фонациялық тыныс алу жалғасымдылығына өз және 12 – ші жаттығуларды айтқанда жаттығу басында төменгі дыбыстарды күштеп керек емес.Динамикалық диапазонмен жұмыс істеу бір жаттығудан басталады. Жаттығу mp – дан  немесе mf – дан  басталады, бұл дыбыс күшін дауыс диапазонының қой бөлігінде болсада сақтау керек. Одан кейінгі талап нюанстарға қойылады р және f. Басында қай нюанста болсада осы дапуыс күші сақталады, кейіннен жылжымалы нюанстар қолданылады: крещендо және дименуэндо. Жылжымайтын нюанстарға келгеде 12, 13, 14 – ші жаттығулар, яғни бір дегенде f – ға басталып, ал қайталанғанда р –ға қайталанылатында. Әншілер назарына р — ға айтқанда дауыстың аппарат бұлшықеттері f – ға айтқандай сақталуы керек. Жылжымалы нюанстар крещендо және деминуэндо орындаушылық тәжірибесінде ең қиын болып саналады. Икемсіз әншілер көпшілігі дыбыс күшінің өсуін немесе азайып бір нюанстан келесіге ауыстырып өтуі. Мысалы: крещендо орынына р – дан f – ғаөтуі. Жақсы крещендо болу үшін бастамасында жақсы р – но болуы керек, ал деминуэндо керісінше.Әрбір әншінің дауыс тембрі оның дауыстық регисторының типі арқылы жақын әншілік позициясы арқылы және әншілік вибратоның сапасына қарай анықталады. Дауыстық тембрде дыбысталуына  — дыбыс күші және жоғарылығы, атака түріне, дауысты типіне, артикуляция қажет. Хордың көркемдік орындаушылық деңгейін арттыру үшін барлық дауыс регистрына сай тесситурада орындалуы тиіс. Тембрлік жұмыс істеу дауыс күйін примарлық тондардан бастауы керек. Хорда тембрмен жұмыс істеудің бір талабы – дауыс дыбысталуының регисторлық переходтардың көмегімен өз ретіне келтіру. Бұл үшін түрлі жаттығулар қолданылады; біріншіден төменнен және жоғарыдан дыбыстық қатарлар, содан соң төменнен жоғарылауын секіртпелер арқылы арпеджиолар кеңейту. Дыбыс жоғарылығымен динамикалық диапазонға арналған жаттығулар тембрге де қолданылады.Дауыс жылдамдығы жылжымалылығы хорда ән айтқанда, жаттығуларды білінеді. Басын вокалмен жұмыс істегенде қалыпты, темп тез орындалады. Жаттығулар ақырын, кейіннен тез орындалады. Темп жылдамдағанда дыбыстан дыбысқа өткенде фальш естіледі, яғни тортаменто. Вокализ жаттығуларын көп айту керек, яғни бір дауыстыны бірнеше жаттығуларда қайталау керек, бүкіл музыкалық фразада немесе біркелкілілікке жету керек. Басқа тонға өткенде буын қайталапын немесе басқаға ауысатын жаттығу қолдануы тиіс. Содан соң жаттығудың өзі орындалады. Келесі жаттығуда музыкалық фраза өсуі тиіс, бұл фонациялық тыныс алуға әкеледі. Темп жылдамдағанда ережені сақтау керек. Темп жылдамдаған сайын дауыстық регисторда дыбысталу жеңіл болуы керек. Дауыстың қозғалмалылығына әсер етеді. Барлық вокалдық жұмыс талаптары хорда орындалуы тиіс. Жаттығулар белгілі қалыппен жүреді. Мысалы: 2 – ші жаттығу бір дыбыста стаккато:Бір жаттығуды дамытып әр түрлі динамикадағы орындауда қолдануға болады, әртүрлі темпте дыбыс жоғарылығында пайда болады. Хормен жұмыс жасағанда дирижер ішкі слухпен хордың қалай дыбысталуын естуі тиіс. Ол  бұл деңгейге жету үшін бүгінгі репетицияда нені хордан талап