Жастардың болашағы: неге бүгінгі ұрпақ сонша шаршады?

Жастардың болашағы: неге бүгінгі ұрпақ сонша шаршады?

«Болашағың өз қолыңда».

Бұл сөзді қазіргі жастар бала кезінен естіп келеді. Жақсы оқы, университетке түс, грант ұтып ал, тіл үйрен, тәжірибе жина, спортпен айналыс, өзіңді дамыт, уақытты бос өткізбе.

Бір қарағанда, мұның бәрі дұрыс сияқты.

Бірақ осы талаптардың барлығы бір адамның мойнына қатар түскенде не болады?

Соңғы жылдары жастар арасында «шаршадым», «ештеңеге үлгермей жүрмін», «болашағымнан қорқамын», «басқалар менен озып кетті» деген сөздер жиі естілетін болды.

Бұл жалқаулық па?

Жоқ.

Кейде бұл - үнемі жақсырақ болуға тырысудан шаршау.

Әлеуметтік желідегі «идеал өмір»

Бүгінгі жас адамның таңертең көзін ашқаннан кейін бірінші көретіні — өз өмірі емес, басқа адамдардың өмірі.

Біреу шетелде оқып жүр. Біреу көлік алды. Біреу бизнес бастап кетті. Біреу университетке грантпен түсті. Біреу бірнеше тіл біледі. Біреу күн сайын спортзалға барады.

Әлеуметтік желі бізге басқа адамдардың өмірінің ең жақсы бөліктерін көрсетеді.

Ал адам өз өмірін сол үзінділермен салыстырады.

Нәтижесінде 17-18 жастағы бала өзін «кешігіп қалғандай» сезінуі мүмкін.

Бірақ оның салыстырып отырған адамы 24 жаста болуы мүмкін. Немесе ол көріп отырған жетістіктің артында бірнеше жылдық еңбек, отбасының қолдауы, қаржылық мүмкіндік немесе мүлде біз білмейтін жағдайлар тұруы мүмкін.

Әлеуметтік желінің ең үлкен иллюзиясы да осында: біз өз өміріміздің толық нұсқасын басқа адамның өңделген нұсқасымен салыстырамыз.

Бір ғана емтиханға байланып қалған арман

Қазақстандағы көптеген түлектер үшін мектептің соңғы жылы ерекше қысыммен өтеді.

ҰБТ.

Грант.

Мамандық таңдау.

Университет.

Ата-ананың үміті.

Қаржылық мүмкіндік.

Болашақ жұмыс.

Бір қарағанда, бұл — қалыпты процесс. Бірақ мәселе оның жас адамның психологиялық жағдайына қалай әсер ететінінде.

Кейбір оқушылар үшін бір емтиханның нәтижесі бүкіл болашағын анықтайтындай сезіледі.

«Грантқа түспесем не болады?»

«Ұпайым жетпей қалса ше?»

«Ата-анамның үмітін ақтамасам ше?»

«Достарымның бәрі университетке түсіп, мен қалып қойсам ше?»

Мұндай сұрақтар бір адамның басында күн сайын қайталана берсе, оқу процесінің өзі үлкен қысымға айналады.

Ал шын мәнінде, 17-18 жас — адамның бүкіл өмірінің нәтижесі шығарылатын жас емес.

Бұл — өмірдің бағыты енді ғана анықтала бастайтын кезең.

Біз жастардан тым көп нәрсе күтеміз бе?

Қазіргі қоғам жастарға бір-біріне қарама-қайшы екі талап қояды.

Бір жағынан: «Жастық шағыңды бағала, өмірден ләззат ал».

Екінші жағынан: «Уақытыңды бос өткізсең, кейін өкінесің».

Сөйтіп жас адам демалса — уақытын бос өткізіп жатқандай сезінеді. Оқыса — шаршайды. Ұйықтаса — өзін кінәлайды. Әлеуметтік желіге кірсе — уақыт жоғалтқандай болады. Ал ештеңе істемей отырса — өзін жалқау санайды.

Өмірдің әр минуты өнімді болуы керек деген түсінік пайда болады.

Бірақ адам — машина емес.

Кейде ештеңе істемеу де қажет.

Кейде жоспардың орындалмай қалуына мүмкіндік беру керек.

Кейде өзіңе «бүгін қолымнан келгені осы» деп айтуға болады.

«Жетістік» ұғымы өзгеруі керек

Қоғамда жетістік көбіне сыртқы көрсеткіштермен өлшенеді.

Жоғары балл.

Үлкен жалақы.

Қымбат көлік.

Шетелге саяхат.

Танымал университет.

Көп оқырман.

Бірақ адамның тыныш ұйықтауы, өзіне ұнайтын мамандықты таңдауы, жақсы адамдармен қарым-қатынаста болуы немесе өз өміріне риза болуы да жетістік емес пе?

Әр адамның өмірі бір сценарий бойынша жүруге міндетті емес.

Біреу 18 жасында университетке түседі. Біреу 20 жасында мамандығын ауыстырады. Біреу 25 жасында өз ісін бастайды. Біреу бірнеше рет қателеседі.

Бұл — өмір.

Адамның құндылығын оның резюмесіндегі жетістіктердің саны анықтамауы керек.

Жастарға не керек?

Жастарға тағы бір мотивациялық сөз емес, кейде қарапайым түсіністік қажет.

«Сен міндетті түрде ең үздік болуың керек» дегеннен гөрі, «Қолыңнан келгенін жаса, қателесуге құқығың бар» деген сөз әлдеқайда маңызды болуы мүмкін.

Мектепте де, отбасында да баланың бағасынан бөлек оның көңіл күйіне назар аудару қажет.

«Неше балл алдың?» деген сұрақтың қасына «Өзің қалайсың?» деген сұрақты да қосатын уақыт келді.

Өйткені кейде біз баланың нәтижесін сұрап отырып, оның өзін қалай сезініп жүргенін байқамай қаламыз.

Болашақтан қорықпау мүмкін бе?

Болашақтан қорқу — әлсіздік емес.

Белгісіз нәрседен қорқу адамның табиғатына тән.

17 жаста университет таңдау қиын. 20 жаста жұмыс таңдау қиын. 25 жаста өмірдің бағытын өзгерту де оңай емес.

Бірақ өмірдің бір ғана дұрыс жолы жоқ.

Грантқа түспеу — өмірдің аяқталғаны емес.

Бір емтиханнан төмен нәтиже алу — адамның қабілетсіз екенін білдірмейді.

Бір мамандықты қате таңдау — өмір бойы сол жолмен жүру керек деген сөз емес.

Кейде адам өз жолын бірден таппайды. Кейде жолын өзі салып алады.

Сондықтан қазіргі жастарға ең қажет нәрсенің бірі — болашақты мінсіз жоспарлау емес, өзгерістен қорықпау қабілеті.

Біз технологиясы күн сайын өзгеретін, мамандықтары пайда болып әрі жоғалып жатқан заманда өмір сүріп жатырмыз. Мұндай әлемде бәрін алдын ала біліп қою мүмкін емес.

Бірақ бір нәрсені білуге болады:

Бүгінгі сәтсіздік — ертеңгі өмірдің үкімі емес.

Жастық шақ — өзіңнің кім екеніңді дәлелдейтін сот процесі емес.

Бұл — өзіңді іздейтін кезең.

Ал іздеу барысында адасуға болады.

Ең бастысы — адасқаның үшін өзіңді кінәлап, жолдан біржола бас тартпау.