ОҚЫТУДАҒЫ ЖАҢАӘДІ
СТӘСІ
ЛДЕРҚОРЖЫНЫНАН
«
АӘБВ»
Сыныпт
ағ
ы оқу
шыныңәрқайсысынаА,Ә,БжәнеВәрі
пт
ері
мен
қоса т
өрт
т
өрт
т
ен үлді
рленг
ен карт
очкалардың жинағ
ын
дайындаңыз. Жау
апт
ың т
өрт нұсқасы бар сұрақт
ар қойыңыз,
оқу
шылар дұрыс жау
апқа сәйкес келет
і
н карт
очкаларын көрсет
у
і
керек.Олардан қалғ
андарының карт
очкажау
апт
арына қарамау
ын
өт
і
ні
ңі
з.
1қадам. А сұхбат
т
айды Б т
ыңдайды, В сұхбат
т
айды Г
т
ыңдайды;
.2қадам кері
сі
нше.3қадам әроқу
шы өзжұбы т
у
ралы
ақпарат
пент
өртадамдықт
опт
абөлі
седі
.
«
А,
В,
С»
А-сұраққояды.
В-жау
апбереді
.
С–айт
қанжау
апт
ардыбақылайды,
т
олықболмасат
олықт
ырады.
Оқу
шыларт
опт
аүшеу
денот
ырады.А—сұраққоюшы,
В–жау
ап
беру
ші
,С — бақылау
шы рөлі
н ат
қарады. Бақылау
шы қажет
т
і
жерлері
нт
үрт
і
палып,
әңг
і
месоңындақорыт
ындыбереді
.
Оқу
шылар осы сұрақт
арғ
а жазбаша ст
икерг
е жау
ап береді
.
Ұсыныс,
т
і
лект
ері
найт
ады.
«
Айдаһар»
Оқу
шыларды серг
і
т
і
палуүші
нбәрі
нбі
рбі
рі
ні
ңбелі
ненұст
ат
ып
т
ұрғ
ызады. 1оқу
шы «
айдаһардың басы»
, соңындағ
ы оқу
шы
«
құйрығ
ы»
.Басықұйрықт
ыұст
апалукерек.
«
Айқынмақсатқояот
ырып»
- 
Сабақбаст
аларалдындат
ақт
ағ
амақсат
т
ыжазыңыз.
- 
Оқу
шылармен өздеріоқып жат
қандарын нелі
кт
ен оқит
ыны
т
у
ралыәңг
і
мелесі
ңі
з.
- 
Қысқа мерзі
мді мақсат
т
арды ұзақ мерзі
мді мақсат
т
армен
сәйкест
енді
рі
ңі
з(
мысалы,М.
Әу
езовт
і
ң жұмысына т
алдау жүрг
і
зу
өзг
едеұ
зақ мерзі
мдімақсат
т
арғ
ақол жет
кі
зу
мен қат
ар,мәдени
1

жақт
арын кеңі
нен т
үсі
ну
г
е және т
алдау дағ
дыларын дамыт
у
ғ
а
әкеледі
)
.
-  
Оқу
шылар сабақт
ың/
блокт
ың/
пәнні
ң мақсат
т
арын айқын
т
үсі
нг
ені
некөзжет
кі
зі
ңі
з.
- 
Мақсат
т
ардыоқу
шыларменбі
рлесі
пәзі
рлеңі
з.
«
Айна»
Оқу
шыларжұпт
асып,бі
рбі
рі
неқарамақарсы т
ұрады (
немесе
парт
ада от
ырып т
а болады)
. Олардың бі
реу
і қолдарымен,
аяқт
арымен,
денесі
мен,
бет
әлпет
і
менәрт
үрліқимылдаржасайды,
ал
екі
ншіоқу
шы оларды айнасекі
лдіқайт
алайды:оңды солқылады,
солды оң жасайды.Бі
р мину
т
т
ан кейі
н оқу
шылар рөлдері
мен
алмасады.
«
Айналмалыбекет
т
ер»
Әршағ
ынт
опт
ы бекет
т
еорналаст
ырып,арандат
ат
ын сұрақт
ы
т
алқылау
ғ
ажәнеойларын қағ
азғ
анемесет
ақт
ағ
а жазу
ғ
а 10мину
т
бері
ңі
з.Уақытаяқт
алғ
анда т
оп басқа бекет
ке ау
ысып алдағ
ы
т
опт
ыңжұмысын жалғ
аст
ырады.Ау
ысуәр10мину
тсайынболып
т
ұрады,әр т
оп барлық позицияларда болып шыққанғ
а және
барлықт
опт
ардың ойларынойлапшыққанғ
адейі
н жалғ
асабереді
.
«
Аквариу
м»әді
сі
«
Аквариу
м әді
сі
»-балаларғ
а мәселені«
қоғ
ам алдында»
т
алқылау
ғ
а ұсынғ
андағ
ы диалогформасы.Шағ
ын т
оп белг
і
лібі
р
мәселебойыншадиалог
т
іжүрг
і
зу
г
екі
мг
есені
пт
апсыру
ғ
аболат
ынын
т
аңдайды.Кейдет
і
лекбі
лді
ру
ші
лербі
рнешеболу
ы мүмкі
н.Қалғ
ан
барлық оқу
шыларкөрермен рөлі
н ат
қарады.Сондықт
ан дамұны
«
аквариу
м»депат
айды.
Барлық сынып алда өз пі
кі
рі
н бі
лді
рг
еніболмаса,ыст
ық
орындық сияқт
ы.Олар алт
ын балыққа арналғ
ан аквариу
мда,
басқалары оларғ
асұрақ қойып т
үсі
ні
кт
емелер сұрай алады және
т
.
б.

