Асық – қазақтың ұлттық ойыны

Кусмагамбетов Дастан Серікұлы

Ақтөбе облысы, Қобда ауданы,

Қызылжар орта мектебінің дене шынықтыру пәнінің мұғалімі

Асық – қазақтың ұлттық ойындары қатарындағы көне әрі кең тараған ойындардың бірі. Бұл ойын көбінесе қой мен ешкінің асық сүйектерін пайдалану арқылы ойналады. Асық ойыны қазақ халқының тұрмыс-тіршілігімен тығыз байланысты болып, балаларды мергендікке, ептілікке және дәлдікке баулиды.

Асықтың түрлері

Асықтың бірнеше түрі бар. Ең негізгісі – сақа. Сақа – ойын барысында қолданылатын ең ірі әрі салмақты асық. Сонымен қатар, асықтың алшы, тәйке, бүк, шік сияқты түсу қалыптары болады. Әр қалыптың ойын кезінде өзіндік мәні мен ережесі бар.

Асық ойындарының түрлері

Асықпен ойналатын ойындардың түрлері өте көп. Соның ішінде кең таралғандары:

• Хан талапай – жылдамдық пен ептілікті қажет ететін ойын

• Бес тас – ойлау қабілеті мен үйлесімділікті дамытады

• Асық ату – мергендікке үйретеді

Бұл ойындар балалардың дене дамуына ғана емес, ой-өрісінің кеңеюіне де әсер етеді.

Асықтың тәрбиелік мәні

Асық ойыны арқылы балалар:

• дәлдікке

• сабырлылыққа

• шапшаңдыққа

• достыққа үйренеді

Сонымен қатар, бұл ойын ұлттық құндылықтарды сақтауға және ұрпақтан-ұрпаққа жеткізуге көмектеседі.

Қазіргі кездегі маңызы

Бүгінде асық ойыны қайта жаңғырып, түрлі жарыстар ұйымдастырылып жүр. ЮНЕСКО тарапынан да ұлттық ойындарға ерекше көңіл бөлініп, мәдени мұра ретінде насихатталуда. Қазақстан мектептерінде асық ойынын үйрету қайта қолға алынуда.

Асық – тек ойын ғана емес, ол қазақ халқының мәдениеті мен тарихының бір бөлігі. Сондықтан оны сақтау, дамыту және кейінгі ұрпаққа жеткізу – әрбір азаматтың міндеті

Асық – қазақ халқының тұрмыс-тіршілігімен бірге жасасып келе жатқан көне ойындардың бірі. Ол қазақтың ұлттық ойындары ішінде ерекше орын алады. Қарапайым ғана сүйек арқылы ойналатын бұл ойын ғасырлар бойы ұрпақ тәрбиесінде маңызды рөл атқарып, ұлттық мәдениеттің ажырамас бөлігіне айналды.

Ертеде қазақ балалары асықты тек ойын ретінде ғана емес, өмір мектебі ретінде қабылдаған. Мал шаруашылығымен айналысқан халық үшін асық күнделікті тұрмыстың бір бөлшегі болған. Қой мен ешкінің асық сүйектері жиналып, балалардың сүйікті ойын құралына айналған. Осы арқылы олар мергендікке, дәлдікке және ептілікке машықтанған.

Асықтың өзіне тән ерекшеліктері мен түрлері бар. Ойын барысында қолданылатын ең маңызды асық – сақа. Сақа әдетте салмақты әрі ірі болып келеді. Сонымен қатар, асықтың алшы, тәйке, бүк, шік сияқты түсу қалыптары бар. Әрбір қалып ойынның барысына әсер етіп, ойыншылардың шеберлігін айқындайды.

Асық ойындарының түрлері де алуан түрлі. Соның ішінде «Хан талапай», «Асық ату», «Бес тас» сияқты ойындар кең таралған. Бұл ойындар балалардың тек дене қимылын дамытып қана қоймай, олардың ойлау қабілетін, жылдамдығын және тапқырлығын арттырады. Сонымен қатар, топпен ойнау арқылы балалар бір-бірімен қарым-қатынас жасап, достық пен ұйымшылдыққа үйренеді.

