Жасөспірімдер мен Ата-аналар Қарым-қатынасының Психологиялық Ерекшеліктері

Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті: Білім мен Ғылымның Шексіз Әлемі. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті – Қазақстанның білім беру саласындағы жетекші орындарының бірі болып табылады. 1934 жылы негізі қаланған бұл оқу орны еліміздің білім мен ғылымының дамуына зор үлес қосып, көптеген табысты жобалар мен ғылыми зерттеулердің орталығы ретінде танылды.

Бедел мен Жетістіктер

- Халықаралық танымалдық: Университет QS World University Rankings тізімінде әлемнің үздік 200 оқу орнының қатарында орын алып, еліміздегі жалғыз осындай жоғары көрсеткішке ие мекеме болып табылады.

- Кең білім беру құрылымы: Мұнда 16-дан астам факультет пен 100-ден астам оқу бағдарламасы іске асырылып, 2000-нан астам профессор мен оқытушы қызмет етеді.

- Студенттік әлеумет: 25000-нан астам студент білім алып, олардың арасында шетелдік студенттер де белсенді түрде білім алуда.

Жасөспірімдік кезең – адамның тұлғалық қалыптасуындағы ең маңызды әрі күрделі кезеңдердің бірі. Бұл уақытта жасөспірімдер физиологиялық, психологиялық және әлеуметтік өзгерістерді бастан кешіреді. Ата-аналармен қарым-қатынас олардың өзін-өзі тануы мен болашақ өмірлік ұстанымдарын қалыптастыруда шешуші рөл атқарады. Дегенмен, осы кезеңде отбасылық қатынастарда түсініспеушіліктер жиі туындайды. Сондықтан жасөспірімдер мен ата-аналардың өзара байланысының психологиялық ерекшеліктерін зерттеу – маңызды мәселе.

Жасөспірімдердің Психологиялық Өзіндік Ерекшеліктері

Жасөспірімдік шақта балалар физикалық және эмоциялық тұрғыдан үлкен өзгерістерге ұшырайды. Бұл олардың мінез-құлқына, ойлау жүйесіне және ата-аналармен қарым-қатынасына ықпал етеді.

- Эмоциялық тұрақсыздық– гормоналды өзгерістерге байланысты жасөспірімдер көңіл-күйінің тез ауысуына бейім келеді. Бұл олардың ата-аналармен қарым-қатынасында қақтығыстардың туындауына әсер етеді.

- Тәуелсіздікке ұмтылу – бұл кезеңде жасөспірімдер өз ойларын еркін білдіруге, жеке шешім қабылдауға тырысады. Дегенмен, олардың өмірлік тәжірибесінің аздығы кейде дұрыс шешім қабылдауға кедергі келтіреді.

- Өзіндік "Мен"-нің қалыптасуы – жасөспірімдер өздерін қоғамда қай деңгейде екенін түсінуге, өз орнын табуға тырысады. Бұл процесс кейде ата-аналармен қарама-қайшылықтарға әкелуі мүмкін.

- Құрдастардың ықпалы – достарының пікіріне құлақ асу жасөспірімдер үшін маңызды факторға айналады. Осы кезеңде ата-ананың қолдауы мен дұрыс бағыт-бағдар беруі өте қажет.

Ата-аналардың Рөлі және Қарым-қатынас Ерекшеліктері

Ата-аналардың тәрбиелік стилі жасөспірімнің мінез-құлқы мен тұлғалық дамуына тікелей әсер етеді.

- Авторитарлық тәрбие – ата-аналар тым қатал болып, балаларын шектеуге тырысса, жасөспірімдер қарсылық танытып, өз ойларын ашық білдіруден қашқақтауы мүмкін.

- Демократиялық тәсіл – ата-аналар мен балалар арасында ашық диалог орнап, сенімді қарым-қатынас қалыптасады. Бұл жасөспірімнің өз ойын еркін айтуына және дұрыс шешім қабылдауына ықпал етеді.

- Бейқам (немқұрайлы) тәрбие – ата-ананың бала өміріне араласу деңгейі төмен болған жағдайда, жасөспірім өзін елеусіз сезініп, қолдаудың жоқтығынан түрлі қиындықтарға тап болуы мүмкін.

Қарым-қатынастың үйлесімді болуы үшін ата-аналар балаларымен эмоционалды байланыс орнатып, оларды тыңдай білуі керек. Жасөспірім үшін ата-ананың сенімі мен қолдауы оның өзіндік бағасын арттыруда үлкен рөл атқарады.

Жасөспірімдермен Қарым-қатынасты Жақсарту Жолдары

Ата-аналар мен жасөспірімдер арасындағы өзара түсіністікті нығайту үшін келесі ұсыныстарды ұстанған жөн:

- Белсенді тыңдау дағдысын дамыту – баланың пікіріне құрметпен қарау, оны шынайы тыңдап, ойларын бағалау.

- Эмоцияларды басқару – ашық әрі сабырлы диалог орнату арқылы қақтығыстарды болдырмау.

- Жеке кеңістікке құрмет көрсету – жасөспірімнің жеке өміріне шамадан тыс араласпау, бірақ қажет кезде қолдау көрсету.

- Өзара сенімді қарым-қатынас қалыптастыру– балаға шынайы қамқорлық танытып, онымен сенімді диалог орнату.

- Тәрбие әдістерін үйлестіру– ата-аналар өздерінің бала тәрбиелеудегі әдістерін қайта қарастырып, икемділік танытуы қажет.

Қорытынды

Жасөспірімдер мен ата-аналар арасындағы қарым-қатынас – күрделі әрі маңызды процесс. Отбасындағы өзара құрмет пен сенім баланың эмоционалдық және тұлғалық дамуына оң ықпал етеді. Сондықтан ата-аналар мен балалар бір-бірін тыңдап, түсінуге ұмтылған жағдайда ғана үйлесімді қарым-қатынас қалыптасады.

Маханбетжан Әдемі

4 курс студенті

Оқытушысы: Садыкова Назира

психология ғылымдарының кандиданты

Адилова Эльнура

Доцент м.а.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