«
Ақындарменжазу
шылар»
2

Топт
ағ
ы оқу
шылар34мину
таралығ
ындаөздерібі
лет
і
нақынжазу
шыларынжазыпшығ
адыда,
кезект
есі
поқиды.Бі
рт
опт
абі
рі
нші
айт
ылғ
ант
ұлғ
аөздері
ндеқайт
аланса,сызыпт
аст
апот
ырады.Қай
т
опт
ыңт
і
зі
мі
ндет
ұлғ
аларт
ект
ері
көпқалса,
соларжеңі
мпаз.
«
Алдыналабері
лг
енат
ау
лар»
Мұғ
алі
м сабақ басында жаңа т
ақырып бойынша т
ақт
ағ
а
бі
рнеше ат
ау (
т
ерминдер) жазып қойып (
34 ат
ау
)
,оқу
шыларғ
а
олардыңмағ
ынасы,мазмұны жәнеөзарақат
ынасыменбайланысы
т
у
ралы ойлану
ын сұрайды. Бұл жұмыст
ы оқу
шылардың жеке,
жұ
ппен немесе шағ
ын т
оп і
ші
нде ау
ызша яки жазбаша (
соңғ
ысы
т
иі
мді
рек) орындау
ы ықт
имал. Содан кейі
н мұғ
алі
м бі
рнеше
оқу
шыныңойыменпі
кі
рі
нт
ыңдау
ынаболады.
Бұлт
апсырманы күрленді
ру
г
едеболады. Олүші
налдынала
бері
лг
енат
ау
лардыңі
ші
несабақт
ақырыбынақат
ысы жоқбейт
арап
сөздіқосу
ғ
аболады. Мәселен,биолог
ия сабағ
ында«
Фот
осинт
ез,
жасу
ша,хлорофилл,т
ерезе»сөздері
нкелт
і
ру
г
еболады. Бұлжерде
соңғ
ы сөзоқшау
лаужәнесабақт
ақырыбынат
і
келейқат
ысы жоқ,
сондадаоқу
шылар олардыңөзарақат
ысы менбайланысы т
у
ралы
өзойларынкелт
і
ру
і
керек.
«
Алма,
шие,
өрі
к,
банан»
Оқу
шылар
орындықт
арды
шеңберлей
орналаст
ырып
жайғ
асады.
Мұғ
алі
м оқу
шыларды от
ырғ
ан рет
і
мен жемі
ст
ер
ат
ау
ыменсанапшығ
ады:«
Алма,шие,өрі
к,банан»деп.Осыданкейі
н
мұғ
алі
мбі
рнебі
рнешежемі
ст
і
ңат
ынат
айды(
мысалы,
«
Шие!
»деп,
не
«
Алма,
өрі
к!
»деп,немесе«Алма,шие,өрі
к,банан!
»деп)
,солкезде
жемі
сіат
алғ
аноқу
шыларорындарын алмаст
ыруқажет
.Алмұғ
алі
м
бі
рбосорынғ
аот
ырады.Орынжет
пейқалғ
аноқу
шыжүрг
і
зу
ші
болып,
жемі
ст
ерді
ңат
ынат
айды.
«
Алфавит
»
Оқу
шыларәрқайсысы алфавит
т
і
ңбі
рбі
рәрпі
налып,жыл
көлемі
ндеоқығ
анмат
ериалдарынанөздері
нет
үскенәрі
пкесәйкес
т
ақырыпт
ардыайт
ыпшығ
ады.Мысалы,
«
Қарат
пасөз,
қыст
ырмасөз,
қосарлы айқындау
ыш,қарсылықт
ы салалас,қарсылықт
ы сабақт
ас
т
.
с.
с.
»
3

Қорыт
ынды сабақт
арда,емт
иханғ
а дайындықт
а,ест
е
сақт
ау
ындамыт
у
дакөмеккекеледі
.
«
Араұясы»т
ехникасы
Мұғ
алі
м жұпт
ағ
ы оқу
шыларғ
а не бі
лг
енді
г
іт
у
ралы пі
кі
р
алмасу
ды жәнеекісұрақт
андайындау
ынт
апсырады.Соданкейі
н
әрбі
р жұп кезект
есі
п сұрақ қояды,ол сұраққа жау
апт
ы мұғ
алі
м
немесе басқа оқу
шылар береді
.Сонымен бері
лг
ен осы т
ехника
нег
і
зі
нде мұғ
алі
мні
ң берг
ен мәлі
мет
т
ері қорыт
ындыланылады,
өңделеді
.
«
Арқағ
ажазылғ
анкомплимент
т
ер»
Әр оқу
шының арқасына т
үйрег
і
шпен (
немесе скот
чпен)А4
формат
ындағ
ы қағ
азбекі
т
і
леді
.Оқу
шыларсыныпі
ші
наралапжүрі
п,
бі
рбі
рі
ні
ңарқаларындағ
ы қағ
аздарғ
ажылы,жұмсақсөздержазып,
бі
рі
нбі
рімақт
айды.23мину
т
т
анкейі
ноларқағ
аздарыналып,
шағ
ын
т
опі
ші
ндебі
рбі
рі
нежазылғ
анкомплимент
т
ерді
оқыпбереді
.

