Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ФФиП факультетінің Жалпы және қолданбалы психология кафедрасының 4 курс студенті: Мырзахан Жансая

Жасөспірімдердің агрессиялық мінез-құлқын түзету

Жасөспірімдердің агрессиялық мінез-құлқын түзету қазіргі қоғамда маңызды мәселелердің бірі болып табылады. Әртүрлі себептер жасөспірімдер арасында агрессиялық мінез-құлықтың артуына әсер етеді, мысалы, отбасылық қақтығыстар, мектептегі қиындықтар, өзін-өзі көрсетуге деген қажеттілік және әлеуметтік қысым.

Қазақстанда жасөспірімдер арасындағы агрессиялық әрекеттер алаңдатарлық деңгейде. Ұлттық статистикалық агенттіктің мәліметтері бойынша, елімізде соңғы жылдары жасөспірімдер арасында зорлық-зомбылықтың түрлі формалары орын алған. Қазақстан бойынша келесі деректер белгілі:

• Мектептегі қудалау мен агрессияға қатысқан жасөспірімдердің үлесі шамамен 12%-ды құрайды.

• 2021 жылы Қазақстанның ірі қалаларында жасөспірімдер арасындағы қылмыс саны 15%-ға артқан.

• Әлеуметтік желілер мен интернет арқылы буллингке тап болған жасөспірімдердің саны артып келеді, әсіресе 12-16 жас аралығында.

Қазақстанда жасөспірімдер арасындағы агрессияны төмендету мақсатында арнайы профилактикалық бағдарламалар жүзеге асырылуда. Мектептерде психологтар мен тәрбиешілердің көмегімен агрессияға бейім оқушыларды анықтау және оларға қолдау көрсету жұмыстары жүргізілуде.

Агрессиялық мінез-құлықты түзету үшін бірнеше негізгі әдістерді қолдануға болады.

1. Эмоцияны басқару дағдыларын дамыту

Жасөспірімдер өздерінің эмоцияларын қалай білдіру керектігін білмей, агрессияны шығару жолын таба алмайды. Эмоцияларды дұрыс тану, оларды басқару және сау жолмен жеткізу дағдыларына үйрету маңызды. Бұл үшін эмоционалды интеллектті дамытуға бағытталған тренингтер мен жаттығулар пайдалы болуы мүмкін.

2. Психологиялық кеңес беру және топтық терапия

Психолог немесе психотерапевтпен кеңесу жасөспірімнің мінез-құлқын түсініп, оны өзгертудің жолдарын іздеуге көмектеседі. Топтық терапияда жасөспірімдер өздерін еркін сезініп, құрдастарымен тәжірибе алмасу арқылы агрессияны тиімді түрде басқаруды үйренеді.

3. Әлеуметтік қолдау және отбасылық қарым-қатынасты нығайту

Отбасы мүшелері жасөспіріммен қарым-қатынаста сенім мен құрметті сақтап, оны тыңдай білуі қажет. Баланың өз ойларын ашық айтуына мүмкіндік беру арқылы ата-аналар оның ішкі дүниесін түсінуге жақын болады. Сондай-ақ, ағайын-туыс, достар, мұғалімдер жасөспірімнің мінез-құлқын қолдап, оған үлгі көрсетуі керек.

4. Спорт және шығармашылық қызметтерге тарту

Спорттық іс-шаралар мен шығармашылықпен айналысу жасөспірімдерге агрессияны шығарудың оңтайлы тәсілі болып табылады. Мысалы, жекпе-жек өнері, командалық ойындар, музыка, сурет салу, би – осының бәрі жасөспірімдерге энергиясын дұрыс бағытқа жұмсауға көмектеседі.

5. Мектепте тәрбие жұмыстарының жүйесін құру

Мектепте агрессияға қарсы бағдарламалар енгізу, оқушылардың арасындағы түсіністікті арттыру мақсатында тренингтер, тренаждар өткізу маңызды. Педагогтар мен мектеп психологтары оқушылар арасында жағымды орта қалыптастыруға тырысуы керек.

Қорытынды

Жасөспірімдердің агрессиялық мінез-құлқын түзету үшін кешенді тәсілдер қажет. Эмоциялық қолдау, ата-ана мен қоғамның үлесі, денсаулық сақтау мамандарының көмегі мен дұрыс бағытталған тәрбие жасөспірімдердің болашағына оң ықпал етеді.

Әдебиет:

• Румянцева Т.Г. Қазіргі шетелдік психологиядағы агрессивтілік ұғымы / Психология сұрақтары, - 1991

• Семенюк Л.М. Жасөспірімдердің агрессивті мінез-құлқының психологиялық ерекшеліктері және оны түзету шарттары, - Воронеж: "МОДЭК" ҮЕҰ, 1996 ж

• 3 Берковиц Л. Агрессия: себептері, салдары және бақылауы. – Санкт- Петербург: Prime-EUROSNAK, 2001