Цифрлық білім берудегі педагогикалық шеберлік

ЦИФРЛЫҚ БІЛІМ БЕРУ ЖАҒДАЙЫНДА МҰҒАЛІМНІҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ШЕБЕРЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Қатысушы: Қайыргелді Аяулым Буркітқызы

Ж. Мусин атындағы Көкшетау жоғары қазақ педагогикалық колледжі» МКҚК,

«Бастауыш білім беру педагогикасы мен әдістемесі» мамандығы, 4-курс студенті.

Ғылыми жетекшісі: педагогика ғылымдарының магистрі, технология және оқыту әдістемесі пән оқытушысы Амиржанова Гульмира Қайыржанқызы.

Аңдатпа

Бұл мақалада цифрлық білім беру жағдайында мұғалімнің педагогикалық шеберлігін арттыру мәселелері қарастырылады. Қазіргі білім беру жүйесіндегі цифрлық технологиялардың маңызы, олардың мұғалімнің кәсіби құзыреттілігі мен оқыту сапасына әсері талданады. Сонымен қатар педагогтің цифрлық сауаттылығын дамыту, инновациялық әдіс-тәсілдерді тиімді қолдану және білім алушылардың танымдық белсенділігін арттыру жолдары сипатталады. Цифрлық білім беру ортасында мұғалімнің шығармашылық қабілеті мен кәсіби дамуын жетілдірудің өзектілігі айқындалып, педагогикалық шеберлікті арттырудың негізгі бағыттары ұсынылады.

Аннотация

В данной статье рассматриваются вопросы повышения педагогического мастерства учителя в условиях цифрового образования. Анализируется значение цифровых технологий в современной системе образования, их влияние на профессиональную компетентность педагога и качество обучения. Особое внимание уделяется развитию цифровой грамотности учителя, эффективному использованию инновационных методов и технологий, а также повышению познавательной активности обучающихся. Подчеркивается актуальность профессионального и творческого развития педагога в цифровой образовательной среде и предлагаются основные пути совершенствования педагогического мастерства.

Мұғалімдік мамандық – бұл адамтану, адамның күрделі және қызықты,

шым-шытырығы мол рухани жан дүниесіне үңіле білу,

Педагогикалық шеберлік пен педагогикалық өнер – ол даналықты

жүректен ұға білу болып табылады.

В. Сухомлинский

1. Педагогика ғылымында кәсіби қызметтің сапасын айқындайтын кешенді ұғымдардың бірі – педагогикалық шеберлік. Орыс тілінің түсіндірме сөздігінде «шеберлік» белгілі бір істі жоғары деңгейде орындау өнері ретінде сипатталады. Ал шебер деп өз мамандығын терең меңгерген, тәжірибесі мол адамды айтуға болады. Педагогикалық шеберлік – мұғалімнің кәсіби қызмет барысында шығармашылық биіктерге жетуімен, сонымен қатар өзін тұлғалық және кәсіби тұрғыдан үздіксіз жетілдіруге ұмтылуымен ерекшеленетін қасиет.

Педагогикалық шеберлік мұғалім жұмысының ең жоғары нәтижелі деңгейін көрсетеді. Оның сыртқы көрінісі – оқу мен тәрбие міндеттерін тиімді әрі шығармашылық тұрғыда шеше білуі, білім беру мақсаттарына қол жеткізуде заманауи әдістерді орынды қолдануы. Ал ішкі мазмұны педагогтің теориялық білімімен, тәжірибелік іскерлігімен, кәсіби дағдыларымен, психологиялық ерекшеліктерімен және жеке тұлғалық қасиеттерімен анықталады. Қазіргі мұғалім қоғамдағы өзгерістер мен жаңашылдықтарды үнемі назарда ұстап, ғылым жетістіктеріне сүйене отырып, сапалы білім мен тәрбие бере алуы қажет. Бұл жерде педагогтің дүниетанымы, өмірлік ұстанымы мен адамдармен қарым-қатынасы маңызды рөл атқарады. Сондықтан бүгінгі тәуелсіз елімізге кәсіби құзыреттілігі жоғары, өз ісін жетік меңгерген мамандар қажет.