Бүгінгі таңда асық ойыны жаңғырып, қайтадан кеңінен насихатталып келеді. Мектептерде ұлттық ойындарға көңіл бөлініп, түрлі жарыстар ұйымдастырылуда. Бұл – ұлттық құндылықтарды сақтауға деген үлкен қадам. Сонымен қатар, ЮНЕСКО сияқты халықаралық ұйымдар да халықтық мұраларды қорғауға назар аударып отыр.

Қорытындылай келе, асық – жай ғана ойын емес, ол халықтың тарихы мен мәдениетінің көрінісі. Сондықтан асықты ұмытпай, оны кейінгі ұрпаққа жеткізу – әрқайсымыздың парызымыз. Ұлттық ойындар арқылы біз өз тамырымызды тереңірек танып, болашағымызды нықтай түсеміз.

Асық – қазақ халқының сан ғасырлық тарихымен бірге жасасып келе жатқан ерекше мұра. Ол қазақтың ұлттық ойындары қатарында маңызды орын алып, ұрпақ тәрбиесінің қайнар көзіне айналған. Қарапайым ғана сүйек арқылы ойналатын бұл ойынның астарында терең мән мен үлкен тағылым жатыр.

Ежелгі замандардан бері асық ойыны балалардың ең сүйікті ермектерінің бірі болған. Мал шаруашылығымен айналысқан қазақ халқы үшін асық қолжетімді әрі табиғи ойын құралы еді. Балалар бос уақытында асық ойнап, өзара жарысып, шеберліктерін шыңдаған. Бұл ойын арқылы олар дәлдікке, ептілікке және төзімділікке үйренген.

Асықтың да өзіндік ерекшеліктері бар. Ойын кезінде қолданылатын сақа – ең негізгі асық түрі. Сонымен қатар асықтың алшы, тәйке, бүк, шік сияқты түсу қалыптары болады. Әр қалыптың өзіндік мағынасы бар және ойын барысында үлкен рөл атқарады. Бұл балалардың ойлау қабілетін дамытып, әр қадамын есеппен жасауға үйретеді.

Асық ойындарының түрлері де сан алуан. Мысалы, «Хан талапай» ойыны жылдамдық пен тапқырлықты талап етсе, «Асық ату» мергендікке баулиды. Ал «Бес тас» ойыны қол икемділігін дамытады. Осындай ойындар арқылы балалар тек дене шынықтырып қана қоймай, өзара қарым-қатынас жасап, достық пен ұйымшылдыққа тәрбиеленеді.

Асықтың тәрбиелік мәні ерекше. Ол баланы сабырлы болуға, жеңісті де, жеңілісті де дұрыс қабылдауға үйретеді. Сонымен қатар әділдікке, шынайылыққа баулиды. Ұлттық ойын арқылы бала өз халқының дәстүрін, мәдениетін тереңірек түсінеді.

Қазіргі таңда асық ойыны қайта жаңғырып, өз маңызын жоғалтпай келеді. Мектептерде ұлттық ойындарға ерекше көңіл бөлініп, түрлі жарыстар ұйымдастырылуда. Бұл – ұлттық құндылықтарды сақтаудың айқын көрінісі. Сонымен қатар ЮНЕСКО тарапынан да дәстүрлі мәдени мұраларға назар аударылып, оларды дәріптеу қолға алынған.

Қорытындылай келе, асық – тек ойын ғана емес, ол тәрбие мен дәстүрдің бастауы. Оны сақтау, дамыту және келер ұрпаққа жеткізу – әрбір азаматтың міндеті. Ұлттық ойындар арқылы біз өз болмысымызды сақтап, рухани байлығымызды арттыра аламыз.

Асық ойыны – қазақ халқының ежелден келе жатқан асыл мұраларының бірі. Ол қазақтың ұлттық ойындары қатарында ерекше орын алып, балалардың дене және ой-санасының дамуына зор үлес қосқан. Қарапайым ғана асық сүйегі арқылы ойналатын бұл ойынның тәрбиелік әрі спорттық маңызы өте жоғары.

