Ақпараттық агенттіктер және жалған жаңалық

Қазіргі ақпараттық заманда жаңалықты тез алу маңызды. Алайда жылдамдықпен бірге оның шынайылығы да басты орынға шығады. Әлеуметтік желілер мен интернет сайттарында жалған, фейк ақпараттар жиі тарайды. Осы жағдайда ақпараттық агенттіктердің рөлі мен ақпаратты тексеру дағдылары ерекше маңызға ие.

Ақпараттық агенттіктер ел ішінде және әлемде болып жатқан маңызды оқиғаларды арнайы тілшілер арқылы бақылайды. Тілшілер оқиға орнынан деректер жинап, оны агенттік орталығына жібереді. Бұл деректер бірнеше кезеңнен өтеді: тексеріледі, нақтыланады және қысқа жаңалық ретінде дайындалады.

Агенттіктер жаңалықты бағаламай, тек дерекке сүйеніп таратады. Сондықтан олардың материалдары бұқаралық ақпарат құралдары үшін негізгі ақпарат көзі болып табылады.

Ақпараттық агенттіктер бірнеше сенімді дереккөзге сүйенеді:

• оқиға орнындағы кәсіби журналистер;

• ресми мемлекеттік мекемелер мен ұйымдардың хабарламалары;

• баспасөз қызметтерінің ақпараттары;

• халықаралық агенттіктермен алмасу.

Ақпарат кемінде екі дереккөз арқылы тексеріледі. Бұл жалған мәліметтің таралуына жол бермейді.

Жалған немесе фейк ақпарат — шындыққа сәйкес келмейтін, әдейі немесе білместікпен таратылған мәлімет. Мұндай ақпарат көбіне сенсация тудыру, адамдарды адастыру немесе қоғамда дүрбелең жасау мақсатында таралады.

Фейк жаңалықтар көбіне әлеуметтік желілерде, мессенджерлерде және белгісіз сайттарда кездеседі.

1. Ақпарат көзін тексеру

Ең алдымен жаңалықтың қай сайтта немесе парақшада жарияланғанына назар аудару керек. Белгісіз, аты таныс емес сайттарға сенуге болмайды. Сенімді ақпарат көбіне ресми сайттар мен ақпараттық агенттіктерде жарияланады.

2. Тақырыпқа назар аудару

Фейк жаңалықтардың тақырыбы көбіне тым эмоциялы, қорқынышты немесе сенсациялық болады. «Шұғыл», «Барлығы жасырып отыр», «Міндетті түрде оқыңыз» деген сөздер жиі қолданылады.

3. Автордың бар-жоғын анықтау

Сенімді ақпаратта автордың аты-жөні немесе редакция көрсетіледі. Егер материалда автор туралы ешқандай мәлімет болмаса, бұл ақпараттың күмәнді екенін білдіреді.

4. Күні мен уақытына қарау

Ескі ақпарат жаңа сияқты қайта таралуы мүмкін. Сондықтан жаңалықтың жарияланған күнін міндетті түрде тексеру керек.

5. Басқа дереккөздермен салыстыру

Егер ақпарат рас болса, ол бірнеше сенімді сайтта қатар жарияланады. Бір ғана жерде шыққан жаңалыққа бірден сену дұрыс емес.

6. Фото мен видеоны тексеру

Фейк ақпаратта ескі немесе басқа оқиғаға қатысты фото мен видео қолданылуы мүмкін. Кескіннің басқа жерде бұрын жарияланғанын тексеру маңызды.

Ақпараттық агенттіктерде жауапкершілік жоғары. Олар жалған ақпарат таратса, беделіне нұқсан келеді. Сондықтан агенттіктер әр жаңалықты тексеріп, ресми дерекке сүйенеді. Бұл олардың басты айырмашылығы.

Ақпаратты дұрыс қабылдау — медиа сауаттылықтың негізі. Оқушы мен студент фейк ақпаратты тануды үйренсе, қоғамдағы жалған мәліметтердің таралуына қарсы тұра алады. Бұл — қазіргі заман адамы үшін маңызды дағды.

Жылдам ақпарат алу маңызды, бірақ сенімді дерек одан да маңызды. Ақпараттық агенттіктер осы екі талапты қатар орындап келеді. Ал әрбір адам ақпарат көзін тексеріп, фейк жаңалықты ажырата білсе, қоғамдағы ақпарат сапасы жақсарады.