«Біртуар Бейімбет» танымдық сағаты

Мақсаты:

• Қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі, жазушы, драматург, публицист Бейімбет Майлиннің өмір жолы мен шығармашылығын жан-жақты таныстыру.

• Оқушылардың әдеби білімін кеңейту, жазушының туындыларын тереңірек талдауға жағдай жасау.

• Қазақ прозасы мен драматургиясының дамуына Бейімбет Майлиннің қосқан үлесін ашып көрсету.

• Қатысушылардың ойлау, талдау, шығармашылық қабілеттерін арттыру.

Танымдық сағаттың құрылымы

1. Кіріспе бөлім

Жүргізуші сөзі:

• Қазақ әдебиетінде өзіндік қолтаңбасын қалдырған дара тұлғалардың бірі – Бейімбет Майлин. Ол XX ғасырдағы қазақ әдебиетінің дамуына орасан зор үлес қосты.

• Оның шығармалары ауыл өмірін, қарапайым халықтың мұң-мұқтажын, заманның шындығын айқын көрсетеді.

• Осы танымдық сағатта біз жазушының өмір жолы, шығармашылығы және әдебиеттегі орны туралы әңгімелейтін боламыз.

2. Негізгі бөлім

2.1. Бейімбет Майлиннің өмірбаяны

• Туған жері: 1894 жылы Қостанай облысы, Таран ауданы

• Алғашқы білім алуы: ауыл молдасынан сауат ашқан

• Білім алған оқу орындары:

  • Троицкідегі «Уәзифа» медресесі

  • Уфа қаласындағы «Ғалия» медресесі (С.Мұқанов, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаевпен бірге оқыған)

• Жазушылық жолының басталуы: «Қазақ» газетінде алғашқы өлеңдерінің жариялануы

• Шығармашылық кезеңдері:

  • Проза, поэзия, драматургия, публицистика жанрларында еңбек етті

  • ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы қазақ әдебиетінің қалыптасуына үлес қосты

• Қуғын-сүргін құрбаны: 1937 жылы сталиндік репрессияның құрбаны болып, атылды.

2.2. Бейімбет Майлиннің шығармашылығы

2.2.1. Прозасы: ауыл өмірінің шынайы суреттелуі

• «Шұғаның белгісі» (1916) – қазақ прозасындағы алғашқы реалистік шығармалардың бірі.

  • Тақырыбы: махаббат пен әлеуметтік теңсіздік

  • Шығармада Шұға мен Әбдірахман арасындағы махаббат трагедиясы арқылы қазақ қоғамындағы әлеуметтік әділетсіздік көрсетіледі.

• «Раушан – коммунист» – қазақ әйелдерінің теңдікке ұмтылысын бейнелейтін шығарма.

• «Күлпаш» – ауылдағы кедей әйелінің ауыр тағдыры.

• «Даудың басы – Дайрабайдың көк сиыры» – қазақ тұрмысындағы әлеуметтік қатынастарды юмор арқылы бейнелеген шығарма.

2.2.2. Драматургиясы: Қазақ сахна өнерінің дамуына қосқан үлесі

• «Неке қияр» – қазақ әйелдерінің теңдік алу мәселесін көтерген пьеса.

• «Айша» – әйел тағдыры, ескі салттың құрбаны болған қыздың өмірі.

• «Шариғат бұйрығы» – діни көзқарастар мен қоғам арасындағы қайшылықтар.

2.2.3. Сатиралық шығармалары: Қоғамдағы кемшіліктерді әшкерелеу

• Бейімбет Майлин сатира жанрында көптеген шығармалар жазып, қоғамдағы әділетсіздіктерді сынға алды.

• «Талақ», «Көңілсіз пішін», «Кедейдің кейістері» – әлеуметтік теңсіздік, надандық мәселелерін көтереді.

3. Интерактивті бөлім

3.1. Викториналық сұрақтар (оқушыларға сұрақтар қою)

1. Бейімбет Майлиннің туған жылы қай жыл? (1894)

2. Оның ең алғашқы жарық көрген прозалық шығармасы қайсы? («Шұғаның белгісі»)

3. Бейімбет Майлин қай қаладағы медреседе білім алған? (Уфа, «Ғалия» медресесі)

4. «Раушан – коммунист» шығармасында кім туралы айтылады? (Қазақ әйелінің теңдікке ұмтылысы туралы)

5. Бейімбет Майлин қай жылы жазықсыз атылды? (1937)

3.2. «Шұғаның белгісі» шығармасынан үзінді оқу және талдау

• Оқушылар шығармадан үзінді оқып, оның мазмұнын талдайды.

• Негізгі сұрақтар:

  • Шұға бейнесі арқылы автор қандай ой айтты?

  • Әлеуметтік теңсіздік тақырыбы қалай көтерілген?

3.3. Көрініс қою (драмалық шығармалардан үзінді)

• Оқушылар «Неке қияр» пьесасынан көрініс көрсетеді.

• Осы арқылы қазақ қоғамындағы әйел мәселесі туралы ой қозғайды.

4. Қорытынды бөлім

• Бейімбет Майлин – қазақ әдебиетінің классигі, оның шығармалары бүгінгі күнге дейін өзекті.

• Әдеби мұрасы арқылы қоғамдағы әділетсіздік, әйел теңдігі, қазақ халқының тұрмысы туралы өзекті мәселелер көтерілді.

• Қатысушылардан:

  • Бейімбет Майлиннің шығармалары сізге қалай әсер етті?

  • Оның қандай шығармасы сізге ерекше ұнады және неге?

• Шара соңында Бейімбет Майлин туралы қысқаша деректі фильм көрсету немесе слайд-презентация арқылы қорытындылау.

Қорытынды:

Бұл танымдық сағат оқушыларға Бейімбет Майлиннің қазақ әдебиетіндегі рөлі мен оның мұрасының маңыздылығын терең түсінуге көмектеседі. Жазушының шығармалары өмірдің шынайы көрінісін жеткізіп, әдебиеттің күшін көрсетеді.