етуін білуі тиіс. Вокалдық жұмыста балалар хорымен көркемдік талаптардан басқа балалар дауысының дамуына көңіл бөлуі.2. Дыбыс жоғарылығы диапазонмен жұмыс істегендегі жұмыс режимі, жаттығулар, әдістемелік қойылымдар. Унисон қалыптастыру, жұмсақ атакаға жету( р – стаккатода) төмен және жоғарғы дыбыс қатары – фальцеттік және кеуделік күйге келуі, арпеджио. Мақсаты – регисторды дамыту. Диапазонды примарлық аймақтың төмен, жоғары, хроматикалық секвенцияларға дейін жеткізу. Жаттығуларды стаккатодан легатоға өтуі.Әдістемелік қойылымдар: ең бірінші жылжымайтын нюанстар mp мен mf  қалыптастырылады, кейін р,  f. Келесі кезең жылжымайтын нюанстарды қарама – қарсы қою —  f  — р қайталанбалы жаттығуларға жатады. Енді жылжымалы нюанстар – крещендо және деминуэндо; хорда ритм арқылы немесе әлсіз дыбыс күшінде; р – mf, mf  — f , он алтылықтар арқылы, сегіздіктер немесе төрттіктер арқылы т.б.І. Дирижер міндетінің бірі хор ұжымына тон беру, әсіресе а’capella орындағанда. Хорға тон беру – хорды орындалатын шығармаға сай жолға салу. Хор дирижеры бұл талапты үлкен икеммен, салмақтылықпен, нақтылықпен, сенімділікпен көрсету немесе сонда интонация нақтылықпен бұл орындаушылырға беріледі.ІІ. А’capella тәрізді барлық хор ұжымында тон беру қабылданған. Онда камертон қолданылады. Камертон кішкентай темір вилка тәрізді, төменгі жағы қозғалмайтын соңғы жағын жеңіл ғана соққаннан, яғни саусақпен вилка жиілігі басталады, содан соң камертон қалыпты дыбыс жоғарылығын береді. Камертон секундына 435 қозғалыс жиілігі береді – бұл қалыпты камертон, яғни І октава «ля». 1936 жылы СССР – да  440 герцтік камертон қабылданған. Ол Париж камертонынан 1,10 тонға жоғары. Камертон түрлері: Камертон – вилка трубычка – топарь, камертон – до ІІ октавасы. Хроматикалық камертон, үшдыбыс – тезвучие камертон беріледі. Күйге келтіруді көбіне фортепиано арқылы.І  Шет жақ (зарубежная) музыкасы.—  ерте кез мастерлерінің шығармалары (Бах кезеңіне дейін)—  композитор полифонисттердің шығармалары—  Вена классиктерінің шығармалары—  композитор романттиктердің шығармаларыІV  Ән жанырындағы шығамалар.Репертуардың жартысы хор а capella болуы керек. Хор ұжымының дамуында бір бағытта қалып қалу дұрыс емес (мысалы және жартылай эстрадалық ән жанрында т.б.)Жеке концертте ерте кездегі жанрлы стилистикалық формадағы шығарманы бірге қоюға болмайды.(Мысалы рухани шығармалар мен әзіл балалар өлеңі),сонымен бірге басында тез кеиін жай темптағы шығармаларды беру.Қатты динамика қысылыңқы тесситурадағы шығарманың кейін қалыпты жай шығармаларды қолданған жөн. Бұл хорға берілген күшті төмендетеді. Концерт алдындағы әндетуге қарамастан дейді Г.А. Струве хор заң акустикасына үйреніпшыңғыра басталды. Толық дауысталумен І бөлім соңында ғана шағады. Үлкен көлемді шығармаларды дауыстардың үлкен жылу кезінде қою керек. Толық концерт әр бөлім 45 минуттан, антрактпен 15 минут болуы керек. Дирижер жалғасылымдығын есептейді дыбысталу және шығу кезеңі өзін қалыптастырары және кіші бағдарламалны айтуды қолданады. Әр бөлімде 10 – 12 шығарма 2 – 3 минуттан. Репертуар хронологиялық, тематиқалық және қарама-қарсы принципінде. Сүйемелдеусіз шығармалар басында айтылады.