Шынайы педагог-зерттеуші терең білім мен мол тәжірибеге ғана сүйенбей, оқу-тәрбие үдерісін жүйелі ұйымдастыру арқылы оқушыны жан-жақты дамыған тұлға ретінде қалыптастыруға ерекше мән береді. Сонымен қатар әр білім алушының қабілеті мен мүмкіндігін анықтап, олардың толыққанды дамуына қолайлы орта қалыптастыру, мектеп пен отбасы ынтымақтастығын нығайту, мұғалім мен оқушы арасындағы өзара әрекеттестікті жетілдіру педагогикалық шеберліктің маңызды құрамдас бөліктері болып саналады [1].

2. ХХІ ғасырдың екінші онжылдығынан бастап әлемде цифрлық трансформация үдерісі қарқынды түрде дами бастады. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың (АКТ) дамуы қоғам өмірінің барлық саласына елеулі өзгерістер енгізіп, экономика, әлеуметтік орта және басқару жүйелерінің жаңаруына ықпал етуде. Әсіресе дамушы мемлекеттерде интернет-инфрақұрылымның кеңеюі жоғары қарқынмен жүзеге асып келеді. Зерттеулерге сәйкес, бұл елдерде интернет желісінің таралу деңгейі жыл сайын шамамен 20–25% көлемінде өсуде. Мұндай өзгерістер цифрлық технологиялардың қолжетімді болуымен және мобильді байланыс құралдарының кеңінен қолданылуымен байланысты [2]. Цифрлық экономиканың дамуы адам капиталының сапасына қойылатын талаптардың жаңаруына алып келді. Бүгінде білім деңгейі, кәсіби құзыреттілік пен цифрлық сауаттылық елдің бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын маңызды көрсеткіштердің біріне айналды. Сонымен қатар автоматтандыру және роботтандыру технологияларының кеңінен енгізілуі еңбек нарығына елеулі әсер етіп, жаңа мамандықтардың қалыптасуына және бұрыннан бар кәсіптердің мазмұны мен қызмет ерекшеліктерінің өзгеруіне себеп болуда. Цифрлық құралдар оқу үдерісін көрнекі түрде ұйымдастыруға, интерактивті білім беру ортасын қалыптастыруға және білім алушылардың жеке оқу бағыттарын жоспарлауға кең мүмкіндік береді.

Осы бағытта ресейлік зерттеушілердің еңбектерінде білім беруде цифрлық технологияларды тиімді қолдану жолдары кеңінен қарастырылған. Педагог-ғалым С.В. Титованың пікірінше, цифрлық технологиялар – ақпараттық қоғам жағдайында өмір сүруге бейім, білімді тұлғаны қалыптастыру үдерісін жеделдетуге және жетілдіруге бағытталған маңызды құралдар жүйесі. Ол цифрлық ресурстарды қолданудың бірқатар негізгі оқыту функцияларын атап өтеді:

– оқу материалдарымен жұмыс істеуді тиімді ұйымдастыру (жылдам іздеу, қолжетімділік, тасымалдау, сақтау, бірлескен өңдеу, жариялау, жүйелеу және топтастыру);
– білім беру үдерісінің ақпараттық мазмұнын арттыру;
– оқушылардың өздік жұмысын жоспарлау және ұйымдастыру;
– ақпаратты өз бетінше іздеу, зерттеу, талдау және интерпретациялау арқылы оқу іс-әрекетін дамыту;
– жеке оқу траекторияларын қалыптастыру;
– өзіндік және топтық бағалау мүмкіндіктерін жүзеге асыру;
– білім алушылардың оқу мотивациясын күшейту [3].

Қазіргі таңда білім беру үдерісінде цифрлық сауаттылық негізгі құзыреттердің бірі ретінде ерекше маңызға ие. Ол тек қана техникалық дағдыларды меңгерумен шектелмей, ақпаратты талдау және сыни тұрғыдан бағалау қабілетін де қамтиды. Сонымен бірге цифрлық ортада қауіпсіздік талаптарын сақтау, киберқауіпсіздік ережелерін ұстану және цифрлық этика нормаларын дұрыс қолдану да маңызды болып саналады.

