Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы

«Сарыбұлақ орта мектебі»КММ

бастауыш сынып мұғалімі

Мекебекова Жанар Турсунжановна

ӘДІСТЕМЕЛІК ҚҰРАЛ

1. Мазмұны (әдістемелік)

Мазмұны

Кіріспе…………………………………………………………………………4

1 БӨЛІМ. Бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдысын қалыптастырудың теориялық негіздері………………………………..11
1.1 Оқу дағдысын қалыптастырудың психологиялық аспектілері……………………..11
1.2 Оқу дағдысының педагогикалық негіздері және олардың қолдану салалары….13

2 БӨЛІМ. Бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдысын дамыту әдістемелері……16
2.1 Оқуға қызығушылықты арттыру және мотивация қалыптастыру……………16
2.2 Сауатты және түсініп оқуға үйретудің тиімді әдістері………………………………..18

3 БӨЛІМ. ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫСТАР МЕН ТӘСІЛДЕР……….20
3.1 Оқыту процесінде қолданылатын әдістемелік жұмыстар…………………………….20
3.2 Білім алушылардың оқу дағдысын бағалауға арналған бақылау тапсырмалары………………………………………………………………………22

Қорытынды……………………………………………………………………..24
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі……………………………..25

2. Аннотация (әдістемелік)

«Бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдысын қалыптастыру әдістері» атты әдістемелік құрал бастауыш білім беру процесіндегі оқушылардың сапалы оқу дағдыларын меңгеруіне бағытталған кешенді зерттеулер мен тәжірибелерді қамтиды. Бұл құралдың негізгі мақсаты – бастауыш сынып мұғалімдері мен педагогикалық тәжірибемен айналысатын мамандарға, сондай-ақ болашақ бастауыш сынып педагогтарына оқыту әдістемелерін тиімді қолдануға жәрдемдесу. Бірінші бөлімде оқу дағдысын қалыптастырудың теориялық негіздері қарастырылады, мұнда психологиялық аспектілер мен педагогикалық негіздер және олардың қолдану салаларына ерекше назар аударылған. Әсіресе, бірінші бөлімнің 1.1 тармағында оқу дағдысын қалыптастырудың психологиялық аспектілері талданады, ал 1.2 тармағында оқу дағдысының педагогикалық негіздері және олардың қолдану салалары терең қарастырылады. Екінші бөлімде бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдысын дамыту әдістемелері көрсетілген, бұл жерде оқуға қызығушылықты арттыру және мотивация қалыптастыру жолдары мен сауатты және түсініп оқуға үйретудің тиімді әдістері сипатталады. Екінші бөлімнің 2.1 тармағында оқушылардың оқуға деген қызығушылығын арттыру және мотивация қалыптастыру жолдары талқыланса, 2.2 тармағында сауатты және түсініп оқуға үйретудің тиімді әдістері ұсынылған. Үшінші бөлімде практикалық жұмыстар мен тәсілдер қамтылған, бұл бөлімде оқыту процесінде қолданылатын әдістемелік жұмыстар мен білім алушылардың оқу дағдысын бағалауға арналған бақылау тапсырмалары беріледі. Үшінші бөлімнің 3.1 тармағында оқыту процесінде қолданылатын әдістемелік жұмыстар, ал 3.2 тармағында білім алушылардың оқу дағдысын бағалауға арналған бақылау тапсырмаларына ерекше көңіл бөлінген. Бұл әдістемелік құралдың ғылыми маңызы – оқушылардың оқу дағдысын дамытуға арналған тиімді педагогикалық тәсілдерді жүйелеу және оларды практикалық тұрғыда қолдану мүмкіндіктерін көрсету. Сонымен қатар, құрал оқушылардың оқу дағдысын жетілдіру арқылы олардың жалпы білім алу деңгейін арттыруға ықпал етеді.

3. Кіріспе (әдістемелік)

Тақырыптың қолданылу аясы: Бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдысын қалыптастыру әдістері білім беру процесінің маңызды бөлігі болып табылады, себебі бұл кезеңде оқушылардың сауатты оқу, мәтінді түсіну және есте сақтау қабілеттері қалыптасады. Бұл әдістемелік құралдың мақсаты – мұғалімдерге және педагогикалық тәжірибемен айналысатын мамандарға оқушылардың оқу қарқынын арттыруға, сөздік қорын байытуға және мәтінді талдау қабілеттерін дамытуға көмектесу. Оқу әдістері, мысалы, хормен оқу немесе рөлдік оқу, оқушылардың оқу барысындағы ынтасын арттыра алады. Әдістемелік құрал, сонымен қатар, топтық және жеке жұмыстар арқылы оқушылардың оқу дағдысын дамытуға бағытталған стратегияларды қамтиды.

Өзектілігі: Бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдысын қалыптастыру әдістері қазіргі білім беру жүйесінде ерекше өзектілікке ие, себебі оқу дағдыларының негізі осы кезеңде қаланады. Қоғамдағы ақпараттық ағынның артуы оқушылардан мәтінді түсініп, оны дұрыс талдай алу қабілетін талап етеді. Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, сапалы білім беру қоғамның дамуына және оның мәдени деңгейінің жоғарылауына әсер етеді. Оқу дағдыларын тиімді қалыптастыру оқушылардың болашақ жетістіктеріне тікелей ықпал етеді. Бұл әдістемелік құрал мұғалімдерге оқушыларды сапалы, түсініп оқуға үйретуде көмекші құрал ретінде қызмет етеді.

Мақсаты: Оқушылардың оқуға деген ынтасын арттыру арқылы оларды түсініп оқуға, ойын жүйелі жеткізе білуге және өзіндік пікір қалыптастыруға баулу.

Міндеттері: 1. Оқушылардың оқуға қызығушылығын арттыру үшін мотивациялық әдістер әзірлеу. 2. Сауатты және мәнерлеп оқуға үйретудің тиімді әдістерін қолдану. 3. Топтық және жеке жұмыстар арқылы оқушылардың оқу дағдысын дамыту. 4. Қиындық көретін оқушыларға арналған жеке жұмыс әдістерін әзірлеу. 5. Дидактикалық материалдар мен интерактивті технологияларды тиімді пайдалану.

Практикалық маңыздылығы: Әдістемелік құралдың практикалық маңыздылығы оқыту процесінде қолданылатын әдістердің тиімділігін арттыруда жатыр. Бұл құрал мұғалімдерге оқытуда нақты нәтижелерге қол жеткізуге, оқушылардың оқу дағдыларын қалыптастыруда жаңа тәсілдерді енгізуге мүмкіндік береді. Практикалық қолдану барысында бұл әдістер оқушылардың оқу барысындағы қиындықтарын жеңуге, олардың түсініп оқу және мәтінді талдау дағдыларын жетілдіруге көмектеседі.

Теориялық маңыздылығы: Әдістемелік құралдың теориялық маңыздылығы оқушылардың оқу дағдыларын қалыптастырудың негіздерін зерттеуге бағытталған. Бұл құрал педагогикалық теориялар мен әдістемелік тәсілдерді үйлестіре отырып, оқу процесін тиімді ұйымдастыруға ықпал етеді. Ғылыми негізделген тәсілдер арқылы мұғалімдер оқушылардың оқу барысындағы жетістіктерін арттыра алады, бұл өз кезегінде білім беру сапасын жақсартуға септігін тигізеді.

4. 1.1 Теориялық бөлім (әдістемелік)

1-БӨЛІМ. БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ОҚУ ДАҒДЫСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Оқу дағдысын қалыптастырудың психологиялық аспектілері

Оқу дағдысы – оқушының мәтінді түсініп, мәнерлеп оқу қабілеті, оның оқу процесінде қажетті ақпаратты қабылдау және есте сақтау қабілеті. Оқу дағдысы оқушының оқу мотивациясы мен қызығушылығынан туындайды, оларды дамытуға болады және дамыту қажет.

Психологиядағы оқу дағдысы (psychological aspect of reading skills) – бұл оқушының мәтінді қабылдау, түсіну және өңдеу қабілеттерін қамтитын күрделі психологиялық процесс. Бұл процесс оқушының зейінін аудару, есте сақтау және ойлау қабілеттерін біріктіреді.

