Турлыбеков Айбол Махбутович,

Қостанай облысы әкімдігі білім басқармасының «Жангелдин ауданы білім бөлімінің Ыбырай Алтынсарин атындағы жалпы білім беретін мектебі» КММ-сінің деене шынықтыру пәні мұғалімі

Асық ату – қазақтың ұлттық рухын сақтаған ойын

Асық ату – қазақ халқының сан ғасырлық тұрмыс-тіршілігімен бірге жасасып келе жатқан көне ұлттық ойындарының бірі. Бұл жай ғана балалар ойыны емес, ол – ұлттың болмысын, дүниетанымын, салт-дәстүрін бойына сіңірген тәрбиелік мәні зор мұра. Қазақ халқы баланың жан-жақты дамуын ойын арқылы қалыптастырған, ал асық ату – сол даналықтың жарқын көрінісі.

Асық – қой мен ешкінің сирағындағы асық жіліктен алынатын сүйек.Көшпелі өмір салтын ұстанған халқымыз үшін төрт түлік тек тіршілік көзі ғана емес, мәдениет пен салттың да ажырамас бөлігі болған. Сол себепті қарапайым сүйектің өзі ұлттық ойынға айналып, балалардың сүйікті затына айналған. Қазақ ұғымында асықтың әр қырының атауы бар: алшы, тәйке, бүк, шік. Бұл атаулардың өзі баланың тіл байлығын дамытып, ұлттық таныммен ерте танысуына мүмкіндік берген.

Асық ату ойынының бірнеше түрі бар: «Хан талапай», «Бес асық», «Омпы», «Көкпар асық» және т.б. Ойын барысында асықтар белгілі бір тәртіппен тігіліп, ойыншылар сақамен атып құлатуға тырысады. Әр ойында өзіндік шарт пен тәртіп бар. Ережені сақтау – ойын мәдениетінің негізі. Бұл балаларды әділдікке, тәртіпке, жауапкершілікке баулиды. Сақа – ойыншының негізгі құралы. Оны көбіне салмақты, ірі асықтан таңдап, қорғасын құйып ауырлатады. Бұл да баланың тәжірибе жинақтауына, таңдау жасау қабілетінің қалыптасуына ықпал етеді.

Асық ату ойыны – баланың дене және ақыл-ой дамуын қатар жетілдіретін бірегей құрал.

Бұл ойын арқылы бала:

• мергендік пен дәлдікке үйренеді;

• қолдың ұсақ моторикасын дамытады;

• көз мөлшерін қалыптастырады;

• шапшаңдық пен ептілікке дағдыланады;

• шыдамдылық пен сабыр сақтауды үйренеді;

• логикалық ойлау қабілетін жетілдіреді.

Сонымен қатар, ойын барысында балалар бір-бірімен тіл табысып, достық қарым-қатынас орнатады. Жеңіске жету үшін сабыр сақтауды, жеңілгенде мойындай білуді үйренеді. Бұл – өмірге қажетті мінез-құлық дағдылары.Асық ату – тек дене шынықтыру ойыны емес, ол ұлттық рухты оятатын құрал. Бала асық ойнау арқылы қазақтың тұрмысын, төрт түлікке деген құрметін, дәстүрлі дүниетанымын бойына сіңіреді. Ұлттық ойындар арқылы берілген тәрбие – жасанды емес, табиғи тәрбие.

Соңғы жылдары ұлттық ойындарға деген қызығушылық артып келеді. Мектептерде дене шынықтыру сабақтарында, тәрбие сағаттарында, түрлі жарыстар мен фестивальдерде асық ату қайта жанданып отыр. Бұл – ұмыт қалған құндылықтардың қайта жаңғыруының белгісі. Ұлттық ойындарды жаңғырту – өткенді аңсау емес, болашақ ұрпақтың тамырын тереңдету. Себебі тамыры мықты ағаш қана биік өседі.

Асық ату – жай ойын емес, ол – халық педагогикасының озық үлгісі, ұлттық мәдениеттің айнасы. Ол баланы ептілікке ғана емес, адамгершілікке, достыққа, әділдікке тәрбиелейді. Сондықтан асық ату – ұрпақ тәрбиесіндегі баға жетпес қазына. Ұлттық ойын – ұлттың жаны.