«
Арқағ
амассажжасау
»
Оқу
шыларшеңберқұрыпт
ұрадыда,
мұғ
алі
мні
ңайт
у
ыбойынша
оңғ
а бұрылып,і
лг
еріқарай жүреді
.Әр оқу
шы алдында т
ұрғ
ан
жолдасының арқасынамассаж жасау
ы керек.Бі
р мину
т
т
ан кейі
н
шеңберт
ері
сайналып,қайт
аданалдындат
ұрғ
ансыныпт
аст
арына
массажжасайды.
«
Арқағ
асу
ретсалу
»
Бұлойындабарлық әрекет
т
ердіүнсі
зжасаукерек.Оқу
шылар
екіт
опқабөлі
ні
п,бі
рі
ні
ңарт
ынанекі
нші
сіт
ұрып,
сапт
үзейді
.Мұғ
алі
м
еңарт
ында т
ұрғ
аноқу
шыларғ
абі
рзат
т
ыңат
ау
ы жазылғ
анқағ
аз
ұсынады (
мәселен,алма,алмұрт
,жүзі
м,г
үл,кі
т
ап,ағ
аш,
авт
омашина
т
.
б)
.Тапсырма:соңында т
ұрғ
ан оқу
шы үндемей,алдында т
ұрғ
ан
оқу
шының арқасына әлг
і зат
т
ың су
рет
і
н сау
сағ
ымен салады.
Арқасына су
рет салынғ
ан оқу
шы алдында т
ұрғ
анның арқасына
өзі
ні
ңарқасынасалынғ
анзат
т
ысалады.
Су
рет
т
ерсалынып бі
т
кенненкейі
нмұғ
алі
м соңғ
ы оқу
шыдан
арқасынасалынғ
анзат
т
ыңат
ынсұрап,оны қағ
аздажазылғ
анмен
салыст
ырады.
4

«
Ассоциат
ивт
іқат
ар»
Мұғ
алі
мт
ақт
ағ
абі
рсөзнемесесабақт
ыңт
ақырыбынжазады.
Оқу
шыларғ
а бі
р бет
ке т
ақт
ағ
а жазылғ
ан сөзден пайда болғ
ан
пі
кі
рлері
н жазу
ды ұсынады. Сабақ т
ақырыбына қат
ыст
ы
ассоциациясөздердібі
р қат
арғ
а жазып шығ
у керек.Оқу
шылар
сөздердіоқып,арт
ық деп санағ
ан сөздердіалып т
аст
ап,сабақ
т
ақырыбын т
ұжырымдайды.Мысалы:ерт
ег
і
,«
Қобыланды бат
ыр»
,
кейі
пкерлері
,
жыр,
оқу
,
Тайбу
рыл.
.
.
.
Мұғ
алі
м парақт
арды жинап алып, оқу
шылармен бі
рг
е
жазылғ
ан ойларды қорыт
ындылайды.Қорыт
ындылау нег
і
зі
нде
ойларынжі
кт
ейт
і
нлог
икалыққұрылымдысызбанемесеойларына
сәйкест
ақырыпт
ыңқорыт
ынды бейнесіанықт
алады (
оқу
шының
өзт
әжі
рибесі
)
.Мұндайжұмыст
ароқу
шыларменмұғ
алі
мг
еойын
жі
кт
еу
діғ
ана емес,өздері
ндег
ісу
бъект
іт
әжі
рибелері
н ескере
от
ырып,
жаңат
ақырыпт
ыжоспарлау
ғ
амүмкі
нді
кбереді
.
«
Ассоциацияныңкөмег
і
менкөрі
ні
с»
Қат
ысу
шыларөздері
ні
ңесі
мдері
менқосабі
рзат
т
ы(
пикникке
алыпшығ
ат
ыннемесеқызығ
у
шылығ
ынабайланыст
ы)ұйқаст
ырып
айт
укерек.Мысалы:Есі
мі
м – Жант
ас,ұнат
ат
ын су
сыным – квас;
Есі
мі
м–Жанар,
ұнат
ат
ынжемі
сі
м–анарт
.
с.
с.
Сабақт
а өт
і
лг
ен ұғ
ымдарды өз есі
мдері
мен байланыст
ырып
айт
у
ларынаболады.
«
Ат
ау
лар(
т
ерминдер)кест
есі
»
Сабақбасындат
ақт
ағ
ат
ақырыпбойынша3нег
і
зг
іат
ау
ларды
(
т
ерминдерді
) жазып,
оқу
шыларғ
а оларды мынандай кест
ег
е
т
үрленді
ру
ді
ұсынамыз:
№1ат
ау
№2ат
ау
№3ат
ау
Ат
аут
у
ралыбі
лі
мдері
, Ат
аут
у
ралыбі
лі
мдері
, Ат
аут
у
ралыбі
лі
мдері
,
мағ
лұмат
т
ары,
мағ
лұмат
т
ары,
мағ
лұмат
т
ары,
т
үсі
ні
кт
ері
т
үсі
ні
кт
ері
т
үсі
ні
кт
ері
Оқу
шылар бұл т
апсырманы алдымен жекелей (
24 мину
т
)
5

орындап,одан кейі
н кест
елері
нт
оп (
немесе жұп)і
ші
нде оқып,
т
алқылап, т
олықт
ырады (
36 мину
т
)
. Сыныпт
ық т
алқылау
барысында (
46 мину
т
) мұғ
алі
м оқу
шылардың өз кест
елері
н
жариялау
ды ұсынады немесе т
ақт
ада келт
і
рі
лг
ен
кест
ені
оқу
шылардыңжау
апт
арыбойыншат
олт
ырылады.
Сабақ соңында бұл кест
ег
е қайт
а оралып, келт
і
рі
лг
ен
мәлі
мет
т
ерді
ңдұрыс/
бұрыст
ығ
ыанықт
алады.