Зейін (attention) – бұл оқушының мәтінге шоғырлану қабілеті, ол ақпаратты тиімді қабылдауға ықпал етеді. Зейіннің жоғары деңгейі оқушының мәтіннің мағынасын терең түсінуіне мүмкіндік береді. Мысалы, зейіні жоғары оқушы мәтіннің негізгі идеяларын оңай анықтай алады.

Есте сақтау (memory) – бұл мәтінді оқу барысында алынған ақпаратты сақтап қалу қабілеті. Жақсы есте сақтау қабілеті оқушыларға оқу материалын ұзақ уақыт бойы есте ұстауға көмектеседі. Мысалы, мәтінді оқығаннан кейін оның мазмұнын қайта айтып беру мүмкіндігі.

Ойлау қабілеті (thinking ability) – бұл оқушының оқылған мәтіннің мазмұнын талдау және оны түсіну қабілеті. Ойлау қабілеті арқылы оқушылар мәтіннің логикалық құрылымын түсініп, жаңа ақпаратты бұрынғы білімімен байланыстыра алады. Мысалы, жаңа ақпаратты бұрын оқыған мәліметтермен салыстыру арқылы қорытынды шығару.

Оқу мотивациясы (reading motivation) – бұл оқушының оқуға деген ішкі қызығушылығы мен талпынысы. Оқу мотивациясы жоғары оқушылар мәтіндерді қызығушылықпен оқып, меңгеруге тырысады. Мысалы, оқудың қызықты болуына байланысты оқушы кітаптарды жиі оқиды.

Бұл психологиялық аспектілер бір-бірімен тығыз байланысты және оқушылардың оқу қабілеттерін дамытуда маңызды рөл атқарады. Зейін, есте сақтау, ойлау қабілеттері және оқу мотивациясы өзара үйлесімді жұмыс істегенде ғана оқу дағдысы тиімді дамиды.

5. 1.1 Теориялық бөлім жалғасы (әдістемелік)

1.1 Оқу дағдысын қалыптастырудың психологиялық аспектілері (жалғасы)

Психолингвистикалық аспекті

Психолингвистика (psycholinguistics) – адамның тілдік қабілеттері мен тілдік процестерін зерттейтін ғылым саласы. Ол оқушылардың тілдік ақпаратты қабылдау, өңдеу және түсіну қабілеттерін зерттейді. Психолингвистикалық тұрғыдан қарағанда, оқушылардың оқу дағдысы олардың фонологиялық, морфологиялық және синтаксистік білімдерін біріктіру қабілетіне негізделеді.

• Фонологиялық өңдеу (phonological processing) – бұл дыбыстарды қабылдау және өңдеу қабілеті. Оқушының фонологиялық өңдеу қабілеті дамыған сайын, ол сөздерді дұрыс оқи алады және олардың дыбыстық құрылымын түсінеді. Мысалы, балалар дыбыстарды ажырата алған кезде жаңа сөздерді оңай меңгереді.

• Морфологиялық түсінік (morphological awareness) – сөздердің құрамдас бөліктерін түсіну және олардың мағынасын анықтау қабілеті. Морфологиялық түсінік оқушыға жаңа сөздерді талдау және олардың мәнін түсіну үшін маңызды рөл атқарады. Мысалы, “оқушы” және “оқулық” сөздерінің түбірі бірдей екенін ажырату.

• Синтаксистік құрылым (syntactic structure) – сөйлемдердегі сөздердің орналасу тәртібін және олардың бір-бірімен байланысын түсіну қабілеті. Бұл қабілет оқушылардың күрделі мәтіндерді түсінуіне және олардың мағынасын тануға көмектеседі.

Нейрофизиологиялық аспектілері

Нейрофизиология (neurophysiology) – ми функцияларын және оның жүйке жүйесі арқылы ақпаратты өңдеу тәсілдерін зерттейтін ғылым саласы. Бұл ғылым оқу дағдысының қалыптасуында ми құрылымдарының рөлін қарастырады.

• Миға байланысты оқу процестері (brain-based learning processes) – оқушының есте сақтау, ойлау және зейінін басқаруға жауапты ми бөліктерінің функцияларына негізделген. Мысалы, гиппокампус пен префронтальды кортекс оқушылардың ақпаратты ұзақ мерзімді есте сақтау қабілеттерін қамтамасыз етеді.

• Нейропластикалық өзгерістер (neuroplasticity) – ми құрылымдарының оқу және тәжірибе арқылы өзгеру қабілеті. Нейропластика оқушылардың оқу процесінде жаңа дағдыларды меңгеруіне және оларды бекітуіне мүмкіндік береді.

Әлеуметтік-психологиялық аспектілері

Әлеуметтік-психология (social psychology) – адамның басқа адамдармен өзара әрекеттесуіндегі мінез-құлқын зерттейтін ғылым саласы. Оқу дағдысын қалыптастыруда әлеуметтік орта, сыныптағы қарым-қатынас және мұғалімнің рөлі маңызды.

• Әлеуметтік ынталандыру (social motivation) – оқушылардың оқу процесінде бір-біріне қолдау көрсетуі. Бұл ынталандыру оқушылардың оқуға деген қызығушылығын арттырып, олардың өзін-өзі бағалауына оң әсер етеді.

• Құрылымдық қолдау (structured support) – мұғалімдер мен ата-аналардың оқу процесін ұйымдастырудағы рөлі. Мысалы, мұғалімдердің оқу материалын жүйелі түрде ұсынуы және оқушыларға түсінікті етіп жеткізуі.

Қорытынды

Оқу дағдысын қалыптастырудың психолингвистикалық, нейрофизиологиялық және әлеуметтік-психологиялық аспектілері өзара тығыз байланысты. Бұл аспектілер оқушылардың оқу дағдыларын тиімді дамытуға бағытталған кешенді тәсілдерді қолдануды талап етеді. Психолингвистика тілдік және когнитивтік қабілеттердің дамуын қамтамасыз етсе, нейрофизиология ми функцияларының оқу процесіндегі рөлін анықтайды. Әлеуметтік-психология оқушылардың әлеуметтік ортадағы өзара әрекеттесуін және мотивациясын зерттейді. Осы аспектілерді кешенді түрде қарастыру арқылы ғана оқушылардың оқу дағдысын тиімді қалыптастыруға болады.

Кесте: Оқу дағдысын қалыптастырудың психологиялық аспектілері

Бұл зерттеу оқу дағдысын қалыптастырудың әртүрлі аспектілерін кешенді түрде қарастырудың маңыздылығын көрсетеді. Оқушылардың оқу дағдыларын дамытуда психологиялық, нейрофизиологиялық және әлеуметтік факторлардың өзара ықпалын ескеру қажет.

6. 1.2 Теориялық бөлім (әдістемелік)

1.2 Бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдысын қалыптастырудағы әдістердің ғылым және практика саласындағы қолданылуы

Зерттеу

“Бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдысын қалыптастыру әдістері” тақырыбы білім беру ғылымы, психология, лингвистика және педагогика салаларында кеңінен қолданылады. Бұл әдістер оқушылардың оқу үдерісіне қатысуын, олардың оқу дағдыларын дамытуды қамтамасыз етеді және оқу нәтижелерін арттыруға көмектеседі.

Қолдану салалары:

1. Білім беру ғылымы

• Мысал: Бастауыш сынып мұғалімдері оқу дағдыларын дамытуда инновациялық оқыту әдістерін қолдана отырып, оқушылардың оқу жетістіктерін арттырады. Мысалы, “Жобалық оқыту” әдісі арқылы оқушылар өз бетінше зерттеу жүргізіп, ойларын жүйелеуді үйренеді.

• Пайдасы: Оқушылардың оқу нәтижелерін жақсарту, оқу материалын тереңірек түсіну, сыни ойлау қабілеттерін дамыту.

2. Психология

• Мысал: Оқу мотивациясы мен қызығушылығын арттыру мақсатында психология ғылымы оқушылардың эмоционалдық және когнитивтік деңгейлерін зерттейді.

• Пайдасы: Оқушылардың оқу мотивациясын арттыру, олардың психологиялық дамуына оң әсер ету.

3. Лингвистика

• Мысал: Оқу процесінде тілдік дағдыларды дамыту мақсатында лингвистикалық зерттеулер жүргізіледі, мысалы, сөздік қорды байыту әдістері.

