Шығыс Қазақстан облысы білім басқармасының

Тарбағатай ауданы бойынша білім бөлмінің

«Майлин атындағы мектеп- балабақша кешені» КММ

Авторы: Сулейменова Салтанат Акановна

Педагогикалық идея тақырыбы:

«Ерекше білім қажет ететін оқушыларды бастауышта қолдаудың тиімді тәсілдері»

Бағыты: «Шығармашыл толқын» (бастауыш сынып және мектепке дейінгі білім беру)

Қызметі:Бастауыш сынып мұғалімі

Білім беру ұйымының мекен- жайы: ШҚО, Тарбағатай ауданы,Қарасу ауылдық округі, Шолақорда ауылы, 1Микрорайон ш.а 8/1 ғимарат

Тел:87234428679

Автордың мекен- жайы: ШҚО, Тарбағатай ауданы,Қарасу ауылдық округі, Шолақорда ауылы, 2 Микрорайон №48 үй

Тел:87055078485 e-mail: suleimenova.s78@mail.ru

2025-2026 оқу жылы

Андатпа

Бұл жұмыста бастауыш мектепте ерекше білім қажет ететін оқушыларды қолдаудың педагогикалық және психологиялық негіздері қарастырылады. Инклюзивті білім беру жағдайында оқушылардың оқу жетістіктерін арттыру, әлеуметтік бейімделуін қамтамасыз ету және жеке қабілеттерін дамытуға бағытталған тиімді әдістер жүйеленеді. Мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін арттыру, ата-анамен ынтымақтастық орнату және оқушыларға қолайлы оқу ортасын қалыптастыру негізгі міндет ретінде айқындалады. Зерттеу нәтижесінде бастауыш сыныптағы ЕБҚ оқушыларды қолдаудың тиімді тәсілдері ұсынылып, олардың оқу процесіне белсенді қатысуына және қоғамға бейімделуіне ықпал ететін практикалық ұсыныстар беріледі.

Аннотация

В работе рассматриваются педагогические и психологические основы поддержки учащихся с особыми образовательными потребностями в условиях начальной школы. Систематизируются эффективные методы инклюзивного обучения, направленные на повышение учебных достижений, развитие социальных навыков и раскрытие индивидуальных возможностей детей. Особое внимание уделяется повышению профессиональной компетентности учителя, сотрудничеству с родителями и созданию комфортной образовательной среды. В результате исследования предлагаются практические рекомендации по организации поддержки, способствующие активному участию учащихся в учебном процессе и успешной адаптации в обществе.

«Ерекше бала — өзгеше емес, тек өз жолымен жүретін саяхатшы. Мұғалімнің міндеті — оның жолын жарықтандыру.»

Бұл педагогикалық идеяға не түрткі болды?

Бұл идеяға ерекше білім қажет ететін оқушылар санының артуы, мұғалімдердің практикалық сұранысы, инклюзивті білім берудің өзектілігі және әр баланың мүмкіндігіне сай қолайлы жағдай жасалуы қажеттілігі түрткі болды. Сонымен қатар, бастауыш жастағы қолдаудың баланың болашақта дамуына әсер ететіндігі осы мәселені таңдауға себеп болды.

Тақырыптың өзектілігі

Бүгінгі таңда инклюзивті білім беру жүйесі Қазақстанда да, әлемде де әлеуметтік маңызы зор бағыттардың бірі болып табылады. Ерекше білім қажет ететін оқушылардың (ЕБҚЕО) саны жыл сайын артып, білім беру ұйымдары олардың сапалы білім алуына тең мүмкіндік жасау міндетін алға тартады. Әсіресе бастауыш мектеп деңгейінде қолдау көрсету ерекше маңызды, себебі бұл кезең – баланың тұлғалық қалыптасуындағы ең шешуші кезең.

Бұл тақырыптың негізгі мақсаты — бастауыш сыныптағы ерекше білім қажет ететін оқушылардың оқу процесі мен дамуына оң ықпал ететін тиімді қолдау тәсілдерін талдау. Сонымен қатар:

• оқу материалын меңгертуге көмектесетін әдістерді анықтау;

• баланың жеке ерекшеліктеріне бейімделген оқыту жолдарын ұсыну;

• әлеуметтік, эмоциялық және танымдық дамуға жағдай жасау;

• инклюзивті білім беру талаптарына сай педагогтың кәсіби әрекетін жетілдіру.

Осы мақсат бастауышта ерекше оқушыларды қолдаудың жүйелі және нәтижелі моделін қалыптастыруды көздейді.

