Исағалиева Зүлфия Асхатқызы

«О.Тұрмағанбетұлы атындағы Маңғыстау индустриалды техникалық колледжі» МКҚК оқытушысы, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, Қазақстан Республикасы

БОЛАШАҚ ІТ-МАМАНДАРДЫ ДАЯРЛАУДА GENERATIVE AI ҚҰРАЛДАРЫН ҚОЛДАНУ

Аннотация. Мақалада техникалық және кәсіптік білім беру (ТжКБ) жүйесінде ІТ мамандықтары бойынша білім алушылардың кәсіби құзыреттілігін қалыптастыруда жасанды интеллект (AI) технологияларын қолдану мәселелері қарастырылады. Автор Generative AI құралдарын бағдарламалау кодтарын жазу, қателерді түзету (debugging) және жүйелік архитектураны жобалауда қолданудың әдістемелік ерекшеліктерін ұсынады. Мақалада AI-ды оқу процесіне енгізудің артықшылықтары мен шектеулері сараланып, студенттердің өзіндік жұмысын ұйымдастырудың жаңа формалары сипатталған.

Қазіргі таңда ақпараттық технологиялар саласы қарқынды дамып, «Индустрия 4.0» концепциясы аясында жасанды интеллект (AI) мамандардың ажырамас құралына айналды. ТжКБ ұйымдарында болашақ ІТ-мамандарын даярлау барысында дәстүрлі оқыту әдістері мен заманауи AI құралдарын ұштастыру – уақыт талабы. Генеративті жасанды интеллект (Generative AI) тек мәтін немесе сурет генерациялаумен шектелмей, бағдарламалау кодтарын жазу, мәліметтер базасын құру және желілік инфрақұрылымды жоспарлау ісінде жоғары тиімділік көрсетуде.

Сонымен қатар, ІТ саласында, оның ішінде Web-индустрияда дизайн жасау процесі түбегейлі өзгерді. Егер бұрын дизайнер макетті нөлден бастап сызса, бүгінде ол жасанды интеллект (AI) ұсынған нұсқаларды басқарушы, куратор және сарапшы рөлін атқарады. Web-дизайн пәнін оқытуда AI құралдарын енгізу студенттерге креативті шешімдерді жылдам табуға және техникалық рутинадан арылуға мүмкіндік береді.

Педагогикалық тұрғыдан алғанда, AI-ды оқытуға енгізу білім алушының рөлін «пассивті қабылдаушыдан» «белсенді операторға» өзгертеді. Студент енді тек код жазып қана қоймайды, ол AI ұсынған шешімдерді саралап, оңтайландыруды үйренеді.

1. Бағдарламалау пәндерінде AI құралдарын қолдану әдістемесі

ІТ-мамандығының негізі – бағдарламалау тілдері (Python, C++, Java, JavaScript). Бұл пәндерді оқытуда GitHub Copilot немесе ChatGPT сияқты құралдарды «жұптық бағдарламалау» (Pair Programming) принципі бойынша қолдануға болады.

• Кодты рефакторингтеу: Студенттер жазған алғашқы кодтарын AI-ға тексертіп, оны оқуға жеңіл (clean code) және тиімді (efficient) нұсқаға айналдыруды үйренеді.

• Қателерді іздеу (Debugging): Бастауыш студенттер үшін синтаксистік немесе логикалық қателерді табу көп уақыт алады. AI қатенің қай жерде екенін көрсетіп қана қоймай, оның неліктен туындағанын түсіндіреді.

2. Жүйелік әкімшілендіру және желілік технологиялар

Жүйелік әкімшілер үшін AI командалық жол интерфейсінде (CLI) жұмыс істеуді жеңілдетеді. Мысалы, Cisco құрылғыларын баптауға арналған скрипттерді немесе Linux серверлерін автоматтандыруға арналған Bash/Ansible скрипттерін құрастыруда AI таптырмас көмекші.

3. Prompt Engineering – жаңа педагогикалық дағды

ІТ-педагогтің жаңа міндеті – студенттерге дұрыс сұраныс (prompt) жазуды үйрету. Егер студент мәселені нақты сипаттай алмаса, AI дұрыс шешім бере алмайды. Сондықтан сабақ барысында «Промпт-инжиниринг» негіздерін оқыту – алгоритмдік ойлауды дамытудың бір түрі болып табылады.

4. Web-дизайнерлерді даярлауда жасанды интеллект технологияларын қолданудың педагогикалық әдістемесі

1. UX/UI дизайнындағы AI: Зерттеуден макетке дейін

Web-дизайнды оқытудың алғашқы кезеңі — пайдаланушы тәжірибесін (UX) зерттеу. Студенттер ChatGPT немесе Claude көмегімен сайттың құрылымын (Sitemap) және пайдаланушы жолын (User Flow) жоспарлай алады.

