Жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру

Кіріспе

Қазіргі қоғамның тұрақты дамуы мен демократиялық қағидаттардың нығаюы азаматтардың құқықтық мәдениет деңгейімен тығыз байланысты. Әсіресе жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру- мемлекеттің болашағын айқындайтын маңызды факторлардың бірі. Жастар- қоғамның ең белсенді, жаңашыл әрі өзгерістерге бейім бөлігі. Сондықтан олардың құқықтары мен міндеттерін терең түсінуі, заңға құрметпен қарауы және құқықтық нормаларды күнделікті өмірде қолдана білуі құқықтық мемлекеттің негізін қалайды.

Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекет құру, азаматтық қоғамды дамыту жолында жастардың құқықтық санасын арттыру мәселесіне ерекше көңіл бөлінуде. Осы тұрғыда жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастырудың мәні, жолдары мен өзекті мәселелерін қарастыру маңызды.

Құқықтық мәдениет ұғымы және оның маңызы

Құқықтық мәдениет- бұл жеке тұлғаның құқық туралы білімінің деңгейі, заңға деген көзқарасы, құқықтық мінез-құлқы және құқықтық нормаларды сақтауға дайындығы. Ол тек заңдарды білу ғана емес, сонымен қатар құқықтық жауапкершілікті сезіну, өз құқықтары мен бостандықтарын қорғау қабілеті, өзгенің құқықтарын құрметтеу сияқты қасиеттерді қамтиды.

Жастардың құқықтық мәдениеті жоғары болған жағдайда қоғамда құқық бұзушылық деңгейі төмендейді, әлеуметтік әділеттілік нығаяды, заң үстемдігі қалыптасады. Керісінше, құқықтық сауатсыздық жастар арасында қылмысқа, сыбайлас жемқорлыққа, радикалды көзқарастарға бейімділікті арттыруы мүмкін. Сондықтан құқықтық мәдениет- жастардың әлеуметтік жауапкершілігін қалыптастыратын маңызды құрал.

Жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастырудың өзекті мәселелері

Бүгінгі таңда жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыруда бірқатар мәселелер бар. Біріншіден, кейбір жастардың құқықтық білім деңгейінің төмендігі байқалады. Заң нормаларын тек формалды түрде қабылдап, оларды күнделікті өмірде қолдана алмау жиі кездеседі.

Екіншіден, құқықтық нигилизм- яғни заңға сенбеу, құқықтық нормаларды елемеу құбылысы да өзекті мәселе болып отыр. Бұл көбінесе әлеуметтік әділетсіздікке деген сенімсіздікпен, құқық қорғау органдарына деген теріс көзқараспен байланысты.

Үшіншіден, интернет пен әлеуметтік желілердің ықпалы жастардың құқықтық санасына екіжақты әсер етеді. Бір жағынан, ақпаратқа қолжетімділік артса, екінші жағынан, жалған құқықтық ақпарат пен радикалды идеялар таралуы мүмкін.

Құқықтық мәдениетті қалыптастырудың негізгі жолдары

Жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру кешенді әрі жүйелі түрде жүргізілуі тиіс. Ең алдымен, білім беру жүйесінің рөлі ерекше. Мектеп пен жоғары оқу орындарында құқық негіздері пәндерін заманауи әдістермен оқыту, практикалық кейстерді, пікірталастарды, рөлдік ойындарды қолдану жастардың құқыққа деген қызығушылығын арттырады.

Сонымен қатар, құқықтық тәрбие тек аудиториямен шектелмеуі керек. Университеттерде құқықтық клубтар, дебаттық үйірмелер, студенттік өзін-өзі басқару ұйымдары арқылы жастарды қоғамдық белсенділікке тарту тиімді нәтиже береді. Мұндай ортада жастар өз құқықтарын тәжірибе жүзінде қолдануды үйренеді.

Бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілер де маңызды рөл атқарады. Құқықтық тақырыптағы сапалы контент, түсінікті әрі жастарға жақын форматтағы ақпарат құқықтық сауаттылықты арттыруға ықпал етеді. Мемлекеттік органдар мен қоғамдық ұйымдардың бірлескен жобалары да жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыруда тиімді құрал бола алады.

Мемлекет пен азаматтық қоғамның рөлі

Жастардың құқықтық мәдениетін қалыптастыруда мемлекет пен азаматтық қоғамның өзара іс-қимылы маңызды. Мемлекет құқықтық саясатты жүзеге асыру, заңнаманы жетілдіру, жастарға арналған құқықтық бағдарламаларды қолдау арқылы жағдай жасайды.

Ал азаматтық қоғам институттары- үкіметтік емес ұйымдар, жастар бірлестіктері, волонтерлік қозғалыстар құқықтық тәрбие жұмыстарын тікелей жүзеге асырып, жастардың құқықтық белсенділігін арттырады. Мұндай ынтымақтастық жастардың құқықтық санасын қалыптастыруды нақты нәтижеге бағыттайды.

Қорытынды

Қорытындылай келе, жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру- құқықтық мемлекеттің дамуы үшін стратегиялық маңызы бар міндет. Құқықтық мәдениеті жоғары жастар қоғамда тұрақтылықты, заң үстемдігін және әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз етеді.

Бұл үдеріс білім беру, тәрбие, ақпараттық саясат және азаматтық белсенділік арқылы кешенді түрде жүзеге асуы тиіс. Мемлекет, білім беру ұйымдары және азаматтық қоғам бірлесе әрекет еткен жағдайда ғана жастардың құқықтық мәдениетін жаңа деңгейге көтеруге болады. Болашақта құқықты құрметтейтін, өз жауапкершілігін сезінетін ұрпақ қалыптастыру- еліміздің жарқын болашағының кепілі.