Жамбыл облысы әкімдігінің білім басқармасы Тараз қаласының білім бөлімінің №18 «Еркежан» бөбекжай-бақшасының тәрбиешісі

Асилова Анипа Комекбаевна

педагог-сарапшы

Балабақшада балалардың зияткерлік қабілеттерін дамытуға арналған тиімді әдіс-тәсілдер

(әдістемелік нұсқаулық негізінде ғылыми-әдістемелік талдау)

Қазіргі қоғамның қарқынды дамуы білім беру жүйесіне жаңа талаптар қойып отыр. Соның ішінде мектеп жасына дейінгі балалардың зияткерлік әлеуетін дамыту – білім беру ұйымдарының маңызды міндеттерінің бірі. Себебі баланың тұлғалық қалыптасуының негізі дәл осы кезеңде қаланады. Баланың қоршаған ортаны танып-білуі, логикалық ойлауы, есте сақтау қабілеті, тілдік дамуы және шығармашылық белсенділігі ерте жастан жүйелі түрде дамытуды қажет етеді.

Мектепке дейінгі кезең – баланың миының белсенді даму уақыты. Сондықтан осы жаста берілген сапалы тәрбие мен білім оның болашақтағы оқу жетістігіне, әлеуметтік бейімделуіне және өмірлік дағдыларына тікелей әсер етеді. Зияткерлік даму – тек білім беру емес, баланың ойлау, талдау, салыстыру, қорытынды жасау қабілеттерін қалыптастыру үдерісі.

Мектеп жасына дейінгі балалардың ойлау жүйесі көрнекі-бейнелі сипатта болады. Олар ақпаратты көбінесе ойын, тәжірибе және бақылау арқылы қабылдайды. Сондықтан оқыту барысында баланың жас ерекшелігі ескерілуі тиіс.

Балалардың зияткерлік дамуына тән ерекшеліктер:

• қызығушылықтың жоғары болуы;

• ойын арқылы үйренуге бейімділік;

• сұрақ қою арқылы танымға ұмтылу;

• еліктеу арқылы білім алу;

• сезім мүшелері арқылы қабылдаудың басымдығы.

Осы ерекшеліктерді ескеру педагогке оқу-тәрбие процесін тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Балалардың интеллектуалдық дамуы бірнеше бағытта жүзеге асады:

Танымдық даму: қоршаған ортаны зерттеу, тәжірибе жасау, бақылау.
Логикалық ойлау: салыстыру, талдау, жіктеу тапсырмалары.
Сөйлеу тілін дамыту: әңгімелеу, ертегі құрастыру, сұрақ-жауап әдісі.
Шығармашылық қабілет: сурет салу, құрастыру, драмалау ойындары.
Математикалық түсініктер: санау, өлшеу, кеңістік ұғымдары.

Бұл бағыттардың үйлесімді дамуы баланың жан-жақты тұлға болып қалыптасуына ықпал етеді.

Қазіргі мектепке дейінгі ұйымдарда қолданылатын тиімді әдістер:

Ойын технологиясы. Баланың негізгі әрекеті – ойын. Сондықтан логикалық ойындар, дамытушы үстел ойындары, рөлдік ойындар тиімді нәтиже береді.

Зерттеу әдісі. Қарапайым тәжірибелер мен бақылаулар балалардың ойлау белсенділігін арттырады.

Проблемалық оқыту. Балаларға ойландыратын сұрақтар қою арқылы олардың дербес шешім қабылдау қабілеті дамиды.

АКТ және цифрлық ресурстар. Интерактивті тапсырмалар баланың қызығушылығын арттырады.

Ұлттық ойындар мен ертегілер. Баланың ұлттық құндылықтарды меңгеруіне және ойлау қабілетінің дамуына әсер етеді.

Зияткерлік дамуды қамтамасыз ету үшін топта арнайы дамытушы орталар ұйымдастырылуы тиіс:

логикалық ойын бұрышы;

кітап және ертегі орталығы;

құрастыру және зерттеу аймағы;

ұлттық ойын бұрышы.

Дұрыс ұйымдастырылған орта баланың дербес әрекет етуіне мүмкіндік береді және оның танымдық белсенділігін арттырады.

Педагог – баланың интеллектуалдық дамуын бағыттаушы тұлға. Ол:

баланың қызығушылығын қолдауы;

қауіпсіз әрі қолайлы оқу ортасын құруы;

әр баланың қабілетіне сай тапсырмалар ұсынуы;

ата-анамен тығыз байланыс орнатуы тиіс.

Мектеп жасына дейінгі кезең – баланың зияткерлік дамуы үшін ең маңызды кезеңдердің бірі. Осы уақытта баланың танымдық қызығушылығын қолдап, шығармашылық ойлауын дамыту – педагогтың басты міндеті. Ойын технологиялары, инновациялық әдістер және дамытушы ортаны тиімді ұйымдастыру балалардың интеллектуалдық қабілетін жан-жақты дамытуға мүмкіндік береді. Жүйелі әрі ғылыми негізделген жұмыс нәтижесінде бала мектепке интеллектуалдық тұрғыдан дайын, белсенді және ізденімпаз тұлға болып қалыптасады.