«
Ат
ау
ларт
у
ралыүшсұрақ»
Мұғ
алі
м сабақ басында жаңа т
ақырып бойынша үш т
ерминді
т
ақт
ағ
а жазып,оқу
шыларғ
а осы ат
ау
ларғ
а қат
ыст
ы мынандай
сұрақт
арғ
ажазбашажау
апберу
ді
т
апсырады:
1.Қайда?Бұлт
ерминдердісі
збұрынырақт
ақайдажәнеқандай
мағ
ынадакездест
і
рі
педі
ңі
з?
2.Қалай? Өз т
әжі
рибеңі
збен осы ат
ау
ларды қолдану
дың
мысалдарынкелт
і
реаласызба?
3.Қандай?Осы сабақт
абұлат
ау
ларқандайқолданыст
аболады
депойлайсыз?
Әдет
т
ег
і
дейбұлжұмыст
ыоқу
шылардыңжеке,жұппен(
шағ
ынт
оп
і
ші
нде)ау
ызшанемесежазбашаорындау
ы ықт
имал.Содан кейі
н
мұғ
алі
мбі
рнешеоқу
шыныңпі
кі
рі
нт
ыңдайды.
Мұғ
алі
мні
ңсұрақт
ардышығ
армашылықт
ұрғ
ысынанәрсабақт
а
т
ақырыпқабайланыст
ыөзг
ерт
і
пот
ыру
ыт
иі
мді
.
«
Ат
мосфераорнат
у
»
Абст
ракт
ылы ойлау дағ
дыларын қолдану
ды т
алап ет
ет
і
н
ау
қымды ашық сұрақ немесе проблеманы шешу
г
е арналғ
ан
т
апсырманы қолдана от
ырып, сабақт
а ат
мосфера орнат
ыңыз.
Пысықт
ау үші
н жау
апт
арын күт
і
ңі
з.Мысалы,Вьет
нам соғ
ысына
арналғ
ан
сабақ
мынадай
сұрақт
ан
баст
алу
ы
мүмкі
н:
Американдықт
арөздері
нсоғ
ысыпжат
ырмызнемесесоғ
ыст
ы жеңі
п
жат
ырмыздепсанаймаекен?
«
Ат
омдарменмолеку
лалар»
Молеку
лаларат
омдардыңжиынт
ығ
ыекенді
г
і
баршағ
адамәлі
м.
6

Оқу
шылар сыныпт
ың бос жері
не жиналады.Ойынды жүрг
і
зу
ші
«
Ат
омдар!
»депдау
ыст
ағ
анда,оларбі
рбі
рі
менараласып,әрі
лі
бері
лі
жү
ру
ікерек,өйт
кеніолар қазі
р броу
ндық қозғ
алыст
ағ
ы ат
омдар
і
спет
т
і
.Ал,жүрг
і
зу
ші«
Молеку
лар!
» деп айт
ып,бі
р санды ат
аса
(
мәселен,үш немесе т
өрт
,бес,алт
ы)оқу
шылар сол ат
алғ
ан сан
құрамында т
опт
арғ
а жедел т
үрде бі
рі
г
у
і керек. Қалыс қалғ
ан
оқу
шылар(
т
опқұрамынат
алғ
ансаннанкемқұрғ
андар)айыпрет
і
нде
бі
рт
апсырмаорындайды:
өлеңоқиды,
әнайт
адыт
.
с.
с.
Ойынның нәт
ижесі
нде құралғ
ан т
опт
ар сол құрамда
парт
аларғ
а да от
ыру
ына болады: олар сабақт
ы осы құ
рамда
жалғ
аст
ырады.
«
АшықжәнеЖабықсұрақт
ар»
Жабық сұрақт
ар пайдалы болу
ы мүмкі
н, алайда олар
абст
ракт
і
лі ойлау
, т
алқылау дағ
дыларын қолдану
ғ
а септ
і
г
і
н
т
иг
і
збейдіжәнеаса т
үсі
ні
кт
іболмайды.Ашық сұрақт
ар кері
сі
нше
әсерет
еді
,соларқылы оқуүдері
сі
нжақсарт
ады.Мысалы,Сі
зөт
кен
кешт
ебі
ржаққашықт
ыңызба?Сі
зкешемект
епт
енкейі
ннеі
ст
еді
ңі
з?
Жұмысүлг
і
сі
:Оқу
шыларғ
абелг
і
лібі
рт
апсырмаберералдында
олардыңсұрақт
ардыанағ
ұрлыманықт
үсі
ні
п,бағ
алаукрит
ерийлері
н
қанағ
ат
т
андыру үші
н не і
ст
еу қажет
т
і
г
і
нт
үсі
ну үші
н мысалдар
келт
і
рі
ңі
з.Оқу
шыларбағ
алаукрит
ерийлері
нқолданаот
ырып,жұмыс
үлг
і
сі
небағ
ақояалады.Бұлнет
алапет
і
лет
і
ні
нжәнебұлүдері
спен
қалайбайланыст
аболат
ынынт
үсі
ну
ді
модельдеу
г
екөмект
еседі
.

«
Аяқт
алмағ
ансөйлем»т
әсі
лі
«
Мұғ
алі
мг
е жеделхат
»т
ақт
асына оқу
шылар ст
икер жапсыру
арқылыорындалады.
Оқу
шылар өздері
не жақын сөйлемді т
аңдап, айт
ылғ
ан ойды
жалғ
аст
ырады:
- бүг
і
нг
і
сабақт
амен.
.
.
.
т
үсі
нді
м,
.
.
.
бі
лді
м,
.
.
.
.
көзі
мді
жет
кі
зді
м.
- бүг
і
нсабақт
ақу
ант
қаны.
.
.
.
.
7

- менөзі
мді
.
.
.
.
.
үші
нмақт
ареді
м.
- мағ
анерекшеұнағ
аны.
.
.
.
.
- сабақт
ансоңмағ
ан.
.
.
.
.
.
.
.
келді
.
- бүг
і
нмағ
ан.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
сәт
і
т
үст
і
.
- қызықт
ыболғ
аны.
.
.
.
.
-.
.
.
.
.
.
қиындықт
у
дырды.
- мені
ңт
үсі
нг
ені
м.
.
.
.
.
- енді
мен.
.
.
.
.
.
аламын.
«
Әдебиетлот
осы»
Мақсат
ы:оқығ
анәдебишығ
армаларкейі
пкерлеріт
у
ралы кест
ені
т
олт
ыру
. Белг
і
лі бі
р у
ақыт і
ші
нде кест
е т
олт
ырылу
ы керек.
Хрест
омат
ияданоқығ
аншығ
армалардыдапайдалану
ғ
аболады.
Шығ
арма Авт
оры Кейі
пкеріҚандай? Қандай
ат
ау
ы
жағ
ымды
қасиет
т
ері
мен
қылықт
ары
ұнайды?