• Практикалық әдіс: Студентке "Эко-дүкеннің логикалық құрылымын жаса" деген тапсырма беріледі. AI дүкеннің негізгі блоктарын ұсынады, ал студент соның негізінде логикалық схема сызады.

2. Визуалды концепция және түстер психологиясы

Дизайндағы ең қиын кезең — Moodboard (көңіл-күй тақтасы) жасау. Midjourney немесе Adobe Firefly сияқты нейрожелілер мәтіндік сипаттама (prompt) негізінде бірегей интерфейс стильдерін ұсына алады.

• Құралдар: Khroma немесе Huemint AI құралдары студенттерге сайттың мазмұнына сай келетін түстер палитрасын автоматты түрде таңдап береді. Бұл студенттердің түстер теориясын тәжірибе жүзінде тереңірек түсінуіне көмектеседі.

3. Low-code және No-code платформаларымен интеграция

Студенттерге дизайнды кодқа айналдыруды үйретуде Figma to Code плагиндері мен AI негізіндегі Framer, Relume құралдары маңызды.

• Relume AI Library: Бұл құрал бірнеше секунд ішінде сайттың сымдық қаңқасын (wireframe) құрастырады. Студенттер дайын компоненттерді қолдана отырып, адаптивті дизайн принциптерін жылдам меңгереді.

Web-дизайн сабағында AI-ды қолданудың үш сатылы моделі:

1. Генерация сатысы: AI көмегімен 3-5 түрлі концепция жасау.

2. Сын сатысы: Студент AI жасаған дизайнның кемшіліктерін (композиция, типографика, UX қателіктері) тауып, талдайды.

3. Авторлық өңдеу: Таңдалған нұсқаны Figma бағдарламасында қолмен жетілдіріп, нақты жобаға айналдыру.

Бұл тәсіл студенттің "бос бет алдындағы қорқынышын" (blank page syndrome) жояды. Студент техникалық жұмысқа (батырмаларды сызу, мәтін толтыру) уақыт шығындамай, идея мен эстетикаға көбірек көңіл бөледі.

Оқу процесінде қолданылатын нақты кейстердің бірі – «AI-мен диалог» әдісі. Мұнда студентке күрделі жоба (мысалы, Telegram-бот жасау, немесе нақты тақырып бойынша сайт жасау) беріледі. Студент жобаның архитектурасын өзі сызады, ал жекелеген функцияларды жазу үшін AI-ға сұраныс жолдайды. Алынған нәтижені қолмен өңдеп, жобаға біріктіреді. Бұл әдіс студенттің жобалық басқару дағдыларын дамытады.

Педагогикалық әлеуеттің жоғары болғанына қарамастан, бірнеше қауіптер бар:

1. Дайын шешімге тәуелділік: Студент логиканы түсінбей, кодты көшіре салуы мүмкін. Мұны болдырмау үшін қорғау (демонстрация) кезеңінде әрбір жолдың мәнін сұрау маңызды.

2. Деректер қауіпсіздігі: Жабық корпоративтік деректерді ашық AI модельдеріне жүктемеуді үйрету.

Қорытындылай келе, жасанды интеллект ІТ-педагогтің орнын баспайды, керісінше, оның мүмкіндіктерін кеңейтеді. AI құралдарын тиімді қолдану студенттердің оқуға деген қызығушылығын арттырып, оларды нақты еңбек нарығындағы талаптарға дайындайды. Болашақ ІТ-маманы – бұл тек код жазушы емес, бұл AI мүмкіндіктерін кәсіби деңгейде басқара алатын инженер. ІТ саласында AI — бұл бәсекелес емес, қуатты инструмент. Болашақ бағдарламашылар нейрожелілермен жұмыс істей алуы тиіс. Оқыту процесінде AI-ды дұрыс қолдану студенттердің кәсіби портфолиосының сапасын арттырып, олардың еңбек нарығындағы сұранысын еселейді.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Рассел С., Норвиг П. Жасанды интеллект: Заманауи тәсіл. – Алматы, 2021.

2. Молпанов А. Жасанды интеллект технологияларын білім беруде қолдану әдістемесі. // Қазақстан мектебі, №4, 2024.

3. OpenAI (2023). ChatGPT: Optimizing Language Models for Dialogue. [Электрондық ресурс].

4. Дональд Норман. Дизайн привычных вещей. – М., 2022.

5. Стив Круг. Не заставляйте меня думать. Веб-юзабилити и здравый смысл. – 2020.

6. Adobe Blog: The Future of Design and AI. [Электрондық ресурс].