• Пайдасы: Оқушылардың тілдік қабілеттерін арттыру, сөздік қорын байыту.

Қолдану салаларындағы мәселелерді шешу:

• Мәселелер: Оқушылардың оқу мотивациясының төмендігі, оқу дағдыларының жеткіліксіздігі, мәтінді түсінбеу.

• Шешімдер: Дидактикалық материалдарды және интерактивті технологияларды қолдану, деңгейлік тапсырмалар беру, оқыту стратегияларын тиімді пайдалану.

Жаңа технологиялық жетістіктер мен инновациялық бағыттар:

• Инновациялар: Сандық оқыту құралдары, интерактивті тақталар, онлайн платформалар.

• Мысал: “Khan Academy” сияқты онлайн оқыту платформалары арқылы оқушылар өз бетімен оқуды үйренеді.

Ғылыми зерттеулерден мысалдар:

• Білім беру теориялары: Жан Пиаже мен Лев Выготскийдің когнитивті даму теориялары, Джером Брунердің жаңарту теориясы.

• Дидактикалық принциптер: Жүйелілік, көрнекілік, белсенділік принциптері.

• Педагогикалық парадигмалар: Конструктивистік парадигма, оқушыға бағытталған оқыту.

Бұл бөлімде бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдыларын қалыптастыру әдістерінің теориялық негіздері жүйеленіп жазылып, оларды практикада қолданудың тиімді жолдары талқыланады.

7. 2.1 Әдістер (әдістемелік)

2-БӨЛІМ. БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ОҚУ ДАҒДЫСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ӘДІСТЕРІ

2.1 Оқуға қызығушылықты ояту және мотивация қалыптастыру жолдары

Оқушылардың оқуға қызығушылығын арттыру үшін мұғалім әртүрлі мотивациялық әдістерді қолдануы қажет. Бұл әдістерге интерактивті ойындар, қызықты әңгімелер, танымдық материалдар және оқушылардың қызығушылығын оятатын сұрақтар кіреді. Оқушылардың оқуға деген ынтасын арттыру үшін мұғалім сабақ барысында оқушылардың қызығушылығын оятатын әдістерді қолдана алады. Мысалы, “Кітапханалық Квест” әдісі оқушыларды кітапханаға барып, арнайы тапсырмаларды орындауға шақырады. Бұл әдіс арқылы оқушылардың мәтінді түсініп оқу қабілеті дамиды және топтық жұмыс дағдылары артады.

2.2 Сауатты және түсініп оқуға үйретудің тиімді әдістері

Әдістерді құрастыруда оқушылардың оқу дағдыларын қалыптастыруға бағытталған әдістемелік ізденістер ескерілді. Сауатты және түсініп оқуға үйретудің тиімді әдістері ретінде төмендегілерді атап көрсетуге болады:

1. “Кітапханалық Квест”: Бұл әдіс оқушыларды кітапханаға барып, арнайы тапсырмаларды орындауға бағыттайды. Выготскийдің әлеуметтік-мәдени теориясына негізделген бұл әдіс оқушылардың бірлескен әрекет арқылы білім алуына ықпал етеді.

2. “Оқу Лабораториясы”: Бұл әдіс оқушылардың аналитикалық оқу дағдыларын дамытуға арналған. Блум таксономиясына сәйкес, оқушылар мәтінді түсіну мен талдау деңгейінен бағалау деңгейіне дейін көтеріледі.

3. “Суреттеп Оқу”: Оқушылардың визуализация арқылы мәтінді түсіну қабілетін дамытуға бағытталған. Джон Дьюидің оқытудағы тәжірибелік тәсілдеріне негізделген бұл әдіс оқушылардың шығармашылық қабілеттерін арттырады.

4. “Дискуссиялық Оқу”: Выготскийдің диалогтық оқыту теориясына негізделген бұл әдіс оқушылардың сыни және аналитикалық ойлау қабілеттерін дамытуға көмектеседі.

5. “Зерттеу Жобасы”: PBL (Problem-Based Learning) әдістемесіне негізделген бұл әдіс оқушылардың зерттеу және жобалау қабілеттерін дамытуға бағытталған.

6. “Тапсырма Таймері”: Уақытты басқару теорияларына негізделген бұл әдіс оқушылардың уақытты тиімді пайдалану және жылдам оқу дағдыларын дамытуға көмектеседі.

7. “Интервью Оқу”: Джон Дьюидің тәжірибелік оқыту теориясына негізделген бұл әдіс оқушылардың сұхбат алу және мәтінді тереңірек түсіну қабілеттерін дамытуға ықпал етеді.

8. “Кластерлі Оқу”: Концептуалды карталар теориясына негізделген бұл әдіс оқушылардың мәтінді құрылымдауға үйрету және логикалық ойлау қабілетін дамытуға көмектеседі.

9. “Фильм Оқу”: Мульти-модальды оқыту теориясына негізделген бұл әдіс оқушылардың мәтінді визуалды бейнемен салыстыру және талдау қабілеттерін дамытуға бағытталған.

10. “Сұрақ-Жауап Ойындары”: Ойын арқылы оқыту теорияларына негізделген бұл әдіс оқушылардың мәтін бойынша білімдерін тексеру және ойын арқылы оқу қызығушылығын арттыруға арналған.

Бұл әдістердің теориялық негіздері оқу процесін әртүрлі тәсілдер арқылы байытуға бағытталған. Әр әдіс оқушылардың белсенді қатысуын қамтамасыз ететін құрылымға негізделген. Мұғалімдер бұл әдістерді қолданғанда оқушылардың жеке ерекшеліктерін, оқуға деген ынтасын және топтық жұмысқа деген қабілеттерін ескеруі қажет. Әдістердің теориялық негізі оқушылардың оқу процесіне белсенді қатысуын және өз бетінше білім алуын қамтамасыз етуге көмектеседі. Мұғалімдерге бұл әдістерді қолданғанда оқушылардың жас ерекшеліктерін, оқу материалдарының күрделілігін және сабақтың мақсаттарын ескеру ұсынылады.

8. 2.2 Әдістер (әдістемелік)

2.2 Сауатты және түсініп оқуға үйретудің тиімді әдістері

Әдіс атауы: “Кітапханалық Квест”

Мақсаты: Оқушылардың мәтінді түсініп оқу қабілетін арттыру және оқуға деген қызығушылығын ояту.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдіс оқушылардың кітапханаға барып, арнайы дайындалған тапсырмаларды орындау арқылы, мәтінді түсініп оқуға үйретуге бағытталған. 1. Оқушылар топтарға бөлінеді. 2. Әр топқа кітапханадағы белгілі бір бөлімнен кітап таңдау тапсырылады. 3. Таңдалған кітаптан арнайы тапсырмалар беріледі (мысалы, кейіпкерлерді сипаттау, оқиғаларды ретімен айту). 4. Оқушылар тапсырмаларды орындап, нәтижелерін топ алдында қорғайды.

Ғылыми негізі: Бұл әдіс Выготскийдің әлеуметтік-мәдени теориясына негізделген, себебі оқушылар бірлескен әрекет арқылы білім алады. Сонымен қатар, ол конструктивизмге сүйенеді, себебі оқушылар өз бетімен білімді құрастырады.

Артықшылықтары: - Оқушылардың топтық жұмыс дағдыларын дамытады. - Оқуға деген қызығушылықты арттырады. - Оқушылардың шығармашылық және сыни ойлау қабілеттерін дамытады.

Нәтиже: Бұл әдіс оқушылардың мәтінді түсініп оқу қабілетін арттырады және топтық талқылау арқылы өз ойын жүйелі жеткізуге үйретеді.

Қолдану мысалы: “Ертегілер әлемі” тақырыбы бойынша оқушыларға түрлі ертегілерді таңдап, олардың мазмұнын, кейіпкерлерін талдау тапсырылады.

Әдіс атауы: “Оқу Лабораториясы”

Мақсаты: Оқушылардың аналитикалық оқу дағдыларын дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдісте оқушылар арнайы оқу тапсырмаларын орындау арқылы мәтінді талдауды үйренеді. 1. Мұғалім оқушыларға қысқа мәтіндер береді. 2. Оқушылар мәтінді оқып, оған қатысты сұрақтарға жауап береді. 3. Мәтіннің негізгі идеясын, тақырыбын анықтайды. 4. Әр жауап сыныпта талқыланады.

