Түркістан облысы, Сарыағаш ауданы, Жібек жолы ауылы, «N20 Амангелді атындағы жббм» КММ

Туребекова Айгул Турлыбековна бастауыш сынып мұғалімі.

Аңдатпа:

Бұл мақалада инклюзивті білім беру жағдайында тілінде кемістігі бар бастауыш сынып оқушыларымен жұмыс жүргізудің тиімді әдіс-тәсілдері қарастырылады. Жаңа технологияларды қолдана отырып, оқушылардың тілдік дағдыларын дамыту, оқу процесін жеңілдету жолдары ұсынылады. Сондай-ақ, жеке ерекшеліктерге сай тапсырмалар түрлері мен оқу мазмұнын бейімдеудің маңыздылығы талқыланады. Мақала инклюзивті білім беруде жұмыс істейтін мұғалімдерге арналған әдістемелік көмек болып табылады.

Мақала тақырыбы: Инклюзивті білім берудегі тиімді әдіс-тәсілдер

Кіріспе:

Қазіргі таңда инклюзивті білім беру – білім саласындағы өзекті бағыттардың бірі. Бұл тәсіл ерекше білімді қажет ететін балаларды жалпы білім беру процесіне тартуға бағытталған. Мұндай оқушылардың білім алуына тең мүмкіндік жасау – ұстаздар қауымының басты міндеті. Қазіргі заман талабы – білім беру жүйесінің барша балаға тең қолжетімді болуы. Осы орайда инклюзивті білім беру – ерекше білім беруді қажет ететін (ЕББҚ) балалардың жалпы білім беру процесіне толыққанды қатысуына мүмкіндік беретін маңызды бағыт. Бұл тәсіл тек мүмкіндігі шектеулі балаларды білімге тарту емес, сонымен қатар оларды қоғамға бейімдеу, әлеуметтендіру, өз қабілеттерін толық ашуға жағдай жасау дегенді білдіреді.

Инклюзивті білім беру — педагогтың шеберлігіне, оның әр балаға жеке көзқараспен қарауына, әртүрлі әдіс-тәсілдерді дұрыс қолдануына тікелей байланысты. Әсіресе тілінде кемістігі бар бастауыш сынып оқушылары үшін оқыту мен тәрбиелеу үрдісін бейімдеп ұйымдастыру — маңызды міндеттің бірі. Осы мақалада инклюзивті сынып жағдайында қолдануға болатын тиімді әдіс-тәсілдер мен тапсырмалар, жаңа технологияларды енгізу жолдары қарастырылады.

Негізгі бөлім:

Инклюзивті сыныпта әр оқушының жеке қабілеті мен ерекшелігі ескерілуі тиіс. Сол себепті мұғалімдер келесі әдіс-тәсілдерді тиімді қолдануы қажет:

1. Саралап оқыту әдісі

Әр оқушының мүмкіндігіне қарай тапсырма деңгейін өзгертіп беру. Бұл оқушыға өз қарқынымен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

2. Қолдау көрсету тәсілі (қадамдық көмек)

Мысалы, визуалды нұсқаулықтар, үлгілер суреттер, дыбыстық сүйемелдеу арқылы түсіндіру.

3. Ойын әдісі

Танымдық, дамытушы ойындар баланың қызығушылығын оятып, белсенділігін арттырады.

4. АКТ құралдарын қолдану

Интерактивті тақта, планшет, арнайы бағдарламалар (мысалы, дыбыспен оқытатын қосымшалар) арқылы білім беру тиімді болады.

5. Топтық және жұптық жұмыс

Инклюзивті ортада бала өзін жалғыз сезінбеу үшін серіктестік жұмыс ұйымдастыру маңызды.

1. Сурет бойынша сөйлем құрау (сөйлеу және тіл дамыту үшін):

Оқушыларға түрлі суреттер ұсынылады (мысалы, жануарлар, заттар, табиғат көрінісі).

Қосымша әдіс-тәсілдер мен жұмыс формалары

Инклюзивті сыныптағы әр баланың қабілет деңгейі, қабылдау мүмкіндігі мен қарқыны әртүрлі болғандықтан, мұғалім оқу үдерісін жан-жақты ұйымдастырып, түрлі оқыту формаларын қолдануы қажет.

1. Визуалды қолдау әдісі

Көптеген ерекше оқушылар үшін көру арқылы қабылдау оңай. Сол себепті сабақ барысында:

- сызбалар, кестелер, пиктограммалар,

- суреттеме карталар,

- мимика мен ым-ишараларды қолдану өте тиімді.

