Сценарий ашық тәрбие сағаты: «МЕНІҢ АДАЛ ДОСТАРЫМ»

Жүргізуші: Достық - адамдардың бір - бірін жаны қалап, шын жақын көріп, қалтқысыз сеніп, тілектес, мұраттас болуы. Достық туралы ұлы философтар мен ақын - жазушыларға қоса, ұстаздар мен педагог - психолог ғалымдардың ой толғамағаны, оның мәнін, сырын білуге талпынбаған адам кемде - кем. Мұның өзі достықтың адам өмірінде алатын келелі орнына, маңызына байланысты екені даусыз.
яғни Мұса Жәлел айтқандай:
«Шын дос үшін қалайда
Тік қатерге басыңды.
Айыра біл алайда
Досың менен қасыңды». Сіздерді біз «достық» туралы тақырыпта сырласуға шақырамыз.

Жүргізуші: Ең әуелі «Достық туралы» ұлы ғұлама, ойшылдардың айтқан сөздерінен үзінділер келтірейік.
Ерте заманның ойшылы және асқан шешен, ежелгі рим мемлекет қайраткері Марк Туллий Цицерон «Достық өз бойына қаншама сан алуан пайдалы нәрселерді біріктірген десеңізші! Қайда барсаңыз да, ол сізге қызмет етеді, ол барлық жерде бар, ол ешқашан да мезі қылмайды, ешқашан да орынсыз килігетін жері болмайды, ол сәттілікке жаңа сәулет береді, ол ортақтасқан сәтсіздіктер де көп мөлшерде өзінің уытын жоғалтады,»- дейді. Достық адамның өмірдің өзіндей сан бояулы, көп қырлы қасиетті, сондықтан бірер сөзбен оның толық анықтамасын беру мүмкін емес. Әйтсе де, ұлы шешеннің жоғарыда келтірілген сөздерінде ұғымның басты мәндері көрегендікпен ашып көрсетілген.
Ал, ежелгі грек философы, ғалым, ойшыл Аристотель былай деген екен: «Достық - өмір үшін ең қажетті нәрсе, өйткені ешкім ешқашан да игілікке түгел ие бола тұрса да, дос – жарансыз өмірді қаламақ емес».

ІІ. «Дос және Достық» тақырыбын ашу үшін тақтадан бейнеролик көрсетіледі.

1. Ой-пікір.

1. Дос деген кім?

2. Достық шынайы сезім бе, әлде жай ұғым ба?

3. Достық жасқа байланысты ма?

4. Досыңыздың басына қиындық түсті не істейсіз?

5. Дос қандай болу керек?

6. Жақсы дос, жаман дос қандай болады?

7. Бейнероликтен не түсіндіңіз?

Сұрақтарға жауап береді.

Ал балалар, мен сіздерге аңыз- әңгіме айтып берейін:

– Ертеде бір ақылды қария болыпты. Бір күні ақылды қарияға бір жігіт келіп: 
– Ақсақал, мен қандай жігітпін? Сынаңызшы, – депті. Қарт жігітке: 
– Жолдасыңды көрсет, сонан соң айтамын, – депті. Жігіт жолдасын қартқа жіберіпті. Қарт жігіттің жолдасымен ұзақ сөйлесіп, ақырында жігіттің өзін шықырыпты. Жігіт келген соң, қарт: 
–Шырағым, жаман жігіт емессің, – депті. 
– Қалайша олай дейсіз? Мені бұрын көрген жоқсыз ғой? – депті жігіт. Қарт күліп: 
– «Жігіті жолдасына қарап бағала» дейді халық, – депті. Осындай жолдастық, достық қарым-қатынастардың арасындағы ең бағалысының бірі – адалдық. «Адамдар бір-біріне адал, қалтқысыз сеніп, ортақ көзқараста болса ғана достықтары берік болады. Достық – өзара жауапкершілік пен қамқорлықтың, рухани жақындықтың белгісі». 

Өлең жолдары

Бас ауырып, балтырың сәл сыздаса,
Қиыны сол, ауыры сол бізге аса.
Қайран достар, күн шуақ қой қыздырар,
Әлде кімге көңілің бір мұздаса.

Жамандыққа бастырмайды қаққылап,
Жолдас үшін басыңды бер, жат құлап.
Жақын өлсең тағы солар жүргені,
Жұмыспенен әрлі – берлі шапқылап.

Дос үйінде сайрандайды еркін ұл,
Жолдасы ғой жігіттің бір төркіні.
Тағы солар жалғыз тастап кетпейді,
Тұғырыңнан түсіп қалсаң бір күні.