Ғылыми негізі: Бұл әдіс Блум таксономиясына сәйкес келеді, себебі оқушылар мәтінді түсіну мен талдау деңгейінен бағалау деңгейіне дейін көтеріледі.

Артықшылықтары: - Оқушылардың сыни ойлау қабілетін арттырады. - Түсініп оқу қабілетін жетілдіреді. - Өз ойын дәлелдеу дағдыларын дамытады.

Нәтиже: Оқушылар мәтіндерді тереңірек түсінеді және өз пікірін нақты дәлелдермен негіздей алады.

Қолдану мысалы: “Мәтіннің құрылымы” тақырыбы бойынша оқушыларға берілген мәтіннің маңызды бөліктерін анықтау тапсырмасы беріледі.

Әдіс атауы: “Суреттеп Оқу”

Мақсаты: Оқушылардың визуализация арқылы мәтінді түсіну қабілетін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдіс оқушылардың мәтінді оқып, оны сурет арқылы бейнелеуіне негізделген. 1. Оқушылар мәтінді оқиды. 2. Мәтіннің мазмұнына сәйкес сурет салады. 3. Суреттерін сыныпқа көрсетіп, мазмұнын түсіндіреді.

Ғылыми негізі: Бұл әдіс Джон Дьюидің оқытудағы тәжірибелік тәсілдеріне негізделген, себебі оқушылар өз тәжірибелері арқылы білім алады.

Артықшылықтары: - Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытады. - Мәтінді түсіну деңгейін арттырады. - Визуализация арқылы есте сақтау қабілетін күшейтеді.

Нәтиже: Оқушылар мәтін мазмұнын визуализация арқылы жақсырақ түсінеді және есте сақтайды.

Қолдану мысалы: “Табиғат құбылыстары” тақырыбында оқушылар табиғат туралы мәтінді оқып, оны суретпен бейнелейді.

Әдіс атауы: “Дискуссиялық Оқу”

Мақсаты: Оқушылардың сыни және аналитикалық ойлау қабілеттерін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Оқушылар мәтінді оқып, оның мазмұны бойынша сыныпта дискуссия ұйымдастырылады. 1. Мұғалім тақырып бойынша мәтін береді. 2. Оқушылар мәтінді оқып шығады. 3. Сыныпта мәтіннің негізгі мәселелері бойынша дискуссия жүргізіледі.

Ғылыми негізі: Выготскийдің диалогтық оқыту теориясына негізделген, себебі оқушылар диалог арқылы түсініктерін кеңейтеді.

Артықшылықтары: - Оқушылардың коммуникация дағдыларын арттырады. - Өз пікірін қорғау қабілетін дамытады.

Нәтиже: Оқушылар дискуссия арқылы мәтін туралы терең түсінік қалыптастырады.

Қолдану мысалы: “Қоршаған орта” тақырыбында оқушылар қоршаған ортаны қорғау туралы мәтінді оқып, сыныпта талқылау жүргізеді.

Әдіс атауы: “Зерттеу Жобасы”

Мақсаты: Оқушылардың зерттеу және жобалау қабілеттерін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Оқушылар мәтінге қатысты зерттеу жүргізіп, жобасын қорғайды. 1. Мұғалім тақырып бойынша мәтін береді. 2. Оқушылар мәтіннен алынған ақпарат негізінде зерттеу жүргізеді. 3. Зерттеу нәтижесін сынып алдында қорғайды.

Ғылыми негізі: PBL (Problem-Based Learning) әдістемесіне негізделген, себебі оқушылар мәселені зерттеу арқылы үйренеді.

Артықшылықтары: - Оқушылардың зерттеу дағдыларын дамытады. - Жобалау қабілеттерін арттырады.

Нәтиже: Оқушылар зерттеу жүргізу арқылы білімдерін тереңдетеді және практикалық дағдыларын дамытады.

Қолдану мысалы: “Ғылым әлемі” тақырыбы бойынша оқушылар ғылым саласындағы жаңалықтарды зерттеп, жобасын қорғайды.

Әдіс атауы: “Тапсырма Таймері”

Мақсаты: Оқушылардың уақытты тиімді пайдалану және жылдам оқу дағдыларын дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Оқушыларға белгілі бір уақыт ішінде мәтінді оқып шығып, сұрақтарға жауап беруге тапсырма беріледі. 1. Мұғалім мәтін мен сұрақтарды таратады. 2. Оқушылар белгіленген уақытта мәтінді оқиды. 3. Оқып болған соң сұрақтарға жауап береді.

Ғылыми негізі: Бұл әдіс уақытты басқару теорияларына негізделген, себебі оқушылар тапсырмаларды уақытында орындауға үйренеді.

Артықшылықтары: - Уақытты тиімді пайдалану қабілетін арттырады. - Жылдам оқу дағдыларын жетілдіреді.

Нәтиже: Оқушылар мәтінді жылдам және тиімді оқуға үйренеді.

Қолдану мысалы: “Тарихи оқиғалар” тақырыбында оқушыларға тарихи мәтіндер беріліп, оларды уақыт ішінде оқып, сұрақтарға жауап беру тапсырылады.

Әдіс атауы: “Интервью Оқу”

Мақсаты: Оқушылардың сұхбат алу және мәтінді тереңірек түсіну қабілеттерін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Оқушылар мәтіннен кейіпкерлерге немесе авторға сұрақтар дайындап, интервью ұйымдастырады. 1. Оқушылар мәтінді оқып шығады. 2. Мәтін кейіпкерлеріне немесе авторға сұрақтар дайындайды. 3. Сыныпта сұхбат ұйымдастырады.

Ғылыми негізі: Бұл әдіс Джон Дьюидің тәжірибелік оқыту теориясына негізделген.

Артықшылықтары: - Оқушылардың коммуникация және сұхбаттасу қабілеттерін арттырады. - Мәтінді тереңірек түсінуге көмектеседі.

Нәтиже: Оқушылар мәтін мазмұнын жақсырақ түсініп, сұхбат арқылы өз ойларын жеткізе алады.

Қолдану мысалы: “Әдеби кейіпкерлер” тақырыбында оқушылар кейіпкерлерге сұрақтар дайындап, интервью ұйымдастырады.

Әдіс атауы: “Кластерлі Оқу”

Мақсаты: Оқушылардың мәтінді құрылымдауға үйрету және логикалық ойлау қабілетін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Оқушылар мәтінді оқып, оның құрылымын кластер түрінде бейнелейді. 1. Оқушылар мәтінді оқиды. 2. Мәтіннің негізгі идеяларын кластер түрінде құрастырады. 3. Кластерлерін сыныпта қорғайды.

Ғылыми негізі: Бұл әдіс концептуалды карталар теориясына негізделген, себебі оқушылар ақпаратты визуалды түрде құрылымдайды.

Артықшылықтары: - Оқушылардың логикалық ойлау қабілетін арттырады. - Мәтінді құрылымдауға үйретеді.

Нәтиже: Оқушылар мәтін құрылымын жақсырақ түсініп, логикалық ойлау қабілетін дамытады.

Қолдану мысалы: “Ғылым салалары” тақырыбында оқушылар әр сала туралы мәтіндерді оқып, олардың кластерлерін құрастырады.

Әдіс атауы: “Фильм Оқу”

Мақсаты: Оқушылардың мәтінді визуалды бейнемен салыстыру және талдау қабілеттерін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Оқушылар мәтінді оқып, оның негізінде түсірілген фильмді көреді, содан кейін салыстырып талдайды. 1. Оқушылар мәтінді оқиды. 2. Мәтінге негізделген фильмді көреді. 3. Мәтін мен фильмді салыстырып талдайды.

Ғылыми негізі: Бұл әдіс мульти-модальды оқыту теориясына негізделген, себебі оқушылар түрлі форматтар арқылы білім алады.

Артықшылықтары: - Оқушылардың визуалды және мәтіндік ақпаратты салыстыру қабілетін арттырады. - Сыни ойлау қабілетін дамытады.

