Білім беру процесін басқарудағы психологияның рөлі

Психология және менеджмент-бұл білім беру процесінде маңызды рөл атқаратын өзара байланысты екі бағыт. Оқытушылық қызметте студенттерге білім беру ғана емес, сонымен қатар олардың жеке ерекшеліктерін, эмоционалды жағдайын, мотивациясы мен мінез-құлқын ескеру маңызды. Психология және менеджмент студенттер тиімді білім алып, дами алатын оңтайлы білім беру ортасын құруға көмектеседі. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде (ҚазҰУ) біз оқу процесін сапалы ғана емес, сонымен қатар студенттер үшін де ыңғайлы етуге ұмтыла отырып, осы қағидаттарды белсенді қолданамыз.
Университет шеңберінде басқару тек ұйымдастырушылық функцияларды ғана емес, сонымен бірге адамдармен тереңірек жұмыс істеуді де қамтиды. Оқытушылар студенттердің психоэмоционалды ерекшеліктерін, олардың қажеттіліктері мен мотивтерін білімдерін тиімді жеткізу және студенттердің оқуға деген құштарлығын қалыптастыру үшін ескеруі керек. Психология әр студентке көзқарасты дәлірек реттеуге, материалды өнімді қабылдауға ықпал ететін атмосфераны құруға көмектеседі. ҚазҰУ Қазақстанның жетекші университеттерінің бірі бола отырып, студенттерді академиялық білімге ғана емес, маңызды тұлғалық қасиеттерді дамытуға да үйретеді. Психология бұл процесті басқаруда маңызды рөл атқарады, өйткені ол мұғалім мен студенттердің өзара түсіністік пен құрмет негізінде өзара әрекеттесуін құруға көмектеседі.
ҚазҰУ-да оқыту педагогтардан тек өз саласында ғана емес, психологияда да терең білімді талап етеді. Біз студенттердің алуан түрлілігімен бетпе-бет келеміз, олардың әрқайсысының өзіндік мотивациясы, өмірлік мақсаттары, сондай-ақ ақпаратты қабылдау ерекшеліктері бар. Психология осы факторларды ескеруге және оларды оқу процесін оңтайландыру үшін пайдалануға көмектеседі.
Оқытудағы психологияның маңызды аспектілерінің бірі-мотивация. Университетте мотивацияның сыртқы және ішкі факторлары маңызды рөл атқарады. ҚазҰУ оқытушылары студенттердің оқуға деген қызығушылығын сақтау үшін түрлі әдістерді қолданады. Мысалы, басқару психологиясы курсын оқыту кезінде студенттер көбінесе кәсіби тәжірибеден нақты жағдайларға тап болады, бұл оларға теория мен нақты өмір арасындағы тікелей байланысты көруге көмектеседі.
Өзін-өзі анықтау теориясы (Deci & Ryan) сияқты мотивациялық теорияларды қолдана отырып, оқытушылар студенттерді материалды өз бетінше зерттеуге, сыни ойлауды дамытуға және практикалық мәселелерді шешуге талпындырады. Студенттерге оқудағы маңыздылығы мен тәуелсіздігін сезінуге мүмкіндік беру маңызды. Мысалы, басқару психологиясы бойынша семинарларда студенттер өздерінің жеке мүдделеріне немесе кәсіби мақсаттарына қатысты жобалар үшін тақырыптарды таңдай алады, бұл оларды терең зерттеуге ынталандырады.
Психология студенттердің жеке ерекшеліктерін ескеруге көмектеседі, бұл әсіресе ҚазҰУ сияқты ірі университеттерде маңызды, мұнда әр түрлі деңгейдегі және тәжірибесі бар студенттер оқиды. Оқытушылар өздерінің жұмыс әдістерін студенттердің қажеттіліктеріне қарай бейімдейді. Мысалы, материалды қабылдауда қиындықтарға тап болған студенттер үшін оқытушылар қосымша материалдарды немесе жеке консультацияларды қолдана алады, ал дайындалған студенттер үшін күрделі тапсырмалар мен терең зерттеулер қажет. Сонымен қатар, әр студенттің оқу стилін ескеру маңызды. ҚазҰУ-да оқытуды материалды қабылдаудың әртүрлі стильдеріне бейімдеуге мүмкіндік беретін дәрістер, семинарлар, практикалық сабақтар мен жобалар сияқты оқытудың әртүрлі нысандары қолданылады.
Тағы бір маңызды аспект-студенттердің эмоционалды жағдайына назар аудару. Университеттегі оқу жүктемесі студенттерді күйзеліске, мазасыздыққа және белгісіздікке ұшыратуы мүмкін. ҚазҰУ оқытушылары стрессті азайту үшін психологиялық-педагогикалық әдістерді белсенді қолданады, мысалы, сабақтарда жайлы және қолдау атмосферасын құру, қиын жағдайларда студенттерді қолдау. Сонымен қатар, тәрбиешілер шиеленісті жеңілдету және студенттерге қауіпсіз және қолдау көрсететін ортада өз ойларын білдіруге мүмкіндік беру үшін топтық пікірталастар, рөлдік ойындар және пікірталастар сияқты белсенді оқыту әдістерін қолданады. Бұл студенттерге өздерін сенімді сезінуге көмектеседі, бұл өз кезегінде олардың оқу үлгерімі мен оқуға деген ынтасын арттырады.
Осылайша, психология, басқару және ҚазҰУ-да оқыту арасындағы байланыс тиімді білім беру процесін құруда шешуші рөл атқарады. Оқытушылар психология білімін қолдана отырып, білімді жеткізіп қана қоймай, студенттердің жеке ерекшеліктерін ескеріп, оларды ынталандырып, оқуға қолайлы жағдай жасай алады. Психология мен менеджменттің өзара әрекеттесуі студенттердің академиялық пәндерді игеріп қана қоймай, сонымен қатар болашақта кәсіби және жеке өсуіне пайдалы болатын жеке қасиеттерін дамытуға ықпал етеді.

Төлепберген Аяжан Саматқызы
магистрант
Болтаева Алия Масакбаевна
психология ғылымдарының кандидаты
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