Интеллектуалды  ойын«Алтын қақпа»

Тақырыбы: Интеллектуалды  ойын«Алтын қақпа»

Мақсаты: Оқушылардың ой - өрісін кеңейту; білімге деген құштарлыққа, ізденімпаздыққа танымдық ойын арқылы жетелеу, білімдерін, қаншалықты білетіндіктерін тексеру   Өз ойын тез тұжырымдай білуге, жылдам, дұрыс шешім қабылдай білуге баулу  Ұжым намысын қорғауға ізденушілікке, тапқырлыққа салт-дәстүрін ұмытпай, қадірлеуге тәрбиелеу;
 Көрнекілігі: Алтын, күміс, тас қақпалар, сұрақтар,   сандықша

Ойынның барысы:
Жүргізуші: Армысыздар! құрметті ұстаздар    қатысушылар, көрермендер.
   Бүгінгі «Алтын қақпа»  интеллектуалды ойынына қош келдіңіздер!

Ойынның   шарты: Жылдам, ұтымды және сұраққа толық жауап беру керек. 
Ойын 6 кезеңнен тұрады: «Тасқақпа», «Күмісқақпа», «Алтын қақпа», «Алтын сандық». Әрбір дұрыс жауап арқылы алтын сандықты ашуға ұмтылыс жасау керек. Алтын сандықтың сұрағына жауап беруші жеңіске жетеді.   Егер де алтын сандықтың ішіндегі сұраққа жауап бере алмаса, алтын сандық ашылмай жабулы күйінде қала береді.
  Қазылар орнықтырар әділдікті,
кімдердің жауаптары кәдік шықты.
Білім мен тапқырлықтың жарысында,
Жеңіске жетер дейміз нағыз мықты дей отырып   оқушылардың білімін   бағалайтын  әділ қазы алқасымен таныс болыңыздар: 
Мектеп директорынын тәрбие жөніндегі орынбасары:Умирбаева Бібігул                     Мектеп директорынын тәрбие жөніндегі орынбасары: Сатыбалдиева Гульзада                                                                                                                               Қазақ тілі мұғалімі:  1.Маңғыбаева Эльмира
                                          

           Ұлы Абай атамыздың «Адам ата - анадан туғанда есті болмайды, естіп, көріп, ұстап, татып ескере жақсы - жаманды таниды. Сондайдан білгені, көргені, тоқығаны көп болған адам білімді болады»- деген нақыл сөзін ескере отырып, ойынымызды бастайық.

«Сәлемдесу» 
      
Қатысушылар өздерің таныстырды  “Алтын қақпа” ойынының алғашқы сатысы “Тас қақпа” сұрақтарына жауап беруің тамашалаймыз. ..
Слайд 1. «Сөз тапқанға қолқа жоқ ».
Қатысушыларға  сұрақтар қойылады.    Әрбір топқа бір-бір әріп таратылады. Сол әріптен басталатын  жауап берулері қажет. 
           І – топқа.
1. Ғаламторда отырасын ба?
2. Сумкаңда не бар?
3.  Кітап оқисыз ба?
4.Ауылын қай жақта?
            2 топқа
1. Мектептке қай жылы келдің?
2. Анаңа еркелейсің бе?
3 Қай пәнді ұнатасыз?

4. Көп кешірім сұрайсыз ба?
           3 топқа
1. Аспанда не бар?
2. Алма берсе жейсің бе?
3. Нені жақсы көресің?

 4. Қай түсті ұнатасыз?
             4 топқа

1. Түнде түс көрдің бе?
2. Кімге сәлем жолдайсың?
3. Астана қандай қала?
4. Сіз өзіңізді қандай оқушымын деп есептейсіз?
               5 топка

1. Әріп пен дыбыс бір ме?

2. Олимпиада чемпионы болғыңыз келе ме?
3. Алма қай жерде өседі?
4. Көңіл күйіңіз қалай?
  
 Жүргізуші:  «Тас қақпа» ашылады «Күміс қақпа » сұрақтары 2 бөлімнен тұрады:
« Күміс  қақпанын» 1 бөлімі  Слайд 2 « Ойлан тап ! » Логикалық есептер.
 

- 1 Жаңбыр екі күн қатар жауа ала ма? (Жоқ, арасында түн бар).
 

 -2  Торда 12 құс отыр .Оның 11-нен  басқасы ұшып кетті ? Торда қанша құс қалды?

- 3 Адам шахматты 2 сағатта ойнаса, 1 адам неше сағат ойнайды? 