Нәтиже: Оқушылар мәтін мен фильмді салыстырып, оқиғаларды тереңірек түсінеді.

Қолдану мысалы: “Танымал әдеби шығармалар” тақырыбында оқушылар шығарманы оқып, оның фильмін көріп, салыстырады.

Әдіс атауы: “Сұрақ-Жауап Ойындары”

Мақсаты: Оқушылардың мәтін бойынша білімдерін тексеру және ойын арқылы оқу қызығушылығын арттыру.

Әдістің сипаттамасы: Оқушылар мәтін бойынша сұрақ-жауап ойындарын ойнайды. 1. Мұғалім мәтін береді. 2. Оқушылар мәтінді оқып шығады. 3. Мәтін бойынша сұрақ-жауап ойындары ұйымдастырылады.

Ғылыми негізі: Бұл әдіс ойын арқылы оқыту теорияларына негізделген, себебі оқушылар ойын арқылы білімдерін бекітеді.

Артықшылықтары: - Оқушылардың оқу қызығушылығын арттырады. - Мәтінді есте сақтау қабілетін жетілдіреді.

Нәтиже: Оқушылар ойын арқылы мәтін мазмұнын жақсырақ түсініп, есте сақтай алады.

Қолдану мысалы: “Әдеби кейіпкерлер” тақырыбында оқушылар кейіпкерлер туралы сұрақ-жауап ойындарын ойнайды.

9. 2.3 Әдістер әдістемелігі

2.2 Сауатты және түсініп оқуға үйретудің тиімді әдістері

Әдіс атауы: “Деректер Дүниесі”

Мақсаты: Оқушылардың аналитикалық және сыни ойлау дағдыларын дамыту, мәтіннен маңызды деректерді табу.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдіс оқушылардың мәтіннен маңызды деректерді іздеу және талдау дағдыларын дамытуға бағытталған. 1. Оқушыларға қысқа мәтін беріледі. 2. Мәтіннен маңызды деректерді іздеу тапсырмасы беріледі. 3. Әр оқушы өз тапқан деректерін сыныпта талқылайды.

Ғылыми негізі: Бұл әдіс Блум таксономиясының талдау деңгейіне негізделген және зерттеуге негізделген оқыту әдістемесімен байланысты.

Артықшылықтары: - Оқушылардың деректерді табу және талдау қабілеттерін арттырады. - Сыни ойлау дағдыларын жетілдіреді.

Нәтиже: Оқушылар мәтіннен маңызды деректерді табуды үйреніп, сыни ойлау дағдыларын дамытады.

Қолдану мысалы: “Тарихи деректер” тақырыбында оқушылар деректерді іздеп, оларды талқылайды.

Әдіс атауы: “Тақырыптық Талдау”

Мақсаты: Оқушылардың тақырыпты тереңірек түсіну және талдау қабілеттерін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдіс оқушылардың бір тақырыпты тереңірек зерттеу және талдау дағдыларын дамытуға бағытталған. 1. Оқушыларға тақырып бойынша мәтін беріледі. 2. Мәтін тақырыбы бойынша топтық талдау жүргізіледі. 3. Әр топ өз талдауын сынып алдында қорғайды.

Ғылыми негізі: Бұл әдіс конструктивизмге негізделген және PBL әдістемесімен байланысты.

Артықшылықтары: - Топтық жұмыс дағдыларын арттырады. - Тақырыпты тереңірек түсінуге көмектеседі.

Нәтиже: Оқушылар тақырыпты жан-жақты зерттеп, ортақ шешім қабылдауды үйренеді.

Қолдану мысалы: “Энергия көздері” тақырыбында оқушылар әртүрлі энергия көздерін талдап, өз шешімдерін ұсынады.

Әдіс атауы: “Кино Картасы”

Мақсаты: Оқушылардың визуалды және мәтіндік ақпаратты салыстыру қабілеттерін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдіс оқушылардың мәтін мен фильмді салыстыру және талдау дағдыларын жетілдіруге арналған. 1. Оқушыларға мәтін беріледі. 2. Мәтінге негізделген фильм көрсетіледі. 3. Мәтін мен фильмді салыстыру тапсырмасы беріледі.

Ғылыми негізі: Мульти-модальды оқыту теориясына және цифрлық педагогикаға негізделген.

Артықшылықтары: - Оқушылардың визуалды және мәтіндік ақпаратты салыстыру қабілетін арттырады. - Сыни ойлау қабілетін дамытады.

Нәтиже: Оқушылар мәтін мен фильмді салыстырып, оқиғаларды тереңірек түсінеді.

Қолдану мысалы: “Жер шарының құрылысы” тақырыбында оқушыларға мәтін оқып, фильм көріп, салыстыру тапсырмасы беріледі.

Әдіс атауы: “Рефлективті Жазба”

Мақсаты: Оқушылардың рефлексия және өзіндік ойлау дағдыларын дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдіс оқушылардың оқыған мәтіндері бойынша рефлексия жасау және өзіндік ой-пікір қалыптастыруға бағытталған. 1. Оқушылар мәтінді оқиды. 2. Мәтін бойынша рефлективті жазба жазады. 3. Өз жазбаларын сыныпта талқылайды.

Ғылыми негізі: Джон Дьюидің тәжірибелік оқыту теориясына негізделген және рефлексиялық оқыту әдістемесімен байланысты.

Артықшылықтары: - Оқушылардың өзіндік ойлау және рефлексия дағдыларын арттырады. - Жазу дағдыларын жетілдіреді.

Нәтиже: Оқушылар мәтін бойынша өз ойларын жүйелі түрде жеткізуді үйренеді.

Қолдану мысалы: “Қоршаған орта” тақырыбында оқушылар мәтін оқып, рефлективті эссе жазады.

Әдіс атауы: “Интербелсенді Диаграмма”

Мақсаты: Оқушылардың логикалық ойлау және ақпаратты құрылымдау қабілеттерін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдіс оқушылардың мәтіннен алынған ақпаратты диаграмма түрінде құрылымдап көрсету қабілеттерін дамытуға бағытталған. 1. Оқушылар мәтінді оқиды. 2. Мәтін бойынша диаграмма құрастырады. 3. Диаграммаларын сыныпта қорғайды.

Ғылыми негізі: Концептуалды карталар теориясына және STEM әдістемесіне негізделген.

Артықшылықтары: - Оқушылардың ақпаратты құрылымдау және логикалық ойлау қабілеттерін арттырады. - Визуализация арқылы есте сақтау қабілетін күшейтеді.

Нәтиже: Оқушылар ақпаратты құрылымдай білу және визуалды түрде көрсету дағдыларын жетілдіреді.

Қолдану мысалы: “Биологиялық процестер” тақырыбында оқушылар процестерді диаграмма түрінде көрсетеді.

Әдіс атауы: “Цифрлық Шолу”

Мақсаты: Оқушылардың цифрлық құралдарды қолдану арқылы мәтінді талдау дағдыларын дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдіс оқушылардың мәтінді цифрлық құралдар арқылы талдау және визуалдау қабілеттерін дамытуға бағытталған. 1. Оқушыларға мәтін беріледі. 2. Мәтін бойынша цифрлық құралдармен шолу жасайды. 3. Нәтижелерін сыныпта қорғайды.

Ғылыми негізі: Цифрлық педагогикаға және зерттеуге негізделген оқыту әдістемесіне негізделген.

Артықшылықтары: - Оқушылардың цифрлық сауаттылығын арттырады. - Мәтінді талдау және визуалдау қабілеттерін жетілдіреді.

Нәтиже: Оқушылар цифрлық құралдарды тиімді қолдануды үйренеді және мәтіндерді тереңірек талдайды.

Қолдану мысалы: “Тарихи кезеңдер” тақырыбында оқушылар цифрлық құралдармен тарихи оқиғаларды шолып, талдайды.

Әдіс атауы: “Жасанды Интеллект Талдауы”

Мақсаты: Оқушылардың жасанды интеллект құралдарын қолдану арқылы мәтінді тереңірек түсіну қабілеттерін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдіс жасанды интеллект құралдарын қолдану арқылы мәтіннің негізгі идеяларын анықтауға бағытталған. 1. Оқушыларға мәтін беріледі. 2. Жасанды интеллект құралдары арқылы мәтін талданады. 3. Талдау нәтижелерін сыныпта талқылайды.