2. "Миға шабуыл" әдісі

Топпен, жұппен немесе жеке сұрақтар қою арқылы оқушыны ойлануға жетелеу. Бұл әдіс баланың ойын еркін жеткізуге, өзін көрсетуге ықпал етеді.

3. Әңгімелеу, сахналау әдісі Сөйлеу тілі дамымаған немесе бұзылыстары бар балалар үшін ертегі, әңгіме кейіпкерлерін рөлге бөліп ойнау — әрі жаттықтыру, әрі қызықтыру тәсілі болып табылады.

4. Тірек-сигналдық карталар

Жауап беруге немесе тапсырманы орындауға қиындық көретін оқушылар үшін қысқартылған тірек сөздер мен суреттер арқылы бағыт беру. Бұл әдіс баланың дербестігін арттырады.

5. Түзету ойындары

Дидактикалық ойындар арқылы дыбыстарды ажырату, сөзді дұрыс айту, сөйлем құрау, зейін мен есте сақтау қабілеттерін дамыту – сөйлеу кемістігі бар оқушылармен жұмыста басты тәсілдердің бірі.

Тапсырмалар: Суретке қарап, 1-2 сөйлем құрастыр.

Мақсаты: Тілдік дағдыны дамыту, логикалық ойлау.

2. Түстер мен пішіндер бойынша топтау (зерттеу және жіктеу дағдысы):

Түрлі түсті және пішінді фигуралардан құралған карточкалар беріледі.

Тапсырма: Сол карточкаларды түсіне немесе пішініне қарай топта.

Мақсаты: Зейінді шоғырландыру, талдау жасау.

3. Сәйкестендіру кестесі (есте сақтау және логика):

Екі бағанда сөздер немесе суреттер беріледі (мысалы, жануар мен оның мекені).

Тапсырма: Сәйкес суреттерді немесе сөздерді біріктір.

Мақсаты: Байланыс орнату, есте сақтау.

6. Рефлексия және кері байланыс

Оқушының не түсінгенін, қандай көмек қажет екенін анықтау үшін ашық сұрақтар мен визуалды рефлексия түрлерін қолдану қажет.

Қорытынды: Инклюзивті білім беру – мейірімділік пен тең мүмкіндіктің үлгісі. Мұғалім әр баланың ерекшелігін ескере отырып, оқыту әдістерін тиімді қолдана білсе, ерекше білімді қажет ететін оқушылар да өз әлеуетін толық ашып, табысты тұлға болып қалыптасады. Инклюзивті білім беру — тек педагогикалық процесс емес, ол адамгершілік, теңдік және құрмет қағидаттарына негізделген қоғамның қалыптасуына бастайтын маңызды жол. Ерекше білімді қажет ететін оқушыларға қолайлы жағдай жасау арқылы біз

олардың өзіндік «менін» қалыптастыруға, әлеуметтік бейімделуіне, қоғамда өз орнын табуына көмектесеміз.

Мұғалім — осы жолдағы негізгі тұлға. Ол әр баланың ерекшелігін түсініп, оны қабылдап, сәйкес әдіс-тәсілдерді тиімді қолдануы қажет. Саралап оқыту, визуалды қолдау, түзету ойындары мен АКТ құралдарын сабаққа кіріктіру — ЕБҚ бар оқушылардың білім сапасын арттырып қана қоймай, олардың өзіне деген сенімін оятады.

Инклюзивті білім беруді дамыту — болашаққа салынған инвестиция. Әр бала — қайталанбас тұлға. Оның әлеуетін ашу — қоғам алдындағы ортақ парызымыз.

Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. 2. ҚР Үкіметінің 2019 жылғы 27 желтоқсандағы №988 қаулысымен бекітілген Инклюзивті білім беруді дамытудың тұжырымдамасы.

3. Сатыбалдиева, Б. «Инклюзивті білім берудегі педагогикалық технологиялар». – Алматы: Рауан, 2020.

4. Ахметова, М. «Тілінде кемістігі бар балаларды оқыту әдістемесі». – Астана: Фолиант, 2021.

5. UNESCO. (2020). Inclusive Education: From Policy to Practice.

6. Назарова, Г. «Дефектология негіздері». – Алматы: Мектеп, 2018.

7. Интернет-ресурстар:

- www.egemen.kz

- www.ortalyk-bilim.kz

- www.rao.kz