Жолдаспенен жеңіл өмір азабы,
Жеңілірек көтересің қазаны.
Содан шығар,
Адам бірге өмірге
Жолдасыменен туады екен ғажабы

Мақалды жалғастыр

1. «Кемшіліксіз .... іздеген адам .... қалады».

2. «Дұшпан .... айтады, дос....айтады».

3. «Жаңылмайтын ... жоқ, сүрінбейтін тұяқ .......».

4. «.... жаңасы жақсы, ... көнесі жақсы.».

5. «..........ақшаң болғанша, көп досың ...».

6. «Досы көппен .... ,

Досы жоқпен ... ».

7. «Досы ... , өзі де жақсы».

8. «.... басқа қарайды,

... аяққа қарайды».

9. «Ақылсыз ....ақылды дұшпан ....».

10. « Досың мың ....,

... біреу болса да көп».

11. « ... адам тамыры жоқ ... тең»

12. « ... дос болсаң,

Сасқанда ақылың айтар.

... дос болсаң,

Топ ішінде бетің қайтар».

Айша

Жақсы достар тапсаң ұғын қадірін,

Сыйлы болып құрметтеп жүр барлығын,

Мінсіз адам болмайтынын біле біл,

Көрсең егер жасыр достың айыбын.

Жаман достан медет болмас жаныңа,

Жамандығын жұқтырады қаныңа,

Достың діні сенің дінің деген сөз,

Мұқият бол кіммен дос болғаныңа.

Жаманменен жолдас болған оңбайды,

Жаманменен басыңа бақ қонбайды,

Жылан жанның дұшпаны, ал жаман дос,

Жанмен қоса иманыңды жалмайды.

Ерасыл

Бейбарыс

Қараңғылық қауіп толы айнала,

Пана қажет жүретұғын қорғана,

Бұзылудан қорғап, қолдап жүретін,

Дос таңдауын жасау керек ойлана.

Сені әркез жақсылыққа үндейтін,

Досың болсын сені түзеп, жөндейтін,

Есірткі мен арақ сыңды пәледен,

Жамандықтан бойың аулақ жүр дейтін

Кәусар

Дос болам десең,

Досыңды сыйла, қымбаттым!

Досыңа сонда,

Досыммен ғана қымбатпын.

Дос болам десең,

Мендегі доспен достасқын,

Сендегі доспен дос болып сонда тұрмақпын.

Достарың көп пе?

Апырау неткен жақсы едің?

Досым аз менің...

Досым-ау менің, тапшы емін?

Достарыңменен достастыр мені, асылым,

Достастыр мені?

Болайын құлың нақ сенің!

Достыққа жүрмін,

Достыққа жүрмін құмартып!

Өлгелі жүрмін,

Өзіме-өзім мін артып...

Жауыздың барып, жанына уәзір болғаннан,

Достардың барып, ауласында өлген мың артық.

Досым, саған сенемін. Сеніп өтем!

Жолы бөтен демеймін, жөні бөтен.

Достық деген - адамның көрігі екен,

Достық деген ақылдың серігі екен.

Би: Балым

Диас

О бастан-ақ Мен Сен болғам,

Сен, әрине, Мен едің,

Екеуміз қос желкені едік достық атты кеменің.

Келер таңға қиял жалғап, сыр толғасып кей күн біз

Шын досы жоқ адамдарды аяу керек дейтінбіз.

Адал достық құдіретін ешбір сезім бөгемес,

Тіпті көзсіз махаббаттан оның даңқы кем емес.

Тірліктегі менің әрбір өрісім мен жеңісім

Ең негізгі қуаныш боп есептелді сен үшін.

Алуа

Болсын досың ақылы бар қырағы,

Коркем мінез, жақсы кеңес бұлағы,

Ақымақпен дос болудың зияны,

Aқылы бар жаудан бетер болады.

Болсын досың адал салих жақсы адам,

Қадiр тұтып досын әркез жақтаған,

Іс түскенде басын алып қашпаған,

Пайда үшiн жолдастарын сатпаған!

Бектай

Көрсем деп дүниенің кеңдігін

Қараймын жақынға, қашыққа.

Сүйемін достардың ерлігін,

Құмармын өмірге ғашыққа.

О, досым, бауырым, жолдасым,

Мықты бол, жаныңды жасытпа.

Ұстатпа арыңның шырағын

Бір мезгіл сасық пен пасыққа.