Негізгі міндеттер:

• Теориялық негіздерді талдау

  • Ерекше білім қажет ететін оқушылардың психологиялық-педагогикалық ерекшеліктерін анықтау

  • Инклюзивті білім берудің қағидаттарын қарастыру

• Тиімді тәсілдерді жүйелеу

  • Бастауышта қолданылатын қолдау әдістерін (дифференциация, жеке оқу жоспары, ойын технологиялары, топтық жұмыс) саралау

  • Мұғалім мен ата-ананың бірлескен қолдау тәсілдерін көрсету

• Практикалық ұсыныстар әзірлеу

  • Оқушылардың оқу мотивациясын арттыру жолдарын ұсыну

  • Әлеуметтік бейімделу мен қарым-қатынас дағдыларын дамытуға арналған әдістерді енгізу

• Қолдау құралдарын анықтау

  • Арнайы оқу-әдістемелік материалдар мен ресурстарды пайдалану

  • Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) қолдану мүмкіндіктерін көрсету

• Нәтижелерді бағалау

  • ЕБҚ оқушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың әділ және қолайлы тәсілдерін қарастыру

  • Қолдау тиімділігін бақылау және түзету жолдарын белгілеу

? Осы міндеттерді орындау арқылы бастауыш мектепте ерекше білім қажет ететін оқушыларға қолайлы оқу ортасын қалыптастыруға, олардың әлеуетін ашуға және қоғамға толыққанды бейімделуіне жағдай жасауға болады

Күтілетін нәтижелер:

• Оқу жетістіктері артады

  • ЕБҚ оқушылардың білім деңгейі мен оқу дағдылары жақсарады

  • Жеке оқу жоспары арқылы әр оқушының мүмкіндігіне сай нәтижеге жету

• Әлеуметтік бейімделу қалыптасады

  • Оқушылардың сыныптағы ортаға бейімделуі жеңілдейді

  • Қарым-қатынас дағдылары дамып, достық қарым-қатынас орнайды

• Мотивация мен қызығушылық күшейеді

  • Оқушылардың оқуға деген ынтасы артады

  • Ойын, шығармашылық және топтық жұмыс арқылы белсенділік қалыптасады

• Мұғалімнің кәсіби құзыреттілігі артады

  • Инклюзивті әдістерді қолдану тәжірибесі кеңейеді

  • Мұғалімдер ЕБҚ оқушыларға қолдау көрсетудің жаңа тәсілдерін меңгереді

• Ата-анамен ынтымақтастық нығаяды

  • Үй мен мектеп арасындағы байланыс күшейеді

  • Ата-аналар баласының оқу процесіне белсенді қатысады

• Қоғамдық көзқарас өзгереді

  • Ерекше білім қажет ететін балаларға деген оң көзқарас қалыптасады

  • Инклюзивті ортада тең мүмкіндіктер қамтамасыз етіледі

? Қорытындысында, бұл идея бастауыш мектепте ЕБҚ оқушылардың оқу жетістігін арттыруға, әлеуметтенуіне және өзін-өзі дамытуына ықпал етеді

Кіріспе

Инклюзивті білім беру жүйесі барлық балалар үшін, оның ішінде ерекше қажеттіліктері бар балалар үшін де білім беру мүмкіндіктерін теңдестіріп қамтамасыз етуді көздейді. Бұл жүйе білім беру процесінің сапасын арттырып, әр баланың әлеуметтік интеграциясын және жеке дамуын қолдайды. Бастауыш сыныптарда инклюзивті білім беруді ұйымдастыру ерекше мәнге ие, өйткені бұл кезеңде балалардың танымдық, әлеуметтік және эмоционалдық дамуының негізі қаланады. Осы кезеңде инклюзивті білім беру жүйесін енгізу мен ұйымдастыру балалардың мектеп өміріне бейімделуіне, олардың қабілеттерінің толық ашылуына ықпал етеді.

Бастауыш мектеп – баланың тұлғалық дамуының негізі қаланатын кезең.

Ерекше білім қажет ететін (ЕБҚЕ) оқушыларға қолдау көрсету – инклюзивті білім берудің басты шарты.

Мақсат: әр оқушының әлеуетін ашу, оқу процесіне толыққанды қатысуын қамтамасыз ету.

Негізгі бөлім

Ерекше білім қажет ететін оқушылардың ерекшелігі – олардың оқу қарқыны, қабылдау деңгейі, есте сақтау қабілеті немесе әлеуметтік қарым-қатынасы өзгеше болуы мүмкін. Мұндай жағдайда мұғалімнің қолдауы мен дұрыс ұйымдастырылған оқу ортасы шешуші рөл атқарады.

Бірінші тәсіл – жеке оқу жоспары

Әр оқушының мүмкіндігіне қарай жеке оқу жоспарын құру қажет. Бұл жоспар баланың қабілетіне сай тапсырмалар беруге, мақсатты кезең-кезеңімен қоюға мүмкіндік береді.

Екінші тәсіл – дифференциацияланған оқыту

Сабақ барысында бір тақырыпты әртүрлі деңгейде түсіндіру маңызды. Қарапайымнан күрделіге қарай тапсырмалар ұсыну арқылы оқушы өз деңгейіне сәйкес білім алады.

Үшінші тәсіл – көрнекілік пен мультимедиа қолдану

ЕБҚЕ оқушыларға ақпаратты сурет, схема, бейнематериалдар арқылы жеткізу тиімді. Интерактивті тақта мен ойын элементтері олардың қызығушылығын арттырады.