Ғылыми негізі: Цифрлық педагогикаға және жасанды интеллект құралдарын қолдануға негізделген.

Артықшылықтары: - Оқушылардың жасанды интеллект құралдарын қолдану дағдыларын арттырады. - Мәтінді тереңірек талдау қабілеттерін жетілдіреді.

Нәтиже: Оқушылар жасанды интеллект құралдарын қолдануды үйренеді және мәтіндерді тереңірек түсінеді.

Қолдану мысалы: “Әдеби шығармалар” тақырыбында оқушылар жасанды интеллект құралдарын қолдана отырып, шығармаларды талдайды.

Әдіс атауы: “Интерактивті Көрме”

Мақсаты: Оқушылардың шығармашылық және презентация қабілеттерін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдіс оқушылардың оқыған мәтіндері бойынша интерактивті көрме ұйымдастыруға бағытталған. 1. Оқушылар мәтінді оқиды. 2. Мәтін бойынша интерактивті көрме дайындайды. 3. Көрмені сыныпта өткізеді.

Ғылыми негізі: Джон Дьюидің тәжірибелік оқыту теориясына және CLIL әдістемесіне негізделген.

Артықшылықтары: - Оқушылардың шығармашылық және презентация қабілеттерін арттырады. - Оқуға деген қызығушылықты оятады.

Нәтиже: Оқушылар интерактивті көрме арқылы оқығандарын шығармашылық түрде жеткізуді үйренеді.

Қолдану мысалы: “Мәдениет және өнер” тақырыбында оқушылар мәдени мұралар туралы көрме ұйымдастырады.

Әдіс атауы: “Зерттеу Лабораториясы”

Мақсаты: Оқушылардың зерттеу және эксперимент жүргізу қабілеттерін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдіс оқушылардың мәтінге негізделген зерттеу жұмыстарын жүргізу қабілеттерін дамытуға бағытталған. 1. Оқушыларға мәтін беріледі. 2. Мәтін бойынша зерттеу жүргізеді. 3. Зерттеу нәтижелерін сыныпта қорғайды.

Ғылыми негізі: PBL әдістемесіне және зерттеуге негізделген оқыту әдістемесіне негізделген.

Артықшылықтары: - Оқушылардың зерттеу және эксперимент жүргізу қабілеттерін арттырады. - Мәтінді тереңірек түсінуге көмектеседі.

Нәтиже: Оқушылар зерттеу арқылы мәтіндерді тереңірек түсініп, эксперимент жүргізуді үйренеді.

Қолдану мысалы: “Экологиялық мәселелер” тақырыбында оқушылар экологияға қатысты зерттеу жүргізеді.

Әдіс атауы: “Дыбыстық Сапар”

Мақсаты: Оқушылардың аудио құралдарды қолдану арқылы мәтінді тереңірек түсіну қабілеттерін дамыту.

Әдістің сипаттамасы: Бұл әдіс оқушылардың мәтінді аудио құралдар арқылы түсіну және талдау дағдыларын жетілдіруге бағытталған. 1. Оқушыларға мәтін беріледі. 2. Мәтіннің аудио нұсқасын тыңдайды. 3. Мәтін мен аудио нұсқаны салыстырып талқылайды.

Ғылыми негізі: Мульти-модальды оқыту теориясына және цифрлық педагогикаға негізделген.

Артықшылықтары: - Оқушылардың аудио құралдарды қолдану қабілетін арттырады. - Мәтінді тыңдау және талдау қабілеттерін жетілдіреді.

Нәтиже: Оқушылар аудио құралдарды қолдануды үйренеді және мәтіндерді тереңірек түсінеді.

Қолдану мысалы: “Музыка және әдебиет” тақырыбында оқушылар мәтіндерді тыңдап, оларды талдайды.

10. 3.1 Тәжірибелік бөлім (әдістемелік)

САУАТТЫ ЖӘНЕ ТҮСІНІП ОҚУҒА ҮЙРЕТУДІҢ ТИІМДІ ӘДІСТЕРІ

2.1 Кітапханалық Квест

Әдіс атауы: Кітапханалық Квест
Тапсырманың тақырыбы: “Ертегілер әлемінде саяхат”
Мақсаты: Оқушылардың мәтіннен негізгі идеяларды табу және оларды түсіну қабілетін дамыту.

Тапсырма:
– Кітапханадан ертегілер жинағын таңда.
– Таңдаған ертегіңді оқып, негізгі кейіпкерлерді және оқиғалардың ретін анықта.
– Кейіпкерлердің бейнесін қағазға суретте немесе қысқаша сипатта.
– Топ мүшелерімен бірге ертегіңді қысқаша сахналап көрсет.

Қажетті ресурстар:
– Ертегі кітаптары, қағаз, түрлі-түсті қарындаштар, сахналық құралдар.

Дескрипторлар:
– Ертегінің негізгі идеясын анықтайды.
– Кейіпкерлерді дұрыс сипаттайды.
– Сахналауда белсенділік танытады.

Күтілетін нәтиже:
– Оқушылар ертегінің мазмұнын жақсы түсінеді және шығармашылық қабілеттерін дамытады.

2.2 Оқу Лабораториясы

Әдіс атауы: Оқу Лабораториясы
Тапсырманың тақырыбы: “Мәтіннің құпияларын ашу”
Мақсаты: Оқушылардың мәтінді талдау және сұрақтарға жауап беру дағдыларын дамыту.

Тапсырма:
– Берілген қысқа мәтінді оқы.
– Мәтін бойынша төмендегі сұрақтарға жауап бер: мәтіннің негізгі идеясы қандай, қандай кейіпкерлер бар, оқиға қай жерде өтеді?
– Өз жауаптарыңды сыныпта талқылауға дайындал.

Қажетті ресурстар:
– Қысқа мәтіндер, дәптер, қалам.

Дескрипторлар:
– Мәтіннен негізгі идеяны анықтайды.
– Сұрақтарға нақты жауап береді.
– Жауаптарын сыныпта талқылайды.

Күтілетін нәтиже:
– Оқушылар мәтінді тереңірек түсініп, талдау қабілеттерін дамытады.

2.3 Суреттеп Оқу

Әдіс атауы: Суреттеп Оқу
Тапсырманың тақырыбы: “Кейіпкердің әлемі”
Мақсаты: Оқушылардың мәтінді визуализация арқылы түсіну қабілетін дамыту.

Тапсырма:
– Мәтінді оқып, оның мазмұнына сәйкес сурет сал.
– Суретіңді сыныпта көрсетіп, оның мазмұнын түсіндір.

Қажетті ресурстар:
– Қағаз, түрлі-түсті қарындаштар немесе бояулар.

Дескрипторлар:
– Мәтін мазмұнына сәйкес сурет салады.
– Суретінің мазмұнын түсіндіреді.
– Визуализация арқылы мәтін мазмұнын жақсы түсінеді.

Күтілетін нәтиже:
– Оқушылар мәтін мазмұнын визуализация арқылы жақсырақ түсінеді және есте сақтайды.

2.4 Дискуссиялық Оқу

Әдіс атауы: Дискуссиялық Оқу
Тапсырманың тақырыбы: “Мәтін туралы пікірталас”
Мақсаты: Оқушылардың сыни және аналитикалық ойлау қабілеттерін дамыту.

Тапсырма:
– Берілген мәтінді оқы.
– Мәтіннің негізгі мәселелері бойынша топта дискуссия ұйымдастыр.
– Өз пікіріңді дәлелдермен қорға.

Қажетті ресурстар:
– Мәтін, дәптер, қалам.

Дескрипторлар:
– Мәтіннің негізгі мәселелерін анықтайды.
– Дискуссияға белсенді қатысады.
– Өз пікірін дәлелдермен қорғайды.

Күтілетін нәтиже:
– Оқушылар дискуссия арқылы мәтін туралы терең түсінік қалыптастырады.

2.5 Зерттеу Жобасы

Әдіс атауы: Зерттеу Жобасы
Тапсырманың тақырыбы: “Ғылым әлемін зерттеу”
Мақсаты: Оқушылардың зерттеу және жобалау қабілеттерін дамыту.