Ән: Ермахан Гүлназым

Жүргізуші: Жақсы, енді достық туралы ойларыңызды білейік.
О қ у ш ы л а р д а н «д о с т ы қ» т у р а л ы о й л а р ы н с ұ р а у.
Жүргізуші: Қандай адамдар досқа лайық?
Адамдар арасындағы достық сезімі өмірде олардың бірін - бірі қажетсінуінен, құрмет тұтынуынан, шынайы тілектестік пен өзіндей көріп сенуінен, бір - біріне тірек, медет болуынан, қам - қайғысыз кезде ғана емес, әсіресе, қиын - қыстау күндерінде іркілместен қасынан табылудан, риясыз, есепсіз жомарттықтан көрінеді. Абай армандағандай, сын сағатта «Мұнан менің қай жаным аяулы»,- деп, қасыңда бірге тұрып қана алатын адам ғана досқа лайық.

Көрініс:

Көрініс: «Адалдық аманаты»

Кейіпкерлер

• Бекен – елге сыйлы, парасатты, сабырлы

• Сәрсен – қызба мінезді, қателік жасаған жас жігіт

• Төлеген – сабырлы, адал, шын дос

• Жәмила – ибалы, ойлы, сөзге тоқтайтын қыз

• Қарт жолаушы – өмір көрген, даналық айтушы

• Жүргізуші

Орны

Киіз үйдің алды. Кешкі мезгіл. Ошақтың түтіні көрінеді. Ауыл тыныш.

Жүргізуші (кіріспе)

Уақыт адамды сынайды, өмір адамды шыңдайды.
Ал достық адамды танытады.
Достық – жай сөз емес, ол – аманат. Аманатқа қиянат жасаған жан, ең алдымен, өзінің адамдығын жоғалтады.

Бүгін біз уәдеден тайған жігіттің, сенімі сынған достың, және даналық айтқан үлкендердің әңгімесіне куә боламыз.
Көрініс басталады.

1-көрініс. Мазасыздық

(Бекен, Төлеген, Жәмила отыр. Сәрсен асығыс кіріп келеді, алаңдаулы.)

Бекен:
Кештің тыныштығы адамға ой береді, Сәрсен. Көп нәрсені түсінуге уақыт бар. Бірақ кейде ойдың өзі ауырлық алып келеді, жүрекке салмақ салады. Ал ауырлықты сезінген адам дұрыс жолын іздейді.

Сәрсен (қобалжып, қолын алақанына ұстап):
Аға, менің жүрегімде үлкен тас сияқты ауыр сезім бар. Сыртым тыныш, бірақ ішімде дауыл. Мен не істеймін, қалай түзелерімді білмеймін. Кейде өмір мені сынап отыр деп ойлаймын, ал кейде өзімнен қорқып кетемін.

Төлеген (сабырмен, күлімдеп):
Сен ішкі дауысыңды естисің бе, Сәрсен? Сол дауысты тыңдаған адам ғана дұрыс қадам жасайды. Біз өзімізге адал болмаса, біреуге адал болу қиын. Ал сен бүгін өзіңе адал болу жолын іздеп отырсың.

Жәмила (байыппен):
Шындықты айту әрдайым жеңіл емес, әрине. Бірақ құпияны сақтау – досқа сенімнің негізі. Егер сен өз сырын басқаларға айтсаң, досыңның жүрегінде сенім сынды. Сен өз қателігіңді түсінгендей көрінесің, бірақ әр ісіңнің салдары әрдайым терең болады.

2-көрініс. Қателік

Бекен:
Сәрсен, айт. Іште қалған ойың – жанды жейді, өйткені шындықты ешкімге айтпасақ та, ол өздігінен боп кетпейді. Жанға ауырлық түссе, ол сені өзгертіп жібереді.

Сәрсен (көзін төмен түсіріп, сыбырлап):
Аға, мен досыма берген уәдемді бұздым… Мен оның сырын сақтай алмадым. Өз пайдам үшін, адамдардың пікіріне еру үшін… Ал қазір жүрегім ауыртады, бұл шешім мені өзіме де каратты. Мен оны қалай түзетемін, білмеймін…

Төлеген (ауыр салмақпен):
Мен сені кінәламаймын, Сәрсен. Бірақ сен менің сырымды барлыққа тараттың. Сөздің салмағын сездің бе? Ол сөздер досымды ренжітті. Мен сенің өкінішіңді сеземін, бірақ сенім сынды. Сенім сынды жерде адам өзін жоғалтады.

Жәмила (көзі жарқырап, байыппен):
Көп адам қателігін мойындамай өтеді. Бірақ мойындаған сәттен бастап ғана жүрек жеңілдеп, адам өмір жолын қайта табады. Сәрсен, сен өзіңді жеңуге тырысып отырсың. Сол жеңіс адалдыққа, шынайы досқа бет ашады.

