СӨЖ

Тақырыбы: Бангалор телефон зауыты (Үндістан)

Жетекшісі: Жамашева Ж. Р.

Орындаушы: Бектенбай Б. Б.

Үндістан үкіметі өз қарамағына алған Бангалор (Бенгалуру) қаласындағы телефон зауыты (негізі ағылшын тілінде кәсіпорын “Indian Telephone Industries Limited” (қысқаруда ITI деп аталады) деген атауда) 1948 жылы салынды. Ол ведомстволық зауыт ретінде басталды және Үндістандағы телекоммуникацияға бағытталған алғашқы мемлекеттік сектордың кәсіпорны болды.

Кейін, 1955 жылы 19 ақпанда 10 адамдық (қазақ жазушысы Мұхтар Әуезов, кеңес ақыны Алексей Сурков (делегацияның басшысы), КСРО халық әртісі Юрий Завадский, үндітанушы Семен Тюляев, өзбек сазгері Мұхтар Ашрафи, дипломат Владимир Георгиевич Яковлев, Кеңестік жастардың Антифашистік комитеті төрағасының орынбасары В. В. Иванова, ағылшын тілінен аудармашы И. Кулаковская (Инна Моисеевна Ершова), «Новости» журналындағы редакция бөлімінің меңгерушісі А. Я. Попов, журналист Даниил Краминов) КСРО мәдени делегациясы осы зауытта болып қайтты. Ендеше осы оқиға туралы жазбаша деректерден келтірейік:

«На другой день, рано утром, мы побывали за городом на телефонном заводе, который также был собственностью правительства. Завод был небольшой, но вполне современный. Его оборудование доставлено из-за границы, однако весь персонал был индийский. Лишь директор завода Прасад и управляющий Гупта были пожилыми, все остальные инженеры, рабочие и служащие выглядели не просто молодыми, а юными. Молодые женщинц и девушки носили поверх кофточек и юбок сари, но парни все до единого одевались в легкую европейскую одежду. Многие из них получили свою квалификацию здесь же, на вечерних курсах при заводе, многие еще продолжают учиться.

Завод был построен совсем недавно с помощью иностранной фирмы, которая и ныне оказывает техническую помощь. Во главе его стоит правление директоров, которое подчинено министерству торговли и промышленности. Правление назначает директора завода, его помощников, в том числе помощника по кадрам. 98 процентов капитала принадлежит государству, 2 процента (в специальных бумагах) — техническим советникам-иностранцам. Это создает у них, как пояснил Прасад, личную заинтересованность в росте производства на заводе.

Оплачиваются здесь рабочие, техники и инженеры примерно так же, как и на авиационном заводе (дәл осы қаладағы мемлекеттік кәсіпорындардың бірі), но инженеры имеют еще премии, зависящие от размера общей выработки. За все принятые рационализаторские предложения администрация платит наличными. Многие рабочие, особенно холостые, питаются в заводской столовой, за что у них из зарплаты вычитают одну рупию ежедневно. Больные получают определенную сумму, которая зависит от их прежнего заработка и стажа работы» (Д. Краминов. По Индии. Путевые очерки и зарисовки. Москва, издательство ЦК ВЛКСМ «Молодая гвардия», 1956, 187-188 беттер).

“Индия очерктерінен”: «Банголорда біз телефон жасайтын заводта болдық» (М. Әуезов. Шығармаларының 50 томдық толық жинағы. 34-ші том. Алматы, “Дәуір” “Жібек жолы”, 2014, 140-шы бет).

“Индия күнделіктерінің» 1955 жылғы 19 ақпандағы жазбасынан: «Телефон заводына келдік. Бұл мемлекет өндіріс орны (отделениесі). Бұнда әйел көп. Жұмысшы 2800 адам. Бар адамы Индия халқынан. Бір қыздың айлығы 80 рупий (170 әйел). Автомат стансалар бөлімі, гл. инж. ақысы 1200, бас инженер – 250-300 рупий. Бес жыл бұрын салынған.

Жылдық, айлық план бар. Жапа-жалғыз фабрика. Штамп теседі. Екі столовой бар, бірі жәй, екіншісі — вегетариан.

Бір обед – 6 анна (қымбат).

Цех для деталей аппаратуры. Әр жұмысшы 3-4 аппаратта істейді. “Помогите нам, поможем вам”, “Грязные руки портят питание” (ұрандар) — аса таза, аппақ киінген. Әдейі әзірленген тәрізді.

Бұнда ремесленный школ тәрізді — тәжірибе ететіндер. Машиналар Англия, немістікі. Мектептен алып оқытады. Қызметкерлері өте жас. Бес жыл болған жастардан, балалардан алып үйреткен. Бұнда оқыған қызметкерлер көп. Бұнда ортаға жуық оқумен түсу керек. Мектепте 9 жыл оқып келеді.

“Руками реле не лапать” (М. Әуезов. Шығармаларының 50 томдық толық жинағы. 259-шы бет).

ITI-нің негізгі үлесі үйде өнімдерді әзірлеу және өндіру арқылы Үндістанның шетелдік телекоммуникациялық жабдықтарға тәуелділігін азайту болды.

ITI басқа қалалардағы өндірістік бөлімшелермен кеңейтілді. Найни, Манкапур, Раебарели және Палаккадта оның филиалдары бар.

1994 жылы компания ITI Limited деп өзгертілді және бүгінде ол Үндістанның телекоммуникациялық желісін қамтамасыз ететін 1,2 миллиардтан астам абоненті бар әртүрлі қондырғылары бар үнділік телекоммуникация секторының негізгі ойыншысы болып табылады, бұл әлемдегі екінші үлкені.

Төмендегі суреттерде Бангалор қаласындағы телефон зауыты көрініс тапқан. Суреттер Facebook әлеуметтік желісіндегі Old Bangalore атты топтағы жарияланымнан алынды.