Төртінші тәсіл – қолдау ортасын құру

Сыныпта достық қарым-қатынас қалыптастыру, топтық жұмыс кезінде ерекше оқушыларды белсенді қатыстыру – олардың әлеуметтік бейімделуіне ықпал етеді.

Бесінші тәсіл – психологиялық қолдау

Мұғалімнің жылы сөзі, мадақтауы, сенім білдіруі оқушының өзін-өзі бағалауына оң әсер етеді. Қиындықты жеңуге деген сенім қалыптастыру – басты міндеттердің бірі.

Алтыншы тәсіл – ата-аналармен ынтымақтастықтың маңызы
Ата-аналар инклюзивті білім беру процесінде маңызды рөл атқарады. Олар балалардың дамуындағы өзгерістерді бақылап, мектепке және мұғалімдерге қолдау көрсетуі қажет. Ата-аналар мен мұғалімдер арасындағы тиімді ынтымақтастық ерекше қажеттіліктері бар балалардың оқу процесінің жетістігіне тікелей әсер етеді.

• Ата-аналардың ақпараттандырылуы: Ата-аналар инклюзивті білім беру жүйесі туралы ақпараттандырылуы қажет. Оларға балалардың білім алуындағы әдіс-тәсілдер мен бағдарламалар туралы түсінік берілуі тиіс.

• Ата-аналарға көмек көрсету: Ерекше қажеттіліктері бар балалардың ата-аналарына психологиялық және педагогикалық қолдау көрсету маңызды. Ата-аналар балаларымен үйде қосымша жұмыс істей отырып, олардың мектептегі табыстарын арттыра алады.

• Қарым-қатынас пен түсіністік: Ата-аналар мен мұғалімдер арасындағы ашық қарым-қатынас балалардың білім алу процесіне оң әсерін тигізеді. Мұғалімдер ата-аналармен үнемі байланыста болып, балалардың жетістіктері мен қиындықтарын талқылап отыруы қажет.

Практикалық мысалдар

• Математика сабағында есепті суретпен, фигуралармен түсіндіру, мультимедиа қолдану;

• Қазақ тілі сабағында сөздерді суретпен сәйкестендіру,тақырыптық сурет бойынша тілін дамыту

• Дене шынықтыруда жеңілдетілген жаттығуларды ойын түрінде өткізу.

Инклюзивті білім беру жүйесінің қиындықтары мен оларды шешу жолдары
Инклюзивті білім беру жүйесін жүзеге асыруда бірқатар қиындықтар кездеседі. Олардың кейбіреулері:

• Мұғалімдердің арнайы даярлықтан өтпеуі: Көптеген мұғалімдер инклюзивті білім беру бойынша арнайы дайындықтан өтпеген. Бұл мәселені шешу үшін арнайы курстар мен тренингтер ұйымдастырылуы тиіс.

• Қаржылық және ресурстық шектеулер: Білім беру мекемелерінде қажетті оқу құралдары мен жабдықтардың жетіспеушілігі. Бұл мәселені шешу үшін қосымша қаржылық ресурстар қажет.

• Психологиялық көмек көрсету: Ерекше қажеттіліктері бар балалардың әлеуметтік интеграциясы мен оқуға бейімделуіне психологиялық көмек қажет. Бұл үшін мектепте арнайы психологтар мен дефектологтар болуы керек.

Қорытынды

Бастауыш сыныптарда инклюзивті білім беру — бұл қоғамның дамуы мен балалардың толыққанды дамуына әсер ететін маңызды жүйе. Бұл жүйе балаларға тек білім алуды ғана емес, әлеуметтік дағдыларды дамытуға мүмкіндік береді. Инклюзивті білім берудің табысты жүзеге асуы мұғалімдер мен ата-аналар арасындағы ынтымақтастыққа, сондай-ақ мектептердің қажетті ресурстар мен қолдауға ие болуына байланысты. Осылайша, инклюзивті білім беру балалардың әлеуметке бейімделуін және толыққанды дамуын қамтамасыз ететін маңызды құрал болып табылады.

Ерекше білім қажет ететін оқушыларды қолдау – тек педагогтың емес, бүкіл мектеп қауымдастығының міндеті. Әр балаға тең мүмкіндік беру арқылы біз олардың болашағына жол ашамыз.

«Қолдау көрсеткен сайын, ерекше баланың қанаты кеңірек жайылады» дегендей,ерекше білімді қажет ететін оқушылардың мүмкіндігін аша білейік.

Пайдаланылған әдебиеттер

1.Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

2.Ш. А. Асқарова. «Инклюзивті білім берудің теориясы мен

практикасы».

3.М. С. Нұрғалиева. «Бастауыш сыныптарда инклюзивті білім беру».

4.А. А. Тәжibекова. «Инклюзивті білім беру: әлемдік тәжірибе».

ЮНЕСКО. Инклюзивті білім берудің халықаралық стандарттары.