Білім алушылардың қобызда ойнау шеберлігін дамыту

Ошақбаева Жанар Бейсеновна

Алматы облыстық білім басқармасы

«Қаскелен мәдениет колледжі» МКҚК

арнайы пәндер оқытушысы

Білім алушылардың қобызда ойнау шеберлігін дамыту

Аннотация

Бұл мақалада колледж деңгейіндегі студенттердің қобызда ойнау шеберлігін қалыптастыру мен дамыту жолдары қарастырылады. Қобыз – қазақ халқының киелі аспаптарының бірі ретінде тарихи, мәдени және көркемдік мәнге ие. Орындаушылық шеберлікті дамыту барысында техникалық жаттығулар, мелодиялық фразаларды орындау, импровизация элементтерін қолдану, ансамбльдік жұмыс және шығармашылық жобалар арқылы студенттің кәсіби біліктілігі артады. Мақалада әдістемелік тәсілдер, нақты мысалдар мен тәжірибеге негізделген ұсыныстар берілген.

Қазіргі таңда кәсіби музыкалық білім беруде ұлттық аспаптарды меңгеру маңызды бағыттардың бірі болып отыр. Қобыз аспабында шеберлікке жету – тек техникалық біліктілік емес, сонымен қатар мәдени сана, тарихи таным және көркемдік талғамды да талап етеді. Бұл аспаппен еркін жұмыс істеу үшін жүйелі жаттығу, әдістемелік қолдау және шығармашылық еркіндік қажет.

Қобызда ойнау шеберлігін қалыптастыру жолдары

Білім алушылардың қобызда ойнау шеберлігін дамыту үшін төмендегідей бағыттарға назар аудару маңызды:

- Техникалық жаттығулар мен гаммалар арқылы қол мен ысқыш координациясын жетілдіру;

Мысал: Студенттер сабақ басында күн сайын C мажор гаммасын 4/4 өлшемде, деташе және легато штрихтарымен орындайды. Бұл жаттығу қол қозғалысын бірқалыпты етуге көмектеседі.

- Мелодиялық жаттығулар мен халық әндерін орындау арқылы музыкалық есту мен интонацияны дамыту;

Мысал: «Гүлдерайым» немесе «Қараторғай» әндерін қобызда орындау арқылы студент әуендік құрылым мен фраза аяқтауды меңгереді.

- Импровизация элементтері арқылы шығармашылық ойлау қабілетін арттыру;

Мысал: Сабақ барысында оқытушы қысқа ритмикалық үлгі береді, ал студент сол үлгіні әртүрлі дыбыстармен толықтырады. Бұл олардың музыкалық қиялын дамытады.

- Ансамбльдік орындау арқылы бірлескен жұмыс мәдениетін қалыптастыру;

Мысал: Қобыз және домбыра, жетіген немесе сырнаймен бірге орындау. «Сарыжайлау» шығармасы ансамбль құрамында ерекше үйлесімділік береді.

- Репертуардағы күрделі шығармаларды талдау мен орындау арқылы кәсіби деңгейге шығу.

Мысал: Қорытынды емтиханға дайындық барысында «Ақсақ құлан» күйін толық орындау арқылы студент музыкалық форма мен мазмұнды жүйелі меңгеруге үйренеді.

Қобызда ойнау шеберлігі студенттің тұлғалық және кәсіби дамуына әсер ететін кешенді үдеріс. Жүйелі, әдістемелік негізделген оқу және шығармашылық тәсілдер арқылы бұл аспапта орындаушылық деңгейді сапалы көтеруге болады. Қобыз өнерін заманауи және дәстүрлі бағыттарда қамти отырып оқыту – ұлттық мұраны сақтаудың әрі жаңғыртудың тиімді жолы болып табылады.

Қолданылған әдебиеттер

1. Қобыз өнері. Ғылыми-әдістемелік құрал / Қойшыбаева Р. – Алматы: Өнер, 2017.

2. Қазақ музыкасы тарихы / А. Жұбанов – Алматы: Мектеп, 2002.

3. Музыкалық педагогика негіздері / Ә. Жақыпбек – Нұр-Сұлтан: Фолиант, 2020.

4. Этномузыкология және орындаушылық өнер / Т. Шәкен – Алматы: Қазақ университеті, 2015.

5. Қазақтың қобыз күйлері / құраст. Б. Ерзакович – Алматы: Жазушы, 1988.

6. Қазақ музыкалық мәдениеті: Дәстүр және сабақтастық / Ә. Сейітов – Алматы: Өнер, 2011.

7. Қобыз және қазіргі сахна / М. Мусабаева – Музыка және өнер журналы, №3, 2021.

8. Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту жолдары / Ә. Қанапиянова – Педагогика, 2018.