Білім алушылардың мотивациясын арттыру әдістері

Білім беру үдерісінде мотивация маңызды рөл атқарады, өйткені ол оқушылардың оқу белсенділігі мен жетістіктеріне тікелей әсер етеді. Қазіргі заманауи педагогикада оқушылардың оқу мотивациясын арттырудың түрлі әдістері қарастырылады. Мотивация – адамның іс-әрекетке деген ішкі ынтасын, құлшынысын анықтайтын фактор. Білім беру процесінде мотивацияның жоғары деңгейде болуы оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын, белсенділігін және оқу үлгерімін жақсартады. Егер оқушыларда оқу мотивациясы төмен болса, олар сабаққа деген ынтасын жоғалтады және нәтижесінде білім сапасы төмендейді.

Мотивация екі негізгі түрге бөлінеді: ішкі және сыртқы мотивация. Ішкі мотивация оқушының өзіндік қызығушылығынан туындайды, ал сыртқы мотивация мақтау, марапаттау немесе жазалау арқылы қалыптасады. Мұғалімдер оқушылардың ішкі мотивациясын дамытуға көп көңіл бөлулері қажет, өйткені бұл тұрақты білім алуға деген құштарлықты арттырады.

• Оқытуда ойын технологияларын пайдалану Ойын технологиялары білім беру процесінде оқушылардың қызығушылығын арттырудың тиімді құралы болып табылады. Әртүрлі ойындар арқылы оқыту оқушылардың белсенділігін арттырып, материалды жақсы меңгеруге көмектеседі.

• Жеке тұлғаға бағытталған оқыту Әр оқушының қызығушылығы мен қабілеті әртүрлі болғандықтан, жеке тұлғаға бағытталған оқыту әдістері олардың мотивациясын арттыруда маңызды рөл атқарады. Оқушыларға жеке тапсырмалар беру, олардың қабілеттерін ескеру – мотивацияны жоғарылатудың тиімді тәсілдерінің бірі.

• Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану Қазіргі заманғы технологиялар оқыту үдерісін қызықты және тартымды етеді. Видеосабақтар, интерактивті тапсырмалар, онлайн-платформалар оқушылардың оқу материалына деген ынтасын арттырады.

• Марапаттау және мотивациялық қолдау Оқушыларды жетістіктері үшін мадақтау – олардың алға жылжуына үлкен әсер етеді. Бұл мақтау сөздер, сертификаттар, жүлделер немесе басқа да марапаттар түрінде болуы мүмкін.

• Құндылыққа негізделген білім беру Оқушылардың оқу процесіне деген қызығушылығын арттыру үшін оларды нақты өмірлік жағдайлармен байланыстыру маңызды. Егер оқушылар өз білімдерінің болашақта қалай қолданылатынын түсінсе, олар оқу процесіне белсенді түрде қатысады.

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні оқушылардың рухани және мәдени дамуына ықпал ететін маңызды пәндердің бірі болып табылады. Оқушылардың мотивациясын арттыру үшін келесі әдістерді қолдануға болады:

• Көркем шығармаларды талдау Әдеби шығармаларды талдау арқылы оқушыларға олардың мазмұнын өмірлік жағдайлармен байланыстыруға мүмкіндік беру керек. Бұл олардың әдебиетке деген қызығушылығын арттырады.

• Рөлдік ойындар мен сахналық қойылымдар Оқушылар белгілі бір әдеби кейіпкерлердің рөлін ойнап, сахналық қойылымдар қою арқылы шығарманы терең түсінеді және сабаққа деген ынтасы артады.

• Шығармашылық тапсырмалар Өлең жазу, эссе жазу, еркін әңгіме құрастыру сияқты шығармашылық тапсырмалар оқушылардың өзіндік ойлау қабілетін дамытады және қазақ тілі мен әдебиетіне деген қызығушылығын арттырады.

• Интерактивті оқыту әдістері Қазақ тілі мен әдебиетін оқытуда мультимедиялық технологияларды, бейнесабақтарды, аудиокітаптарды пайдалану оқушылардың мотивациясын арттыруға ықпал етеді.

Мұғалімнің рөлі және педагогикалық шеберлігі Оқушылардың мотивациясын арттыруда мұғалімнің шеберлігі маңызды рөл атқарады. Мұғалімнің оқушылармен қарым-қатынасы, оқыту әдістерін дұрыс таңдауы, эмоционалдық қолдауы және позитивті оқу ортасын қалыптастыруы – оқушылардың білім алуға деген ынтасын арттыратын негізгі факторлар.

Қорытынды Оқушылардың мотивациясын арттыру – сапалы білім берудің негізгі аспектілерінің бірі. Мұғалімдер әртүрлі әдістер мен тәсілдерді қолдану арқылы оқушылардың қызығушылығын арттырып, олардың белсенді білім алушыларына айналуына ықпал ете алады. Қазақ тілі мен әдебиетін оқытуда шығармашылық тәсілдерді пайдалану, оқушылардың белсенділігін арттырудың маңызды құралдарының бірі болып табылады. Білім беру жүйесіндегі инновациялар мен тиімді оқыту әдістерін пайдалану арқылы білім алушылардың мотивациясын көтеру – бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Жұмабаева Г.Қ. "Білім беру процесінде оқушылардың мотивациясын арттыру әдістері". – Нұр-Сұлтан: Білім баспасы, 2020.

2. Қараев Ж.А. "Жеке тұлғаға бағытталған оқытудың теориясы мен практикасы". – Алматы: Қазақ университеті, 2018.

3. Мұхамбетжанова С. "Оқытуда инновациялық технологияларды пайдалану". – Шымкент: Ғылым орталығы, 2022.

4. Байтұрсынов А. "Әдебиет танытқыш". – Алматы: Ана тілі, 1991.

5. Сұлтанғазина Р. "Қазақ тілі мен әдебиетін оқытудың инновациялық әдістері". – Астана: Ұлттық Академия, 2021.