Асық ойыны ең алдымен ептілікке үйретеді. Ойын барысында бала әр қимылын дәл жоспарлап, қол мен көздің үйлесімділігін дамытады. Асықты дәл көздеп ату үшін шапшаңдық пен икемділік қажет. Осы арқылы балалардың қимыл-қозғалысы жетіліп, дене бұлшық еттері шынығады.

Сонымен қатар асық – мергендік мектебі. Нысананы дәл көздеу, қашықтықты дұрыс есептеу, күшті үйлесімді пайдалану – мұның барлығы ойын барысында қалыптасады. Әсіресе «Асық ату» ойыны балаларды дәлдікке баулып, олардың назарын шоғырландыру қабілетін арттырады. Бұл қасиеттер кейін өмірде де маңызды рөл атқарады.

Асықтың тағы бір ерекшелігі – оның тәрбиелік мәнінде. Балалар ойын кезінде ережені сақтауға, қарсыласын құрметтеуге және әділ ойнауға үйренеді. Жеңіске жету үшін төзімділік пен табандылық қажет екенін түсінеді. Ал жеңілісті сабырмен қабылдау – олардың мінезін қалыптастырады.

Қазіргі уақытта асық ойыны қайта жаңғырып, мектептер мен түрлі жарыстарда кеңінен қолданылып жүр. Бұл ұлттық ойынның маңызын арттырып, жас ұрпақты дәстүрге жақындата түседі. Сонымен бірге ол балаларды салауатты өмір салтына баулиды.

Қорытындылай келе, асық ойыны – тек көңіл көтеру құралы емес, ол ептілік пен мергендікті дамытатын, тәрбиелік мәні зор ұлттық мектеп. Осындай ойындар арқылы біз болашақ ұрпақты жан-жақты дамыған, рухы мықты етіп тәрбиелей аламыз.

Асық – қазақ халқының бай мәдени мұрасының бір бөлігі, әрі қазақтың ұлттық ойындары ішінде ерекше орын алатын ойын. Ғасырлар бойы балалардың сүйікті ойынына айналған асық тек көңіл көтеру құралы ғана емес, шеберлік пен ептілікті шыңдайтын маңызды құрал болып табылады.

Асық ойыны баланы кішкентай кезінен бастап дәлдікке, ұқыптылыққа және сабырлылыққа тәрбиелейді. Әрбір асықты ату кезінде бала өз күшін дұрыс есептеп, нысананы дәл көздеуге тырысады. Бұл – үлкен шеберлікті талап ететін әрекет. Осылайша ойын барысында баланың көз мөлшері, қол икемі және қозғалыс үйлесімділігі дамиды.

Шеберлік – бір күнде қалыптаспайды. Асық ойынында да жетістікке жету үшін үнемі жаттығу қажет. Балалар асықты қайта-қайта атып, тәжірибе жинақтайды. Әр сәтсіздіктен сабақ алып, келесі жолы қателігін түзетуге тырысады. Бұл олардың табандылығын арттырып, мақсатқа жету жолында еңбектенуге үйретеді.

Сонымен қатар асық ойыны ойлау қабілетін де дамытады. Ойын барысында бала қай асықты қалай ату керектігін, қай бағыт тиімді екенін ойластырады. Бұл – логикалық ойлау мен шешім қабылдау дағдыларын қалыптастырады.

Асық арқылы шыңдалған шеберлік тек ойынмен шектелмейді. Ол баланың жалпы өміріне әсер етеді. Ептілік, дәлдік, төзімділік сияқты қасиеттер күнделікті өмірде де қажет. Сондықтан асық ойнаған бала жан-жақты дамып, шыдамды әрі ширақ болып өседі.

Қазіргі уақытта асық ойыны қайта жаңғырып, жас ұрпақ арасында кеңінен насихатталуда. Бұл – ұлттық құндылықтарды сақтаудың және оларды болашаққа жеткізудің маңызды жолы.

Қорытындылай келе, асық – шеберліктің мектебі. Ол баланы шынықтырып қана қоймай, оның мінезін қалыптастырып, өмірге бейімдейді. Осындай ұлттық ойындар арқылы біз ұрпақ тәрбиесінің негізін нығайта аламыз.

Кусмагамбетов Дастан Серікұлы

Қобда аудандық Оқушылар үйінің «Асық ату» үйірмесінің жетекшісі