Кейі
пкерг
е
ұқсағ
ың
келеме,жоқ
па? Себебі
н
т
үсі
нді
р.

«
Әдемі
ойлайжәнедемалабі
л»жат
т
ығ
у
ы
-Жүрг
і
зу
ші
:«
Толқығ
ан кезде,асықпай дем алу
ғ
аүйрен.Түзу
от
ыр,қолдарыңды т
і
зелері
ңе салып,көздері
ңдіжұмыңдар,т
ерең
демалыңдар:
-Ойша:
«
Менарыст
анмын»
,
-депдемі
ңді
і
шкеал,
сырт
қашығ
ар;
-Дау
ыст
ап:
«
Менқұспын»
,
-депдемі
ңді
і
шкеал,
сырт
қашығ
ар;
-Дау
ыст
ап:
«
Менг
үлмі
н»
,
-депдемі
ңді
і
шкеал,
сырт
қашығ
ар;
- Дау
ыст
ап: «
Мен сабырлымын»
,
- деп демі
ңді шығ
ар. Сен
сабырлысың,
сені
ңқолыңнанбәрі
келеді
»
.
«
Әйнекарқылысөйлесу
»
Топжұпқабөлі
неді
.Бі
рі
ншіадамғ
асөзді
ңкөмег
і
нсі
зекі
нші
сі
н
8

киноғ
а шақыру т
апсырылады.Басқа жұпт
арғ
а басқа т
апсырма
бері
леді
.Барлығ
ы араларында дыбыс ест
і
лмейт
і
ндей әйнек бар
секі
лді
сөйлесукерек.
«
Әншырқау
»
Оқу
шы т
опт
арына ел арасында көп т
арағ
ан,кеңі
нен т
аныс
әндерді
ң бі
р шу
мағ
ы мен қайырмасы жазылғ
ан карт
очкалар
т
арат
ылыпбері
леді
.Оқу
шылардыңәрт
обы т
езарададайындалып,
кезекпенкарт
очкалардакелт
і
рі
лг
енәндерді
бі
рлесеорындау
ыкерек.
Оқу
шыларғ
а Шәмші Қалдаяқов, Әсет Бейсеу
ов, Ескенді
р
Хасанғ
алиев,Нұрғ
исаТі
лендиевсекі
лдіт
анымалкомпозит
орладың
әндері
н ұсынғ
ан орынды (
« Арыс жағ
асында»
,«
Ақ бант
ик»
,
«
Армандаст
ар»
,
«
Ат
амекен»
,
«
Өзелі
м»т
.
б.
)
.
«
Әңг
і
мелесет
і
нәрі
пт
ест
ер»
Өт
кен сабаққа сі
лт
еме жасау
ды көздейт
і
н баст
апқы немесе
бүкі
лсыныпқаарналғ
ант
апсырмарет
і
ндеоқу
шыларәрі
пт
ест
ері
мен:
•жаңаоқылғ
ан3факт
і
т
у
ралы;
•оларғ
ажеңі
лболыпкөрі
нг
ендерт
у
ралы
•оларғ
ақиынболыпкөрі
нг
ендерт
у
ралы
•алдағ
ы у
ақыт
т
а оқығ
ысы келг
ен нәрселер т
у
ралы ақпарат
алмасады.
«
Әрі
пт
ерменсандар»
Қат
ысу
шыларғ
амұғ
алі
мқалағ
анәрі
пнесанайт
ады.Қайт
оп10
санағ
анша, әрт
үрлі т
әсі
лмен бі
рі
нші құраст
ырып болса, солар
жеңі
мпаз.Серг
і
т
у кезі
нде немесе жағ
ымды аху
ал т
у
ғ
ызу сәт
і
нде
қолдану
ғ
аболады.
«
Әу
енді
өрі
мдер»
Саз өнері– қазақ халқының ерекше мән бері
п дәрі
пт
ейт
і
н
құнды қазынасы, ұлт
т
ың т
і
лі мен ді
лі
ні
ң айнасы. Ешт
еңег
е
қызықпайт
ын бала ән мен күй т
ыңдау
ғ
а елі
т
і
п,елеңдері
,қосыла
айт
у
ғ
ақұмарт
у
ы сөзсі
з.Олайболса,сөздісазды иі
рі
мменайт
у
,бі
рбі
рмен әу
ендет
еөру– т
амаша көмек көзі
.Бі
рақ шәкі
рт
т
ері
мі
зді
ң
көпт
і
ң алдына шығ
а алмайт
ын ұяңдығ
ы,әндінақышына келт
і
рі
п
орындайалмаймындепт
арт
ынат
ыны даақиқат
.Соныменқат
арбі
з
т
і
лі
ні
ңмүкі
сібарнемесеойынжет
кі
зеалмайт
ын,үндемег
ендіжөн
көрі
п,т
арт
ынып от
ырат
ын баланың әндіт
ебі
рене орындайт
ын
сәт
т
ері
ндесанретбайқадық.Әрсөзді
ңмағ
ынасынәу
енарқылы
9

т
ербей,жүрег
і
менсезі
нг
еншәкі
рт
і
мі
здібасқақырынант
анып,т
әнт
і
боламыз.Үзі
лі
ст
е бала жанына шымырлай ені
п жат
ат
ын халық
әндері
менкүйлері
,
халықкомпозит
орларыныңшығ
армалары,
қазі
рг
і
т
аңдау
лы қазақы т
у
ындылары үнт
аспада ойналып,бала жанына
бұлақт
аймөлді
репқұйылыпжат
са,
нұрүст
і
ненұр!
Жалпы сабақт
ардың,үзі
лі
ст
і
ңму
зыкамент
ығ
ызбайланыст
аболу
ы
баланыңашылу
ынаәдемі
мүмкі
нді
кдепбі
лемі
з.
«
Бағ
даршам»
Сабақт
аналғ
анәсерлері
нт
өмендег
і
т
үст
ерарқылыкөрсет
у
:
Жасылт
үс–сабақт
анжаңаидеяларбайқадым.
Сарыт
үс–жаңасабаққакөңі
лі
мт
олды.
Қызылт
үс–бүг
і
нг
і
сабақсезі
мі
меерекшеәсерет
т
і
.
Немесе:

«
Балаларфилософиясы»
Тақырыппен т
аныст
ырып,үдері
ст
іт
үсі
нді
рі
ңі
з.Оқу
шыларғ
а
ынт
аландыру мат
ериалдарын т
олығ
ымен қарау
ғ
а бі
рнеше мину
т
беру керек. Оқу
шылар шеңберг
е оралғ
анда, жау
ап беру
іт
иі
с
т
ақырыпқа/
пәнг
еқат
ыст
ы сұрақт
арды ойласт
ыру үші
н,оларғ
абі
рекімину
тбері
леді
.Осылайшадау
ысберужәнесұрақт
ардыт
алқылау
анықт
алады.Мұғ
алі
м сұрақт
арды дұ
рысқұраот
ырып,дамыт
ат
ын
сұрақт
ар қойып немесе әр оқу
шының қат
ысу
ын қамт
амасызет
у
үші
нт
оппенбі
рг
еәрекетет
еот
ырып,
делдалрет
і
ндеқат
ысады.
«
Балық,
құс,
аң»
Мақсат
ы:Жүрг
і
зу
шіойыншылардың жанына барып жаймен
ғ
ана«
балық,құс,аң»-депайт
ыпайт
ыпкеледіде,бі
ройыншының
жанынабарғ
анкездедау
ысынқат
т
ырақшығ
арып:
10

-Балық!
(
немесеаң,құс)–депайт
ыпқалады.Солмезет
т
еол
ойыншы бі
рденөзібі
лет
і
нкезкелг
енбалықт
ыңат
ынайт
ыпүлг
еру
і
керек.Айт
а алмай қалса,ол ойыннан шығ
ады.Ойын ең соңғ
ы
ойыншықалғ
аншажалғ
асабереді
.
«
Барлықоқу
шыларменжұмыс»
Бұл жұмыс т
үрібүкі
л сынып оқу
шыларының бі
р мезг
і
лде
жұ
мысқа жұмылдырылу
ын қамт
амасыз ет
еді
. Оқу
шылардың
барлықсұрақт
арынамұғ
алі
м жұмыст
ыңалдындажау
апберу
іт
иі
с,
бұлоқу
шылардыда,
мұғ
алі
мді
деалаңдат
пайды.
«
Басбармақ»
Оқу
шылардың бас бармақт
арын көрсет
у арқылы
т
үсі
нді
рг
енді
олардыңұғ
удеңг
ейі
нт
ексері
ңі
з.
Басбармақжоғ
арығ
ақарапт
ұрса=Мент
үсі
немі
н.
Басбармақкөлденеңт
ұрса=Мент
үсі
нг
ендеймі
н.
Басбармақт
өменқарапт
ұрса=Мент
ү
сі
нбеді
м.

сі
з

«
Бат
искаф»
(
Суаст
ынбайқайт
ынқұралдарменжабдықт
алғ
ан,
өзбет
і
менқозғ
алу
қасиет
і
барт
ереңсукамерасы.
)
Екіт
оп бі
рбі
рі
не кезекпен сөздер жасырады.Топт
ың бі
р
оқу
шысықимылменөзт
обынажасырылғ
ансөзді
жет
кі
зукерек.
«
Баяндама»
Мұғ
алі
м оқу
шыларғ
амәт
і
ндіоқу
ғ
а,соңынаноныңмазмұнын
су
рет
,сызбат
үрі
ндеберу
діұсынады.Бұл«
шпарг
алканы»оқу
шы оң
жағ
ындағ
ыкөрші
сі
небереді
.Енді
әрқайсысыөзкөрші
сі
ні
ңсу
рет
т
ері
н
несызбаларын қолдана от
ырып,осы мәт
і
н бойынша «
баяндама»
жасайды.«
Баяндама»мазмұныннеғ
ұрлымкеңашып,
онықорғ
ап,
ең
жақсыөрнект
і
ұсынғ
аноқу
шыжеңі
мпазболады.
«
БББ»
Жаңат
ақырыпбаст
аралдындаоқу
шыларүшбағ
аннант
ұрат
ынсу
рет
салады-Оларнені
бі
леді
?
Оларнені
бі
лг
і
сі
келеді
?
11

Оларнені
бі
лді
?
Миғ
а шабу
ыл өт
кі
зг
еннен кейі
н оқу
шылар алғ
ашқы екібағ
анды
т
олт
ырады және бөлі
мдіоқып бі
т
е баст
ағ
анда,үші
нші
г
е қайт
а
оралады(
немесебөлі
мді
оқубарысындат
олт
ыру
ымүмкі
н)
.
Ұсыным:«
Қалайшаоқыпүйренет
і
нболамын?
»дег
енқосымшабағ
ан
қосу
ғ
аболады.
«
Бессау
сақ»әді
сі