Тапсырма:
– Ғылым саласындағы жаңалықтарды зертте.
– Зерттеу нәтижелері бойынша жоба жасап, сынып алдында қорға.

Қажетті ресурстар:
– Ғылыми мақалалар, интернет, презентация құрастыру құралдары.

Дескрипторлар:
– Зерттеу жүргізеді және мәліметтер жинайды.
– Зерттеу нәтижелерін жобада көрсетеді.
– Жобаны сынып алдында қорғап шығады.

Күтілетін нәтиже:
– Оқушылар зерттеу жүргізу арқылы білімдерін тереңдетеді және практикалық дағдыларын дамытады.

2.6 Тапсырма Таймері

Әдіс атауы: Тапсырма Таймері
Тапсырманың тақырыбы: “Тарихи оқиғаларға шолу”
Мақсаты: Оқушылардың уақытты тиімді пайдалану және жылдам оқу дағдыларын дамыту.

Тапсырма:
– Тарихи мәтінді белгіленген уақыт ішінде оқы.
– Мәтін бойынша сұрақтарға жауап бер.

Қажетті ресурстар:
– Тарихи мәтіндер, таймер, дәптер, қалам.

Дескрипторлар:
– Мәтінді уақытында оқып шығады.
– Сұрақтарға нақты және жылдам жауап береді.
– Уақытты тиімді пайдаланады.

Күтілетін нәтиже:
– Оқушылар мәтінді жылдам және тиімді оқуға үйренеді.

2.7 Интервью Оқу

Әдіс атауы: Интервью Оқу
Тапсырманың тақырыбы: “Кейіпкерлермен сұхбат”
Мақсаты: Оқушылардың сұхбат алу және мәтінді тереңірек түсіну қабілеттерін дамыту.

Тапсырма:
– Мәтінді оқып шығып, кейіпкерлерге сұрақтар дайында.
– Сыныпта кейіпкерлермен интервью ұйымдастыр.

Қажетті ресурстар:
– Мәтін, дәптер, қалам.

Дескрипторлар:
– Мәтінді терең түсініп, сұрақтар дайындайды.
– Интервьюде белсенді қатысады.
– Кейіпкерлермен сұхбатты тиімді жүргізеді.

Күтілетін нәтиже:
– Оқушылар мәтін мазмұнын жақсырақ түсініп, сұхбат арқылы өз ойларын жеткізе алады.

2.8 Кластерлі Оқу

Әдіс атауы: Кластерлі Оқу
Тапсырманың тақырыбы: “Ғылым салаларын құрылымдау”
Мақсаты: Оқушылардың мәтінді құрылымдауға үйрету және логикалық ойлау қабілетін дамыту.

Тапсырма:
– Ғылым салалары туралы мәтінді оқы.
– Әр сала туралы кластер құрастырып, сыныпта қорға.

Қажетті ресурстар:
– Мәтін, қағаз, маркерлер.

Дескрипторлар:
– Мәтіннің негізгі идеяларын кластер түрінде құрастырады.
– Кластерді сынып алдында түсіндіреді.
– Логикалық ойлау қабілетін көрсетеді.

Күтілетін нәтиже:
– Оқушылар мәтін құрылымын жақсырақ түсініп, логикалық ойлау қабілетін дамытады.

11. 3.2 Тәжірибелік (әдістемелік)

3.2 Бөлім: Бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдысын қалыптастыру әдістері

Тест тапсырмалары

1. Оқушылардың оқуға деген қызығушылығын арттыру үшін мұғалім қандай әдістерді қолдануы керек?

1. Мәтіндерді жаттау

2. Ойын арқылы оқыту

3. Тек жазбаша тапсырмалар беру

4. Сөздік диктанттар

2. Сауатты және мәнерлеп оқуға үйретудің қандай әдісі тиімді болып табылады?

1. Хормен оқу

2. Жеке оқу

3. Диктант жазу

4. Көркем сурет салу

3. Топтық жұмыс арқылы оқушылардың оқу дағдысын дамыту үшін қандай тәсіл қолданылады?

1. Тек жеке тапсырмалар беру

2. Рөлдік ойындар

3. Тек мұғалімнің түсіндіруі

4. Жазбаша есептер

4. Қиындық көретін оқушылармен жұмыс жасау әдістерінің бірі:

1. Қосымша тапсырмалар беру

2. Оқушыларды өз бетімен қалдыру

3. Мұғалімді тыңдау

4. Қатесіз жазу талап ету

5. Оқыту стратегияларынан «Болжау» әдісі қандай мақсатта қолданылады?

1. Оқушылардың өз ойын жазбаша жеткізу қабілетін дамыту

2. Мәтінді тез оқуға үйрету

3. Мәтіннің мазмұнын алдын ала болжау

4. Сөздік қорын кеңейту

6. «INSERT» стратегиясының басты мақсаты:

1. Текстті жатқа білу

2. Мәтінді талдау және түсіну

3. Жазбаша диктант жүргізу

4. Грамматикалық қателерді түзету

7. Оқушылардың оқуға деген ынтасын арттыру үшін қандай материалдар пайдаланылады?

1. Қиындық деңгейі жоғары кітаптар

2. Дидактикалық материалдар мен көрнекіліктер

3. Оқулықтар ғана

4. Тек қана жазбаша тапсырмалар

8. Интерактивті технологияларды қолдану мақсаты:

1. Оқушыларды тек тыңдаушы ретінде қалдыру

2. Оқушылардың белсенділігін арттыру

3. Мұғалімді алмастыру

4. Тек теориялық білім беру

Кестемен жұмыс тапсырмалары

Кесте 1: Оқуға мотивацияны арттыру жолдары

Кесте 2: Сауатты және түсініп оқуға үйрету әдістері

Ашық сұрақ тапсырмалары

1. Бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдысын дамытуда жеке жұмыс пен топтық жұмыстың қандай артықшылықтары бар?

2. Оқуға қызығушылықты ояту үшін мұғалім қандай инновациялық әдістерді қолдануы мүмкін?

3. Бастауыш сыныпта мәтінмен жұмыс істеу кезінде қандай қиындықтар туындауы мүмкін және оларды қалай шешуге болады?

Мәселені шешу тапсырмасы

1. Мәселе: Кейбір оқушылар мәтінді түсінуде қиындық көреді.

• Дәлел 1: Оқушылар әртүрлі оқу қарқынына ие, кейбіреулері тез оқи алады, ал басқалары баяу оқиды.

• Дәлел 2: Сөздік қорының әртүрлі деңгейі.

• Қарсы пікір: Мұғалімдердің барлығы бірдей деңгейде емес, әр оқушының қабілетін ескеру қиын.

2. Мәселе: Оқушылардың оқуға деген ынтасы төмен.

• Дәлел 1: Оқу бағдарламасы қызықсыз болып көрінуі мүмкін.

• Дәлел 2: Оқушылардың оқуға қызығушылығын арттыру үшін дидактикалық материалдарды пайдалану қажет.

• Қарсы пікір: Барлық оқушыларға бірдей әдіс-тәсілдер тиімді болмауы мүмкін.

3. Мәселе: Оқушылардың оқу кезіндегі өзара әрекеттестігі төмен.

• Дәлел 1: Оқушылардың бір-бірімен қарым-қатынас жасау мүмкіндігі аз.

• Дәлел 2: Топтық жұмыстарды ұйымдастыру арқылы оқушылардың белсенділігін арттыруға болады.

• Қарсы пікір: Кейбір оқушылар топтық жұмыс кезінде белсенді қатыспауы мүмкін.

Сәйкестендіру тапсырмасы

Жазба жұмыс тапсырмасы

Тапсырма: “Менің оқу дағдыларымды қалай дамытып жатырмын?” тақырыбында эссе жазыңыз. Эсседе оқу дағдыларын дамытуға қолданған әдістеріңізді, олардың сізге қалай әсер еткенін және болашақта қандай әдістерді қолдануды жоспарлап отырғаныңызды сипаттаңыз.

12. 3.3 Тәжірибелік бөлім (әдістемелік)

Бағалау әдістері және тапсырмалары

Әдіс 1: “Кітапхана жолы”

• Тапсырма: Оқушыларға әр түрлі деңгейдегі мәтіндер беріледі. Олар мәтінді оқып, түсінгендерін топ ішінде талқылайды.