ІІІ Фаза – осы этаптан композитор жазған құпиялар мен шығарма жан жақтылығы ашылады. Хор дыбыстары  техникаға дейін.Шығарманың І-ші таныстықта шығарма дұрыс жолмен жаттауға әкеледі. Дирижер таныс шығарманы белгілі бір формада алып таныстыруға болады. Мысалы, хорға шығарма туралы айту, орындаушылық қиындығы, дыбыстылу ерекшелігі, шығарманы фортепианода ойнап көрсету(ойында әуенді, штрихты, белгілерін), аудиозапись болса тыңдату, бір көргеннен айтқызу өте қолайлы.Тәрбиелеу және жан – жақты даму принципі. Әнге оқыту балалар дауысын дамытуға ғана емес, сонымен бірге тәрбие мен жалпы дамуға да қатысты. Мысалы кейде кейбір балалардың әнге деген талабы жоғары, дауысы жақсы болса, кейбірі керісінше болады. Осындайда даусы жабық бала мен даусы ашық балалардың арасында келіспеушілік туады. Мұғалім талабы осындай жағдайды туғызбау. Ұстаз оқушысы шығарманы орындағанда оның негізіне кіріп, бет әлпеті арқылы шығарма сипатын жеткізуді үйретеді.Оқушының түсіну және шығармашылыққа деген құштарлық принципі. Мұнда әншілік мамандыққа деген түсінушілік, оқу негізіндегі қиындықтарды жеңе білу, білімді түсіне қабылдау, дағдыға дұрыс ену кіреді. Оқушының өз дауысының дыбысталуна мән беру. Тағыда дауыс тембрі дауыста вибрато бар ма, интонация таза ма.Перспективті принципі. Мұғалім талабы оқушының дамуын қарастырып жұмыс кезінде шығармалардан үзінділер алып, балаларға үйрету керек. Мотив немесе аяқталған фразаны буынға айтқызу ма, ля, ди т.б.Жүйелік принципі.Мұнда әнші репертуары мен вокалдық жаттығулардың қиындауы, вокалдық дағдының бір қалыптылығы кіреді. Сабақ негізінде үзілісте оқушы өзінің жұмыс басындағы дәрежені жоғалтып алады. Балаларға жазда лагерге демалуға қоя берген дұрыс.Ұжыммен білім алудағы оқушының жеке білімі принципі. Хорда балаларды жеке бақылау әдісі: Тембр сапасы: обертон байлығы, әнші вибратасының сапасы, вокалдық позиция, ұшқырлық және үнділігі, регистордан регисторға жүйемен  көшу, дауыстыларды қалыптастыру, дауыстың қысылуы.Дауыстық диапазон – примарлық аймақтың бірнеше дыбыс, екі октавадан мүмкіндігінше әрі де жоғары алуға болады. Динамикалық диапазон – рр – дан f – ға дейін. Р – ны дұрыс алғанда f пайда болады.Тембр – обертондық  құрамда ең кедейден ең байға қарай, дауыстың әр регисторында болады. Дауыс тембрінің кемшілігі артық қысылыңқылық.Дикция – дауыс арқылы бөлек дауыстыларды, буындарды, содан соң бұкіл фразаны айту.Дауыс жылжымалылығы – орташадан ең жоғарыға дейін. Концентрациялық әдіс: негізін салушы – композитор, вокал оқытушысы – М.И.Глинка. бұл әдіс жаңа вокал музыкасында қолданылады.

50-ден астам пәндер бойынша материалдарды тегін жүктеп, сабақ барысында қолдануға болады

Сертификатты жеке кабинеттегі жетістіктерім бөлімінен жүктеп алуға болады

Материалды сайттан тегін жүктеу

Материал ұнаса парақшаңызға сақтап қойыңыз!

Өз пікіріңізді қалдыру үшін тіркелу қажет.

Олимпиада бітуіне қалды: