Бауыржан Момышұлының нақыл сөздерінің тәрбиелік мәні

Бауыржан Момышұлының нақыл сөздерінің тәрбиелік мәні

Нұрқасымова Гүлнұр Келербекқызы

қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Астана қаласы, «№117 ЖОББМ» КММ-сі

Қазақ халқы рухани дүниеге, қазынага бай халық. Оның қай түрін алсақ та, тәлім- тәрбиесі мол, ұрнақтан-ұрнаққа қалдырған өсиеті ерекше, Сонау ықылым заманнан, сан ғасырлар бойы халықтың өзімен бірге жасасып, екшеленін, үрпақтан-үрнакқа мұра бон қалып жаткан ауыз әдебиетінің бай саласының бірі - қазақтың мақал-мәтелдері мен нақыл сөздері. Бауыржан Момышұлы сөзімен айтсақ, мақал-мәтел - өмір тәжірбиесі. Қиналған, қысылған сәттерің мен шақтарың бар, сол қысылшаң кезден калай құтылуды оймен өрнектеп, сөзбен кестелесең, қысқа бейнелесең, нақылға айналады. Тағы да мақал-мәтелдер туралы сөз болғанда, не оларды зерделеп окығанда, алдымен сол мақал кімге, кай қырын тануға арналғандығын аңғарамыз.

Даңқты қолбасшы, батыр жазушы Бауыржан Момышұлы қалдырған нақыл сөздері – жас ұрпақты отансүйгіштікке, адамгершілікке, адалдыққа тәрбиелейтін рухани мұра. Оның қанатты сөздері өмір тәжірибесінен, майдан даласындағы ерліктерінен және халық даналығынан туындаған. Бауыржан Момышұлының нақыл сөздерінің тәрбиелік мәні бірнеше бағытта көрінеді. Батырдың «Отан үшін отқа түс – күймейсің» деген сөзі жастар- ды елін, жерін қорғауға, туған Отанын сүюге үндейді. Бұл нақыл оқушылардың патриот- тық сезімін қалыптастырады.«Тәртіпке бас иген құл болмайды, тәртіпсіз ел болмайды» деген сөзі ерлік пен батылдыққа баулиды, жауапкершілік пен батылдықтың маңызын түсіндіреді. Жас ұрпаққа тәртіптің табысқа жетудегі рөлін ұғындырады.
«Намысты нанға сатпа», «Ел дегенде еміреніп, жұрт дегенде жүгініп қызмет ет», «Өтіріктің балын жалап тірі жүргенше, шындықтың уын ішіп өлген артық». Бауыржан Момышұлы ар-намыс, адалдық, шыншылдық сияқты қасиеттерді жоғары бағалаған. Оның нақылдары оқушыларды әділ болуға, үлкенді құрметтеуге, кішіге қамқорлық жасауға тәрбиелейді, адамгершілік қасиеттерді дамытады. Батырдың ой-толғамдары адамның үздіксіз ізденіп, білім алып, еңбектенуі қажеттігін насихаттайды, еңбекқорлық пен білімге ынталандырады, ұлттық құндылықтарды дәріптейді. Бұл оқушылардың оқу мотивациясын арттыруға ықпал етеді. Нақыл сөздерінде қазақ халқының салт-дәстүрі, ұлттық рухы, намыс пен бірлік мәселелері кеңінен көрініс табады. Сондықтан олар ұлттық тәрбие берудің тиімді құралы болып табылады.
Бауыржан Момышұлының нақыл сөздері – тәрбиенің сарқылмас қазынасы. Олар оқушылардың бойында отансүйгіштік, ержүректік, адамгершілік, тәртіптілік және ұлттық құндылықтарға құрмет сияқты қасиеттерді қалыптастырады. Сондықтан батырдың қанатты сөздерін әдебиет пен тәрбие сағаттарында кеңінен пайдалану жас ұрпақты рухани бай, елжанды азамат етіп тәрбиелеуге мүмкіндік береді.