Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы

«Тәжен мектеп – бөбекжай кешені» КММ

Бастауыш сынып мұғалімі

Мадешова Күләш Сәуірғалиқызы

Бала бойында жауапкершілікті қалыптастыру жолдары

Жауапкершілік – тұлғаның өмір бойы қалыптасатын, бірақ іргетасы бала кезден қаланатын маңызды қасиет. Жауапкершілігі жоғары бала өз ісіне есеп бере алады, берген уәдесінде тұрады, айналасындағы адамдар мен қоғам алдындағы міндетін сезінеді. Сондықтан бала бойында жауапкершілікті қалыптастыру – ата-ана мен мұғалімнің ортақ әрі маңызды міндеті.Бала жауапкершілікті дайын күйінде меңгермейді. Ол күнделікті әрекет, дұрыс бағыт-бағдар, үлгі-өнеге арқылы қалыптасады. Ең алдымен, балаға сенім арту – жауапкершілікті дамытудың алғашқы қадамы. Үлкендер баланың қолынан келетін істерді өздері істеп қоймай, оған тапсырып, нәтижесіне мән беруі қажет. Мысалы, өз сөмкесін жинау, тапсырмасын уақытында орындау, сыныптағы кезекшілік сияқты қарапайым істердің өзі баланың жауапкершілік сезімін арттырады. Жауапкершілікті қалыптастыруда тәртіп пен талаптың орны ерекше. Алайда талап қаталдықпен емес, түсіндіру арқылы қойылғанда ғана тиімді болады. Бала өз әрекетінің салдарын түсінген кезде ғана жауапкершілікті саналы түрде қабылдайды. «Неліктен бұл маңызды?», «Егер орындамасаң, не болады?» деген сұрақтар арқылы баланы ойландыру – оның ішкі жауапкершілігін оятады. Сонымен қатар, бала бойындағы жауапкершілікті дамытуда үлкендердің жеке үлгісі шешуші рөл атқарады. Бала көбіне айтылған сөзден емес, көрген әрекеттен үйренеді. Уәдесінде тұратын, өз міндетін адал орындайтын ата-ана мен мұғалім – бала үшін ең мықты тәрбие құралы. Үлкендердің ісі мен сөзі үйлескен жағдайда ғана бала жауапкершілікті өмірлік қағида ретінде қабылдайды.Мадақтау мен қолдау да жауапкершілікті қалыптастырудың маңызды тетігі болып табылады. Бала өз ісінің бағаланғанын сезінсе, келесі жолы да сол әрекетті саналы түрде қайталауға тырысады. Тіпті қателік жіберген жағдайда да баланы жазғырмай, дұрыс жолды көрсету – жауапкершілікті жоғалтпай, керісінше нығайта түседі.

Қорытындылай келе, бала бойында жауапкершілікті қалыптастыру – бір күндік жұмыс емес, үздіксіз тәрбие үдерісі. Сенім арту, талап қою, үлгі көрсету және қолдау көрсету арқылы ғана жауапкершілігі жоғары, өз ісіне адал, қоғамға пайдалы тұлға тәрбиелеуге болады. Жауапкершілікті сезіне білген бала – болашағына жауап бере алатын азамат.