Цифрлық білім беру жағдайында педагогтің кәсіби қызметінің мазмұны мен оны ұйымдастыру тәсілдері елеулі өзгерістерге ұшырайды. Дәстүрлі оқыту жүйесінде мұғалім негізгі ақпарат көзі ретінде қарастырылса, қазіргі цифрлық ортада ол оқу үдерісін ұйымдастырушы, бағыттаушы және білім алушылардың танымдық әрекетін қолдаушы қызметін атқарады. Сонымен қатар цифрлық технологияларды тиімді пайдалану оқушылардың оқу белсенділігін арттырып, олардың өздігінен білім алу, іздену және ақпаратпен жұмыс істеу дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Цифрлық білім беру кеңістігінде педагогтің кәсіби қызметі нақты педагогикалық алғышарттарды ескере отырып жүзеге асырылуы қажет. Атап айтқанда, мұғалім оқу мақсаттарын, білім алушылардың жеке ерекшеліктерін, оқу мазмұнын және қолданылатын цифрлық құралдардың тиімділігін жүйелі түрде назарда ұстауы тиіс.

Мұндай тәсілдер педагогтің цифрлық құзыреттілігін қалыптастыруға, оқу үдерісін ғылыми негізде ұйымдастыруға және инновациялық әдістерді тиімді қолдануға жағдай жасайды [4].

3. Цифрлық ресурстарды білім беру үдерісіне енгізу оқу сапасын арттыруға ықпал ететін бірқатар маңызды артықшылықтарымен ерекшеленеді. Ең алдымен, цифрлық құралдар оқу материалын көрнекі түрде ұсынуға мүмкіндік береді. Мультимедиялық контент пен анимациялық элементтер оқыту процесін жеңілдетіп, түсінуді жақсартады. Бұл өз кезегінде оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, ақпаратты меңгеру деңгейін де жоғарылатады. Сонымен қатар, цифрлық ресурстарды пайдалану білім алушылардың шығармашылық әлеуетін дамытуға және сыни тұрғыдан ойлау қабілеттерін қалыптастыруға жағдай жасайды [5].

Уақытты тиімді пайдалану да цифрлық ресурстардың маңызды артықшылықтарының бірі болып табылады. Онлайн платформалар арқылы сабақ жоспарлау, оқу материалдарын тарату және үй тапсырмаларын тексеру сияқты жұмыстар әлдеқайда жедел орындалады. Бұған қоса, оқушылар цифрлық технологиялар көмегімен өздігінен білім алуға мүмкіндік алып, жеке оқу бағытын қалыптастыра алады. Сондай-ақ, цифрлық құралдар топтық жұмысты ұйымдастыруда тиімді болып саналады: оқушылар виртуалды ортада бірлесіп жұмыс істеп, ой бөлісіп, ортақ жобаларды жүзеге асырады. Мұндай тәсіл тек пәндік білімді ғана емес, сонымен қатар командада жұмыс істеу дағдыларын да дамытады.

Ақпараттық-компьютерлік технологияларды қолдану оқу үдерісінің мүмкіндіктерін кеңейтіп, оның практикалық бағыттылығын күшейтеді және білім алушылардың оқуға деген ішкі мотивациясын арттыруға ықпал етеді. Дәстүрлі оқыту әдістерін заманауи цифрлық технологиялармен ұштастыру арқылы әр оқушының жеке ерекшелігін ескеру мүмкіндігі артып, білім беру сапасын объективті бағалауға жағдай жасалады. Осы тұрғыдан алғанда, аталған мәселе қазіргі білім беруді жаңғырту үдерісінде ерекше өзектілікке ие, себебі жаңа технологияларды тиімді пайдалану оқытудың нәтижелілігін арттырып, оны тұлғаға бағытталған сипатта жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, ешбір цифрлық құрал мұғалімнің орнын баса алмайтынын атап өткен жөн.

Компьютер мен ақпараттық технологиялар тек педагогтің қызметін толықтырып, оның жұмысын жетілдіруші құрал ретінде қызмет етеді. Сондықтан ақпараттық технологияларды меңгеру мен қолдану мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін айқындайтын маңызды талаптардың бірі болып саналады [6]

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Ш. Х. Құрманалина. Б. Ж. Мұқанова. «Педагогика» Астана, 2007.

2. Г. В. Ахметжанова, Т. В. Емельяновна «Психологиялық-педагогикалық білім беру» 2021.

3. С. Усенова, Ш. М. Майгельдиева, Р. К. Диуанова «Білім беруді цифрландыру жағдайында болашақ мамандарды кәсіби даярлау» , 2024.

4. Н. Н. Оспанова «Оқыту процесін цифрландыру», 2022.

5. Д. М. Джусубалиева «Роль цифровой образовательной среды в формировании иноязычных компетенций», 2021.

6. А. Б. Айтбаева «Білім беру ортасындағы инновациялық технологиялар және олардың тиімділігі», 2019.