https://chatgpt.com/c696139f4-e2ac-8321-9705-06aaebefe33e

ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТТІ ҚОЛДАНУДЫҢ ЭТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

Мамираймова Салтанат Турсынбековна

математика пәні мұғалімі,магистр

Сауран ауданының білім бөлімінің «Әйтеке би атындағы ЖББМ»КММ

Түркістан облысы, Қазақстан

Аңдатпа

Қазіргі заманда цифрландыру үдерісі қоғам өмірінің барлық саласына кеңінен енуде. Ақпараттық технологиялардың дамуы жасанды интеллектінің (ЖИ) пайда болуына және оның түрлі салаларда қолданылуына мүмкіндік берді. Жасанды интеллект білім беру, медицина, экономика, өндіріс және мемлекеттік басқару жүйелерінде тиімді құрал ретінде қолданылып келеді [1, 15-б.].

Алайда жасанды интеллектіні кеңінен пайдалану этикалық және құқықтық мәселелерді де қатар туындатады. Бұл мәселелер адам құқықтарының сақталуы, жеке деректердің қорғалуы және технологиялық қауіпсіздікпен тығыз байланысты [2, 28-б.].

Жасанды интеллект және этикалық мәселелер

Жасанды интеллект этикасы технологияның адамға және қоғамға тигізетін моральдық әсерін зерттейді. Ең алдымен, адам құқықтарын қорғау мәселесі басты назарда болуы тиіс. ЖИ жүйелері үлкен көлемдегі деректерді өңдейтіндіктен, азаматтардың жеке өміріне қол сұқпау және дербес деректердің құпиялылығын сақтау маңызды [3, 42-б.].

Алгоритмдердің әділдігі де өзекті мәселе болып табылады. Егер жасанды интеллект жүйелері біржақты немесе қате деректерге сүйенсе, қабылданатын шешімдер әділетсіз болуы мүмкін. Бұл жағдай әлеуметтік теңсіздікке және кемсітушілікке алып келуі ықтимал [4, 61-б.].

Сонымен қатар жасанды интеллектіні қолдануда жауапкершілік мәселесі ерекше мәнге ие. ЖИ қабылдаған шешім үшін нақты жауапты тараптың болуы этикалық талап болып саналады. Сондықтан жасанды интеллект адам бақылауында жұмыс істеуі тиіс [1, 89-б.].

Жасанды интеллектіні қолданудың құқықтық аспектілері

Жасанды интеллектіні құқықтық реттеу қазіргі қоғамның маңызды міндеттерінің бірі болып табылады. Қазіргі таңда көптеген елдерде бұл технологияны реттейтін арнайы заңнамалар әзірлену үстінде. Жасанды интеллект қолданыстағы құқықтық нормаларға сәйкес пайдаланылуы тиіс [5, 34-б.].

Дербес деректерді қорғау туралы заңдар жасанды интеллект жүйелеріне де толықтай қатысты. Азаматтардың келісімінсіз жеке мәліметтерді пайдалану заң бұзушылық болып саналады [3, 55-б.].

Авторлық құқық және зияткерлік меншік мәселесі де маңызды құқықтық сұрақтардың бірі болып табылады. Жасанды интеллект жасаған шығармашылық өнімдердің авторы кім екені қазіргі таңда нақты шешімін таппаған мәселе болып отыр [6, 17-б.].

Қауіпсіздік және құқықтық жауапкершілік

Жасанды интеллектіні қолдану барысында қауіпсіздік мәселесіне ерекше көңіл бөлінуі қажет. Автономды жүйелер мен медициналық ЖИ жүйелеріндегі қателіктер адам өмірі мен денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін [7, 22-б.].

Осыған байланысты жасанды интеллектіні әзірлеушілер мен пайдаланушыларға нақты құқықтық жауапкершілік жүктелуі тиіс. ЖИ жүйелерін тұрақты түрде бақылау және жетілдіру қауіпсіздікті қамтамасыз етудің негізгі жолы болып табылады [5, 58-б.].

Қазақстандағы жасанды интеллектіні реттеу мәселелері

Қазақстан Республикасында цифрлық технологияларды дамыту мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының бірі болып табылады. «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында жасанды интеллект технологияларын енгізу жұмыстары жүргізілуде [8, 6-б.].

Дегенмен ұлттық заңнамада жасанды интеллектіні этикалық және құқықтық тұрғыдан реттейтін нақты нормалар жеткіліксіз. Сондықтан халықаралық тәжірибені ескере отырып, арнайы құқықтық тетіктерді енгізу қажет [2, 74-б.].

Қорытынды

Қорытындылай келе, жасанды интеллект – қоғам дамуына зор үлес қосатын заманауи технология. Алайда оны тиімді және қауіпсіз пайдалану үшін этикалық қағидалар мен құқықтық нормаларды сақтау қажет. Жауапкершілікпен қолданылған жасанды интеллект қана адамзат игілігіне қызмет етеді [1, 102-б.].

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Russell S., Norvig P. Artificial Intelligence: A Modern Approach. Pearson Education, 2021.

2. Floridi L. Ethics of Artificial Intelligence. Oxford University Press, 2019.

3. European Union. General Data Protection Regulation (GDPR). 2018.

4. O’Neil C. Weapons of Math Destruction. Crown Publishing, 2016.

5. OECD. Artificial Intelligence and Policy Making. OECD Publishing, 2020.

6. WIPO. Artificial Intelligence and Intellectual Property. Geneva, 2019.

7. World Health Organization. Ethics and Governance of Artificial Intelligence in Health. WHO, 2021.

8. Қазақстан Республикасының «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы. 2017.