- 4 Аспанда құстар ұшып жүр: торғай, инелік, қарлығаш, шыбын, қарға,ара. Аспанда неше құс ұшып жүр?(3құс:торғай,қарлығаш,қарға)

-  5 Әкемнің 7 ұлы бар,оның әрбір ұлының бір қарындасы бар. Әкемде неше бала бар?  (8 бала :7 ұл ,1қыз)
 

« Күміс  қақпа»2 бөлімі  Слайд 3 «Кім тапқыр?»Жұмбақтын жауабын табу керек.

• Күндіз көрінбейді, түнде көлбейді. (жұлдыз)
   

• Сыртта қапырық болып тұр,
  үйде ол селкілдеп тоңып тұр. (тоңазытқыш)

• Тал басында түндіксіз отау. (ұя)
   

• Күндіз тіпті ұшпайды,
  Түнде тышқан аулайды,
  Көзі шамға ұқсайды. (Үкі)

• Құйттай ғана бойы бар,
  Кілем тоқыр ойы бар. (өрмекші)

Жүргізуші: Сонымен «Күміс қақпада» ашылды Құттықтаймыз! Ойынымызды жалғастырамыз. «Алтын қақпада» мынадай сұрақтар жасырынған :

«Алтын қақпа» Слайд 4 «Сен білесің бе?» 

1. Қай жылы, қай айда Қазақстан Республикасының «Ата Заңы» қабылданды. (30 – тамыз 1995ж)

2. Тұңғыш Президент Күні - қай күн? (1 желтоқсан)

3. Қазақстан Туының авторы кім? (Шәкен Ниязбеков)

4. Қазақстан халқы өзінің Президентін қашан сайланды? (1991ж. 1. 12)

5.Қай құс жұмыртқасын басқа ұяға салады? (көкек)
6.Ең үлкен екі таңбалы санды көрсет (99)
7. Алтын адам табылған жер (Ескі Қорған)

8.Үш сомға бір қой сатып алған қай кейіпкер?(Алдаркөсе)

9. Желтоқсан көтерілісі өткен қала (Алматы)
10.Сантиметр қай бірлікке жатады? (ұзындық)

11 Қазақстан Тәуелсіздік алғаннан ғарышқа самғаған қазақ ғарышкері кім? (Талғат Мұсабаев)
12.Өмірде болған адам басындағы оқиғаға құрылған әңгіме қалай аталады?(аңыз)

13.Уақыттың өлшем бірлігі? (сағат, минут)
14.Астана Қазақстанның нешінші астанасы (4)

15.Үш дана кімдер? (Абай, Ыбырай, Шоқан.)
 16.Екі шеті тұйықталған сызық? (кесінді)
17.Қазақтың ұлы ағартушысы (Ы. Алтынсарин))
18.Қазақстанның алғашқы астанасы қай қала? (Орынбор)
19.Өсімдіктің топырақ арасындағы мүшесі қалай аталады? (тамыр )

20« Ғылым таппай мақтанба» – өлеңі н кім жазған? (Абай)

«Алтын қақпа» ашылды. Ал енді көмбедегі «Алтын сандықты» ашуға дайынбыз ба?
  Алтын сандық сұрақтары:

Үш бәйтерек дегеніміз кімдер? (Ілияс, Сәкен, Бейімбет)

Үш дана дегеніміз кімдер? (Абай, Ыбырай, Шоқан.)

Жүргізүші: Білімнің мініп алып тұлпарына,
                     Қиналмай шықты білім шыңдарына.
                     « Алтын қақпа » сайысы аяқталды,
                     Сөз кезегі әділқазы алқасына.

    Жүргізүші: Бүгінгі «Алтын қақпа»  интеллектуалды ойынының жеңімпазын құттықтаймыз!
Слайд «Қолқа салу» 6 кезең. «Қолқа салу» жеңген топ жеңілген топқа қолқа салады. (ән, би, өлең, т.б.)

Слайд «Сау болыңыздар!»    «Алтын қақпа» интеллектуалды ойынына өте жақсы шабытпен қатысып, сұрақтарға жақсы жауап бергендеріңізге көп-көп рахмет. Келесі ойында кездескенше, сау-саламат болыңыздар!

Ойын қортындысын шығару.

Жүргізуші: Армысыздар, қадірменді ұстаздар, оқушылар!  Армысыздар жақсы ниетпен келген ұлағатты қонақтар.

Отан , туған жер, атамекен, елім, ауылым.