Жүргізуші (аралық)

Адам қателеседі. Бірақ әр қателіктің артында ар-ұяттың соты тұрады.
Кейде жас жүрек шындықты бірден түсінбейді.
Сол кезде өмір көрген үлкендердің сөзі, адасқан жанға жол көрсететін шамшырақ болады.

3-көрініс. Қарт жолаушының келуі

(Қарт жолаушы таяқ дыбысы естіп кіреді.)

Қарт жолаушы:
Ассалаумағалейкүм, қарақтарым.

Бекен:
Уағалейкүмассалам, ақсақал. Төрлетіңіз. Біз достыққа түскен дақ жайлы сөйлесіп отырмыз.

Қарт жолаушы:
Көріп тұрмын. Жастардың сөзінде ауырлық бар екен. Өмір адамға сабақ береді. Достыққа қиянат жасау – ең ауыр сынақтардың бірі.

Сәрсен (көзіне жас келе бере, сыбырлап):
Ақсақал, мен өз досымның сенімін жоғалттым. Мен өзіме жүк арттым…

Қарт жолаушы:
Еш нәрсе кеш емес, балам. Қателік – адамға тән. Түзелу – тек ерге тән іс. Досыңның сенімін қалпына келтірмесең де, сен шынайы адалдықты үйренесің.

4-көрініс. Терең тәлім

Төлеген (сабырлы дауыспен):
Мен кешірім сұрамаймын. Бірақ сенен шындық күтемін, Сәрсен. Дос – сенің әлсіздігіңді білсе де оны ешқашан пайдаланбайтын адам. Сен менің әлсіздігімді пайдаландың. Енді шындыққа бет қарат, содан кейін ғана жүрек жеңілдейді.

Сәрсен:
Мен қателігімді мойындаймын. Мен досымды ренжіткенім үшін өзімді кінәлаймын. Бірақ енді барымды салам, адалдыққа бет бұрамын, сенімімді қайтарып алуға тырысамын.

Жәмила:
Сәрсен, уәдені орындау мен адалдықты сақтау – нағыз ерліктің белгісі. Пайда уақытша болады, ал сенім мен адамгершілік – өмір бойы бағаланатын нәрсе.

Бекен:
Ар алдында ақталу – ең ауыр сот. Сен қателігіңді мойындадың, енді оны түзету үшін әрекет жасауың керек. Сол әрекет сенің адамдығыңды көрсетеді.

Жүргізуші (аралық)

Міне, шындықпен бетпе-бет келген сәт.
Кешірім сұрау – әлсіздік емес.
Кешіре білу – ұлылық.
Сөздің салмағы мен әрекеттің маңызы сонда.

5-көрініс. Мойындау

Сәрсен (тізерлей отырып, көзін төмен түсіріп):
Досым, мені кешір. Менің әрекетім сенің жүрегіңді ауыртты. Бірақ мен барымды салып, сеніміңді қалпына келтіруге тырысамын. Енді мен әр қадамымда адал болуға ант етемін.

Төлеген (тізерлеме деп көтеріп):
Тізерлеме, Сәрсен. Ер тізерлемейді. Ер – сөзінде тұрады. Сөз – сенің жүрегіңнің айнасы. Сен досыңа шындықты жеткіздің, енді істеген ісіңмен де дәлелде.

Жәмила:
Пайда – уақытша. Ал сенім – өмірлік. Сен досыңды ренжітпей, жүрегіңмен түсінуге тырыссаң ғана шынайы жолды табасың.

Бекен:
Ерлік – қателігін мойындап, оны түзетуге әрекет жасау. Әр әрекет сенің адамдығыңды көрсетеді.

6-көрініс. Қорытынды тәлім

Төлеген:
Достық – аманат. Аманатты сақтай білген адам ғана шынайы дос бола алады.

Сәрсен:
Мен енді адалдықтың бағасын түсіндім. Мен досымды ренжітпеу үшін барымды саламын.

Қарт жолаушы:
Адалдық бар жерде – береке бар. Сенім бар жерде – достық бар. Уәде бұзылған жерде сенім өледі. Сенім өлген жерде – достық та өмір сүрмейді.

Жүргізуші (қорытынды)

Бүгінгі көріністен алынатын сабақ – досқа адал болу, уәдеге берік болу, аманатқа қиянат жасамау.
Достық – жол үстіндегі серік емес, өмір бойы арқалап өтетін аманат.
Адалдықты сақтай біл, достығын жоғалтпа, өйткені нағыз байлық – адамдықта, нағыз қуаныш – сенімде.