Басбармақ–өзі
мді
қалайсезі
нді
м?
Балаңүйрек–басқаларғ
акөмег
і
мт
иді
ме?
Орт
ант
ерек–бүг
і
нг
і
көңі
лкүйі
м қандайболды?
Шылдыршүмек–бүг
і
нг
і
сабақұнадыма?
Кі
шкент
айбөбек–бүг
і
ннеүйренді
м?
«
Биог
рафиялықпоэма»(
Биопоэма)
Тақт
ағ
анемесеәрбі
роқу
шығ
апараққажазылып,өзіт
у
ралы
мынандайсау
алдарғ
ажау
апберут
апсырылады:
1. Есі
мі
м(
Өзесі
мі
ңі
зді
келт
і
рі
ңі
з)
2. Мен қандаймын? (
Өзі
ңі
здісипат
т
айт
ын үш сын есі
м
келт
і
рі
ңі
з)
.
3. Сүйі
кт
іі
сәрекет
т
ері
м(
Қолбост
аайналысу
ды құмарт
ат
ын
үшәрекет
і
ңі
з,
хобби)
4. Неден қорқамын,сескенемі
н? (
Өмі
рдег
іқорқыныш пен
қау
і
пт
ері
ңі
з)
5. Өмі
рлі
к қағ
идам (
кредо) (
Өмі
рде ұст
анат
ын баст
ы
қағ
идаңыз,
ұраныңыз)
6. Сүйі
кт
іақынжазу
шыларым (
Қандай ақынжазу
шыларды
ұнат
асыз?
)
7. Сүйі
кт
і
т
ағ
амдарым(
Қандайт
ағ
амдардыұнат
асыз?
)
8. Мені
ңжет
і
ст
і
кт
ері
м(
От
басыңызда,
оқу
да,
жұмыст
ақандай
12

жет
і
ст
і
кт
ері
ңі
збар?
)
9. Мені
ңарманым(
Бі
рарманыңыздыат
аңыз)
10. Тег
і
м
Бұл т
апсырманы орындау
ғ
а оқу
шыларғ
а 45 мину
т
т
ай у
ақыт
бері
лг
ен соң,олар жазғ
андарын шағ
ын т
оп і
ші
нде немесе бүкі
л
сыныпқа(
ег
ердеоқу
шыларсаны азболыпнемесеу
ақытжет
кі
лі
кт
і
болса)оқыпбереді
.Биопоэмаларды оқығ
аннанкейі
н,оқу
шылардың
бі
рбі
рі
несұрақт
арқойып,
т
аныст
ығ
ынт
ереңдет
ет
үскені
дұрыс.
Бұл т
әсі
лдібаст
ары жаңадан қосылғ
ан оқу
шылармен ғ
ана
қолданбай,бұрыннанбі
рбі
рі
нбі
лет
і
нт
опі
ші
ндедеқолдану
ғ
ат
иі
мді
,
өйт
кенікөп жағ
дайда келт
і
рі
лг
ен сұрақт
ар оқу
шыларды бұрын
ескері
лмег
енжаңабі
рқырынанашады.
Биопоэмасұрақт
арынт
үрленді
рі
пәріт
олықт
ырыпжі
беру
г
еде
болады.Мәселен,олардың қат
арына П.Макдермот«
Мен қандай
т
у
ыспын?
»дег
ен сұрақт
ы қосады,оқу
шылар мұнда өздері
нт
у
ыс
рет
і
нде ат
айды (
«
Мен әкешешемні
ң ұлымын/
қызымын,немере,
ағ
а/
әпке,і
ні
/
қарындаснесі
ңлі
,бау
ырмын»дег
енсекі
лді
)
.Мұнымен
қат
ар авт
ор сүйі
кт
ізат
т
арды,басынан кешкен сезі
мдерді
,қол
жет
кі
зг
ент
абыст
арды,көрг
і
сікелг
еннемесеқұмарт
ат
ыннәрселерді
(
зат
т
арды)
,
т
у
ғ
анжері
н(
немесет
ұрғ
ылықт
ыжері
н)ат
ау
дыұсынады.
Мұндайбиопоэмада«
Сүйі
кт
іг
үлдері
ңі
зді(
пәндер,
т
үст
ер,спорт
т
үрлері
, машина не ұялы
т
елефон т
үрлері
, есі
мдер,
мұғ
алі
мдер,
спорт
шылар, акт
ерлер, әнші
лер,
т
.
б) ат
аңыз» секі
лді
т
апсырмадаберу
г
еболады.
«
Блицкездесу
»
Екі
әрі
пт
есбі
реу
і
т
ақт
ағ
а,
алекі
нші
сі
қарамақарсыжаққақарап
от
ырады. Бі
рі
ншіқат
ысу
шыда келесіәрі
пт
есі
не өт
пей т
ұрып,
т
өмендекелт
і
рі
лг
еннег
і
зг
ісөзді
(
дерді
)т
үсі
нді
руүші
нбаржоғ
ы 30
секу
нды бар –мұғ
алі
мт
үсі
нді
руүші
н нег
і
зг
ісөздімысал рет
і
нде
келт
і
реді
.
«
Блокорт
асындабағ
алау
»
Блокт
ың соңында бағ
алағ
ан жағ
дайда, сі
зг
е оқу
шылар
жолықт
ырғ
ан немесе жалпығ
а орт
ақ т
үсі
нбеу
ші
лі
к т
у
дырғ
ан
саладағ
ы проблемаларды қараст
ыру
ғ
ау
ақытжет
пейқалу
ы мүмкі
н.
Бөлі
мдіоқубарысындабағ
алау
ғ
ау
ақытберу(
мысалы,7сабақт
ың
бесі
ншісабағ
ында)мәселеніқараст
ыру
ғ
а,ұғ
ыну
ғ
ажәнеқайт
алау
ғ
а
13