деген – жүрек тебірентіп, шаттық сезімді оятып қасиетті сөздер мен туған жердің тарихын, шежіресін білу — әрбір ұрпақтың азаматтық бұрышы.

«Қазақстан- менің елім » тақырыбы аясында өтетін «Атажұрт» интеллектуалды  тарихи танымдық ойын бастауға рұқсат етіңіздер.

Ойынға қатысып отырған 10 а, 10ә сынып оқушылары

Команданы таныстыра кетсек: Яссы командасы …………………….өз тобынан таныстырады.

Испиджаб тобының басшысы………………………..өз командасын таныстырады.

«Ал  іске сәт» дей отырып ойынымызды бастайық.

          1 тур «Қанат қақты»

Команда капитандар сайысы  Яссы командасы 1мин 10 сұраққа жауап береді.

1.Қазақстанның ең биік шыңы (Хан тәңірі)

2. Қазақстанның 1920 ж астанасы (Орынбор)

3. Кенесары көтерілісі (1837-1847) қай жылдарда болды.

4.Қазақстан Республикасының халық саны  (15 млн жуық)

5.Қазақ халқының  бес арысы қашан аяқталды? (1988)

6. Қазақ даласындағы қызыл керуен, экспедициясын кім басқарды? (Ә. Жангелдин)

7. Қай жылы Қазақстан астанасы Алматыға көшірілді. (1920)

8. Өртенген самолетін жау танкілерінің ортасына бағыттаған батыр.

9.1916 жылы Верни уезінің ханы болып кім сайланды.(Бекболат Әшекеев)

10.Қазақстанның батысындағы өзен.(Жайық)

Испиджаб командасының басшысы.

1.Қазақстанның оңтүстігіндегі шеткі үстірт  (Шардара)

2. Ақтабан щұбырынды жылдары ( 1723-1728)

3. Қазір дүние жүзінде қанша қазақ бар. (15 млн)

4. Ішкі Бөкей ордасындағы көтеріліс (1836-1838)

5.Конституция бойынша, халық атына билік жүргізу құқығы кімдерге берілген.

(Президент Парламент)

6.1992 ж наурызда Қазақстан өмірінде қандай оқиға болды. (БҰҰ)

7.Қазақ АКСР-ін құру туралы декрет қашан шықты.(1920 26 тамыз)

8.Кеңес Одағының батыры атағына  үш рет ие болған.

9.А. Имановтың әскери кеңесшісі  көтерілісшілерді қарумен қамтамасыз еткен. (Ә. Жангелдин)

10. Қазақстанның шығысындағы үлкен өзен.(Ертіс)

    1-ші турдың    Ұпай санын белгілеу 

Келесі турымыз Самғау деп аталады. Көп ұпай жинаған команда  бастайды.      Әр командаға  5 сурақ  беріледі. Жауап таңдауға  1минут,  жауапты таба алмаған жағдайда қосымша көмек беріледі, жауап берілмеген жағдайда  қарсы топ жауап береді.

 Яссы командасына

1)Сталиндік жазалаудың құрбаны болған «Алаш» партиясының негізін қалаушы автономиялық қазақ үкіметінің басшысы  Айқап, Қазақ, Қазақстан газеттеріне мақалалар жазып тұрған тарихи тұлғаны атаңыз.(қосымша көмек)1864 жылдары Тобылда және Омбыда  түрлі қызметтер атқарған. 1897-1903ж .Дала генерал –губернаторлығында қызмет атқарып, Самарада  банк директоры болған. (Ә.Бөкейханов)

2) Қазақстаннан шыққан тұңғыш саяхатшы. Шығыс Түркістанды Орта Азияны зерттеген ойшыл, қаламгер ғалым. 1853ж оқуды бітіріп, офицерлік  атағын алып, Батыс Сібір генерал губернаторы Төтенше тапсырмалар орындайтын офицер қызметін атқарды. 1856ж Ыстықкөлдің  топографиялық суретін түсірген тарихи тұлға кім?  Қосымша көмек: Ол 1858-59ж Қашқарияға барып, әлемге аты әйгілі елдің тарихын ашады. (Шоқан Уалиханов)

3)Қазақ хандығының өркендеген және тыныштық орынаған кезі. «Қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған  заман»деп еске алады. .Көрнекті орыс тарихшысы В.И. Левшин даналығы, ол билеудегі шеберлігі үшін грек жеріндегі Спарта мемлекетінің  ақылгөйі, заңгер Ликургке теңеген. (Осы тарихи тұлғаны атаңыз) (Тәуке хан)

Қосымша көмек.     Осы тұста қазақ еліне Орыс мемлекеті. Жоңғария, Орта Азия хандықтары көз тігіп қауып төндірді.