• Жаңашылдығы: Оқушылар әр түрлі деңгейде мәтіндерді талқылай отырып, кітапханадағы түрлі кітаптармен жұмыс істегендей сезінеді.

• Тиімділігі: Мәтіндерді түсіну және талдау дағдылары дамиды.

Әдіс 2: “Түсіндірме картасы”

• Тапсырма: Оқушылар оқыған мәтін бойынша түсіндірме картасын салады.

• Жаңашылдығы: Түсіндірме картасын түрлі түсті қағаздар мен маркерлерді пайдаланып жасайды.

• Тиімділігі: Мәтінді визуалды түрде түсіну дағдыларын арттырады.

Әдіс 3: “Жасырын сұрақтар”

• Тапсырма: Әр оқушыға мәтін бойынша жасырын сұрақ беріледі, олар оны жауап беру үшін мәтінді қайта оқиды.

• Жаңашылдығы: Сұрақтар конвертте беріледі, әр оқушы өз сұрағын таңдайды.

• Тиімділігі: Мәтінді қайта қарау арқылы түсіну деңгейі артады.

Сергіту сәтіне арналған әдістер

Идея 1: “Қозғалыс арқылы оқу”

• Оқушыларға мәтіннің негізгі сөздерін қозғалыстар арқылы көрсету ұсынылады.

Идея 2: “Ауаға жазу”

• Оқушылар үлкен әріптермен ауаға мәтіннің негізгі сөздерін жазады.

Идея 3: “Музыкалық үзіліс”

• Мәтіннен алынған сөздерге сәйкес ырғақты қимылдар жасау арқылы сергіту.

Идея 4: “Жұптық қозғалыс”

• Әр жұп бір-біріне мәтіннің негізгі бөлімдерін қимыл арқылы көрсетеді.

Кері байланыс әдістері

Әдіс 1: “Екі жұлдыз, бір тілек”

• Оқушылар бір-бірінің жұмысын бағалап, екі жақсы жағын және бір тілегін білдіреді.

Әдіс 2: “Кері байланыс тақтасы”

• Оқушылар өз ойларын тақтаға жазады, оларды талқылау жүргізіледі.

Әдіс 3: “Эмоциялы карточкалар”

• Оқушылар мәтін бойынша эмоцияларын карточкалар арқылы білдіреді.

Әдіс 4: “Стикерлермен кері байланыс”

• Оқушылар мәтінге қатысты өз ойларын стикерлерге жазып, тақтаға жапсырады.

Әдіс 5: “Тілектер қорабы”

• Оқушылар тілектерін және кеңестерін қағазға жазып, арнайы қорапқа салады.

13. 3.4 Тәжірибе қорытындысы

Тәжірибелік бөлімдердегі әдістер мен тапсырмалардың қорытындысы

Мұғалімдер бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдысын қалыптастыру мақсатында әртүрлі әдістерді қолданып, олардың тиімділігін бағалады. Төмендегі кестеде әр әдістің нәтижелері мен оқушылардың дамуына әсері көрсетілген.

Жалпы қорытынды:

Әдістердің әрқайсысы оқушылардың оқу дағдыларын әр түрлі бағытта дамытуға көмектесті. Оқушылардың оқу қызығушылығы артты, мәтінді түсіну, талдау, шығармашылық және сыни ойлау қабілеттері қалыптасты. Әсіресе, “Дискуссиялық Оқу” және “Сұрақ-Жауап Ойындары” әдістері ең жоғары тиімділік көрсеткішіне ие болды, бұл оқушылардың коммуникация және есте сақтау қабілеттерін айтарлықтай жақсартты.

14. Қорытынды (Әдістемелік)

Әдістемелік құралға қорытынды

Бұл әдістемелік құрал бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдыларын қалыптастыру әдістерін зерттеуге арналған. Құралды жазу барысында оқушылардың сауатты оқу, түсініп оқу және оқығанын есте сақтау дағдыларын дамытуға бағытталған әдістемелік ізденістер жүргізілді. Зерттеу барысында оқушылардың оқу мотивациясын арттыру, сауатты және мәнерлеп оқуға үйрету, жеке және топтық жұмыс арқылы оқушылардың оқу дағдысын дамыту сияқты негізгі бағыттар қарастырылды.

Зерттеудің мақсатына толықтай қол жеткізілді. Бастапқыда қойылған міндеттер жүйелі түрде шешілді. Бірінші міндет бойынша оқушылардың оқуға деген ынтасын арттыру жолдары талданды. Екінші міндет аясында сауатты және түсініп оқуға үйретудің тиімді әдістері қарастырылып, оқушылардың оқу дағдыларын дамытуға бағытталған тапсырмалар әзірленді. Үшінші міндетте қиындық көретін оқушылармен жеке жұмыс жүргізу әдістері зерттелді.

Зерттеу нәтижелері бойынша оқушылардың оқу дағдыларын дамытуға арналған тиімді әдістер анықталды. Оқушылардың оқуға деген қызығушылығын арттыру үшін ойын арқылы оқыту, хормен оқу және рөлдік ойындар сияқты инновациялық әдістердің тиімділігі дәлелденді. Сонымен қатар, дидактикалық материалдар мен интерактивті технологияларды қолдану оқушылардың белсенділігін арттыруға ықпал ететіні көрсетілді. Бұл нәтижелерді мектеп бағдарламасына қосымша мазмұн ретінде енгізуге болады.

Зерттеудің практикалық маңыздылығы зор. Бұл әдістемелік құрал мұғалімдерге, әдіскерлерге және білім беру ұйымдарына оқушылардың оқу дағдыларын дамытуға арналған оқу бағдарламаларын әзірлеуде көмекші құрал бола алады. Зерттеу нәтижелері оқушылардың оқу үлгерімін арттыруға және оқу процесін қызықты әрі тиімді етуге көмектеседі.

Болашақта бұл зерттеуді одан әрі жалғастыруға болады. Мысалы, оқушылардың оқу дағдыларын дамытуға арналған аймақтық ерекшеліктерді зерттеу немесе оқу дағдыларын дамытуға арналған цифрлық платформаларды енгізу мүмкіндіктерін қарастыруға болады. Осы бағытта жүргізілген зерттеулер оқушылардың оқу процесін одан әрі тиімді етуге септігін тигізеді.

15. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі (әдістемелік)

1. Ахметов, К. “Бастауыш сыныпта оқыту әдістемесі”, Алматы: Мектеп, 2015.

2. Әбдіғаппарова, З. “Оқыту процесіндегі инновациялық технологиялар”, Астана: Фолиант, 2018.

3. Бейсенова, А. “Оқушылардың оқу мотивациясын арттыру жолдары”, Алматы: Арыс, 2017.

4. Жүнісова, М. “Сауатты оқу дағдыларын қалыптастыру”, Шымкент: Нұрлы Жол, 2016.

5. Иманбаев, Т. “Білім берудегі интерактивті технологиялар”, Қарағанды: Болашақ, 2019.

6. Қасымбекова, Л. “Мәнерлеп оқу әдістемесі”, Алматы: Ана Тілі, 2020.

7. Мәуленова, С. “Бастауыш сынып оқушыларының оқу қабілетін дамыту”, Өскемен: Дәуір, 2014.

8. Нұрғалиева, Ж. “Оқыту әдістерінің тиімділігі”, Ақтөбе: Атамұра, 2015.

9. Оразалиев, М. “Дидактикалық материалдар қолдану мүмкіндіктері”, Алматы: Қазақ Университеті, 2016.

10. Рахымбекова, К. “Хормен оқу және рөлдік ойындар”, Тараз: Білім, 2017.

11. Сейсенова, Н. “Оқушылардың сөздік қорын дамыту”, Атырау: Фолиант, 2018.

12. Тұрсынбаев, Ә. “Оқушылардың оқу үлгерімін арттыру”, Павлодар: Зерде, 2019.

13. Уәлиханова, Г. “Жеке және топтық жұмыс әдістері”, Алматы: Білім, 2020.

14. Шаймерден, С. “Оқудағы мотивация және ынталандыру”, Қостанай: Рауан, 2018.

15. Ысқақова, Б. “Бастауыш сыныптағы инновациялық әдістер”, Петропавл: Мектеп, 2017.