мүмкі
нді
к береді
.
Бұл, сонымен қат
ар, мұғ
алі
мг
е үдері
ст
і
дәлелдермен бекі
т
е от
ырып, назарын т
үсі
нбеу
ші
лі
к т
у
ғ
ызғ
ан
салаларғ
аау
дару
ынамүмкі
нді
кбереді
.
«
БЛУМ ТАКСОНОМИЯСЫ»т
еориясыбойыншажаңасабақт
ыөз
бет
і
менмеңг
ерт
ут
апсырмалары
Теориясы:
«
БІ
ЛУ»мақсат
ынажет
уүші
н Кі
м?Не?Қашан?Қандай?Қалай?Не
і
ст
еді
?т
.
с.
с.сұрақт
ар т
апсырмалар шарт
ында болу керек.Сол
арқылыоқу
шыларт
ақырыпбойыншат
олықақпарат
т
ымеңг
ереді
.
Босорындарғ
ақажетсөздерді
қойып,
мысалкелт
і
р.
1.Ереже:Ойғ
ақат
ыст
ы сөйлем мүшелері
ні
ң барлығ
ы қат
ысқан
сөйлемдерді т
олымды сөйлем деймі
з. Мысалы, Ол шит
і
мылт
ықпенкешкекиі
кат
ыпәкелді
.
2.Сөйлемдердег
іжақшаның і
ші
ндег
ібосорынғ
а қажет
т
ісөзді
қойып,
баст
ыерекшелі
г
і
недеекені
нережесі
арқылыт
үсі
нді
р.
– Балам,қайданкелді
ң?
– Балам,(
сен)қайдан
келді
ң?
– Аст
анадан.
–(
Мен)Аст
анадан(
келді
м)
.
Ереже:Ойғ
ақат
ыст
ы сөйлем мүшесі
ні
ңбі
ріт
үсі
пқалғ
анжай
сөйлемні
ңт
үрі
нт
олымсызсөйлемдеймі
з.
3.Ол әу
елікелг
ені
н байқамай қалды.Бұл сөйлемдіт
олымдығ
а
айналдыруүші
ннеі
ст
еукерек?
Толымсызсөйлемдерекі
т
үрлі
жолменжасалады:
- Бі
рі
нші
сі
:
өзаражелі
лессөйлемт
обында;
- Екі
нші
сі
:сөйлемні
ңқажет
т
імүшелері
ні
ңайт
ылмайқалу
ы,
екі
небі
рнешеадамныңсөйлесу
і
жағ
дайындажиі
кездеседі
.
4.Сөйлемні
ңқажет
т
імүшелері
ні
ңайт
ылмайқалу
ыт
ағ
ы қандай
жағ
дайда кездесу
і мүмкі
н? Жау
абы: қажет
т
і мүшені
ң
айт
ылмау
ы,көбі
не,оныңалдыңғ
ы сөйлемдеайт
ылғ
андығ
ына,
оныңнеекені
белг
і
лі
болыпт
ұру
ынабайланыст
ы.
Теориясы:
«
Түсі
ну
» Нелі
кт
ен? Не себепт
і
? Не үші
н? Нег
е? т
.
с.
с.сұрақт
ар
оқу
шыныңжоғ
арыдаберг
енжау
апт
арынақойылады.Соларқылыол
т
ақырыпт
ыт
ереңі
рекмеңг
ереді
.
Босорындарғ
ақажет
т
і
сөздерді
қой.
1.Толымсыз сөйлемні
ң баст
ы ерекшелі
г
іт
үсі
п қалғ
ан немесе
қажетболғ
ан сөздіорнынақойғ
анда,ол т
олымды сөйлемг
е
айналады.
14

2.Диалог жағ
дайында не себепт
іт
олымсыз сөйлемдер жиі
кездеседі
?
Диалогжағ
дайындат
олымсызсөйлемні
ңжиікездесет
і
нсебебі
,
яғ
ни,
сөйлемні
ңқажет
т
імүшелері
ні
ңайт
ылмау
ы,
көбі
несеоның
алдындағ
ы сөйлемдеайт
ылғ
андығ
ына,жалпы,
оныңнет
у
ралы
екені
белг
і
лі
болыпт
ұру
ынабайланыст
ы.
3.Толымдысөйлемні
ңқасиет
і
қандай?
Сөйлем т
олымды сөйлем болуүші
найт
у
шығ
акерект
ісөйлем
мүшелері
сөйлемг
ет
үг
елқат
ысукерек.
Теориясы:
«
Талдау
»1.
Салыст
ыр2.Айырмашылығ
ы неде?3.Ұқсаст
ығ
ы неде?
4.
Тақырыпт
ыңбаст
ы идеясынжазсияқт
ыт
апсырмаларболукерек.
Немесе 13т
апсырмаларды Венн диаг
раммасы арқылы қамт
у
ғ
а
болады
Кест
едег
іт
олымды,т
олымсыз сөйлемдерді
ң жасалу жолын
салыст
ыр,
ерекшелі
г
і
нт
ап.
 
Сөйлемт
үрі
Ойғ
ақат
ыст
ы
Баст
ы
Жасалужолын
қаншасөйлем ерекшелі
г
і
нат
а салыст
ыр
мүшелері
қат
ысады?
Толымды

Айт
у
шығ
а
керект
і
сөйлем
мүшелері
ні
ң
барлығ
ы
қат
ысады

Баст
ау
ышпен
баяндау
ышт
ан
т
ұ
рсада,
ой
т
олық
жет
кі
зі
лу
і
мүмкі
н.

Қарапайымжай
сөйлем

Толымсыз

Ойғ
ақат
ыст
ы
сөйлем
мүшесі
ні
ңбі
рі
т
үсі
пқалады

Түсі
пқалғ
ан
немесеқажет
болғ
ансөзді
орнына
қойғ
анда,
т
олымды
сөйлемг
е
айналады.

Екі
т
үрлі
жасалу
жолыбар:

Теориясы:
 
15

а)өзара
желі
лес
сөйлемдер
т
обында;
б)
диалог
жағ
дайында

«
Жинақт
ау
»Қорыт
ынды шығ
ару
ғ
абағ
ыт
т
алғ
ан:Мазмұнды жүйеле,
анықт
ама бер,кест
е,сызба т
олт
ыр,сөзжұмбақ,ребу
с шеш;т
.
б.
сөздерт
апсырмашарт
ындаболукерек.
 
Жаңа т
ақырып бойынша өз ойыңмен анықт
ама бері
п,
қорыт
ындыжаса.Жау
апт
арынсәйкест
енді
р.
 
Үлг
і<