4. Мына әуенді тыңдап, атын авторын атаңыз.

Ұпай санын белгілеу.

    Испиджаб командасына сұрақтар.

1) 1890ж Қызылорда қаласында дүнеге келген. Ташкент гимнакзиясын, Петербург университетінің  заң факултетін  бітірген. Ол ағылшын, орыс, француз, поляк  тілдерін меңгерген. 1917ж Құрылған Түркістан автаномиясының   М. Тынышбаевтан кейінгі призиденті болған тарихи тұлғаны атаңыз. (Мұстафа Шоқай)

Қосымша көмек.    1935ж «Түркістан Кеңестер билігінде» атты кітабы жарық көрді.1940 ж неміс фашистерінің  қолына  түсіп, Берлинде қайтыс болды.

2.Педагог, тарихшы, қоғам қайраткері  1900ж  Верный гимназиясын бітірген. 1906ж Петербург  транспорт инженерлер институтын темір жол инженері  мамандығы бойынша тәмамдаған.  Түркістан автономиясының призиденті  қызметін атқарған  1937ж стлиндік репрессияның құрбаны.

Бұл тарихи тұлғаны атаңыз.    (М. Тынышбаев)

1907 ж  Жетісу губерниясына ІІ мемлекеттік Думаға  депутат болып сайланған.

3) Паташа үкіметі бұл көтерілісті ығыстыру үшін Ырғыз бен Торғай бойынша қамалдар тұрғызды. Ол көтеріліс басында хандық билікті қолына алып, хандық  сат жүиесін енгізді. Бұл тарихи тұлға кім?

Қосымша көмек. Бұл көтеріліс Бішкекке жақын жердегі Майтөбе деген жерде жеңіліс тапты. (Кенесары Қасымұлы)

4. Қазақта өлең атасы –Абай, күй атасы-Құрманғазы десе ән атасы деп кімді айтамыз? (Әміре)

Келесі ІІІ турымызға көшейік «Шарықтау» — жанкүйерлермен сайыс.

1. «Ресейдің отарлау саясатына шек қою, патша үкіметінің құрамына кірмеген, өңірлердің дербестігін сақтау, қазақ жеріне бекіністер мен әскери шептердің  салынуын тоқтату, Қазақтарды Қоқан бектері мен әскери  шептердің салынуын тоқтату, Қазақтарды Қоқан бектері мен хиуа  хандығының езгісінен азат ету. Бұл көтерілістің  қозғаушы күші қарапайым  шаруалар болды. Көтеріліске 80 старшын мен сұлтан қатысқан. (Бұл көтеріліс қай жылы болды және оны кім басқарған.) (Кенесары)  Көтерілістің мақсаты қазақтардың бұрынғы жерлерін қайтарып алу, Жайық қазақтарының Нұралы ханның озбырлығына шек қоюы.

Кіші жүзге қатысқан  Кіші жүз рулары: Жағалбайлы, беріш, алаш, байбақты  Көтерілісті байбақты  руынан шыққан адам  басқарады. Ол 1802ж Хиуада қайтыс болды.

Бұл кім және көтерілістің болған уақыты.(1783-1897)

Келесі тур. Шырқау

Яссы тобына.

1. Алматы облысы- Б.з.б.  3.мың жылдықта Қола дәуірі кезінде  арғы ата-бабаларымыз  дүние мен жаратушының түсінуінде қол жеткен рухани  тәжірибелерін  түрлі  тастар  мен қолаға  бейнелеген. Бұлар тасқа салынған суреттер-петроглифтер.

Қосымша. Еліміздің «Мәдени мұра» бағдарламасында  тарихи-мәдени қорықтың бірі болып  отыр.

Мына бейнесюжетте  қандай тарихи ескерткіш  бейнеленген. (Тамғалы тас шатқалы)

Испиджаб тобына

1. Көне түріктердің негізгі жазуы руна деп аталды.

Руна жазуының айқын үлгілері  Орхан-Енесей  жазба ескерткіштерінде сақталған. Бұл жазулар  Солтүстік Монголядан Орхон өзені маңынан табылған. Осы құлыптасты тапқан адамды  атаңыз.  Жауабы: (Ядринцев)

Ойын қортындысын шығару

Сабақ уақыты