Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

Филология факультеті

Түркітану және әлем тілдері кафедрасы

«Жоғары мектеп педагогикасы» пәні бойынша

Тақырыбы:Жоғары мектеп педагогикасы мен зерттеу жұмысының мазмұнын кіріктіру

Орындаған:

«Шетел тілі:екі шетел тілі» мамандығының

1-курс магистранты

Н. Е. ХАЛИБЕК

Тексерген:

Философия ғылымының докторы,

профессор

ТЕКЕСБАЕВА А. М.

Кіріспе

Қазіргі жоғары білім беру жүйесінде зерттеу мазмұнын оқу процесіне интеграциялау мәселесі ерекше өзектілікке ие болып отыр. Жаһандану және ақпараттандыру дәуірінде университет түлектерінен жай ғана білім алушы ретінде емес, сыни тұрғыдан ойлай алатын, проблемаларды өз бетінше шеше алатын, ғылыми зерттеу дағдыларына ие мамандар ретінде күтіледі. Осы талаптарға жауап беру үшін жоғары мектеп педагогикасы зерттеу мен оқытуды бір-бірінен бөлек қарастырмай, оларды органикалық тұтастықта ұштастыруы тиіс.

Зерттеу мазмұнын интеграциялау дегеніміз — оқу бағдарламаларына ғылыми зерттеу элементтерін, тәсілдерін және нәтижелерін жүйелі түрде енгізу үдерісі. Бұл тәсіл студенттердің пассивті білім қабылдаушыдан белсенді білім өндірушіге айналуына жағдай жасайды. Нәтижесінде академиялық орта ғылыми ізденіс рухымен сусындайды, ал студенттер болашақ кәсіби қызметіне нақты дайындалады.

1. Зерттеу мазмұнын интеграциялаудың теориялық негіздері

Зерттеу негізіндегі оқытудың (research-based learning) теориялық іргетасы Джон Дьюидің «үйрену арқылы іс-әрекет» (learning by doing) тұжырымдамасына барып тіреледі. Дьюи білімнің пассивті меңгерілмейтінін, керісінше белсенді тәжірибе арқылы құрылатынын дәлелдеді. Осы идея кейіннен конструктивизм теориясында Жан Пиаже мен Лев Выготский еңбектерінде тереңдетілді.

Қазіргі педагогикалық ғылымда зерттеу мазмұнын интеграциялаудың төрт негізгі моделі ажыратылады:

Бірінші модель — зерттеуге бағытталған оқыту (research-led teaching). Мұнда оқытушы өз зерттеу жұмыстарының нәтижелерін дәрістерге тікелей енгізеді. Студенттер соңғы ғылыми жетістіктермен таныса отырып, білімнің тірі және дамушы екенін сезінеді.

Екінші модель — зерттеуді бағдарланған оқыту (research-oriented teaching). Бұл модель студенттерге зерттеу процесінің өзін үйретуге бағытталған. Ғылыми мәселелерді қалай анықтау керек, гипотезаларды қалай тұжырымдау керек, деректерді қалай жинау және талдау керек — осы дағдылар оқу барысының өзегіне айналады.

Үшінші модель — зерттеумен байланысты оқыту (research-tutored teaching). Студенттер жарияланған зерттеулерді талдайды, ғылыми мақалаларды оқиды, пікірталастарға қатысады. Бұл сыни талдау қабілетін дамытады.

Төртінші модель — зерттеу негізіндегі оқыту (research-based teaching). Ең жоғары деңгей — студенттер өздері зерттеу жүргізеді, нәтижелерін ресімдейді және қорғайды. Мұнда студент толыққанды зерттеуші рөліне кіреді.

2. Интеграцияның практикалық тиімділігі

2.1. Танымдық деңгейдегі тиімділік

Зерттеу элементтерімен байытылған оқу процесі студенттердің жоғарғы деңгейдегі ойлау дағдыларын — талдау, синтез, бағалау — дамытады. Блум таксономиясы тұрғысынан қарастырғанда, дәстүрлі дәріс-семинар жүйесі негізінен «білу» мен «түсіну» деңгейлерінде қалатын болса, зерттеуге негізделген оқыту «қолдану», «талдау», «синтездеу» және «бағалау» деңгейлеріне жетуге мүмкіндік береді.

2.2. Кәсіби дайындық деңгейіндегі тиімділік

Жұмыс берушілердің сауалнамалары мен зерттеулері бірауыздан нарықта ең бағалы дағдылар ретінде сыни ойлауды, проблемаларды шешуді, командада жұмыс істей білуді және ақпаратты дербес іздей алуды атайды. Бұл дағдылардың барлығы зерттеу процесінде табиғи түрде қалыптасады.

2.3. Мотивациялық тиімділік

Зерттеу жұмысына тартылған студенттер оқуды мағыналы әрекет ретінде қабылдайды. «Менің жұмысым нақты нәтиже береді» деген сезім ішкі мотивацияны күшейтеді. Бұл, өз кезегінде, академиялық үлгерімге, сабаққа қатысу белсенділігіне және тұтастай оқу сапасына оң әсер етеді.

3. Интеграцияны жүзеге асырудың практикалық тәсілдері

3.1. Оқу бағдарламасын жобалау

Зерттеу мазмұнын интеграциялау жекелеген сабақтар деңгейінде емес, бүкіл оқу бағдарламасы деңгейінде жоспарланғанда тиімді нәтиже береді.

Бірінші курстан бастап студенттерді ғылыми мақалалармен таныстыру, зерттеу этикасы мен методологиясының негіздерін меңгерту маңызды. Жоғары курстарда студенттер нақты ғылыми жобаларға қатыса алады, ал бітіру жұмысы түпкі зерттеу өнімі ретінде кәсіби стандарттарға сай болуы тиіс.

3.2. Тапсырмалар мен бағалау жүйесі

Зерттеу дағдыларын дамыту үшін оқытушылар дәстүрлі емтихандық тестілеудің орнына немесе оған қосымша ретінде мынадай бағалау түрлерін қолдана алады: шағын зерттеу жобалары, кейс-стади талдаулары, ғылыми мақала шолулары (literature review), пилоттық зерттеулер, постер-презентациялар және конференция форматындағы қорғаулар.

3.3. Оқытушының рөліндегі өзгеріс

Зерттеуге негізделген оқытуда оқытушы «білім беруші» рөлінен «зерттеу серіктесі» рөліне ауысады. Ол студенттерге ғылыми сұрақтарды қалай қою керектігін, деректерді қалай жинау мен талдауды, нәтижелерді қалай ұсыну керектігін жол нұсқаушы ретінде үйретеді.

4. Кедергілер мен оларды жеңу жолдары

Зерттеу мазмұнын интеграциялау процесі бірқатар практикалық кедергілермен жүреді. Уақыт шектеулері, ресурстардың жетіспеуі, оқытушылардың дайындық деңгейіндегі айырмашылықтар, студенттердің зерттеу мәдениетіне дайын еместігі — осылардың барлығы жүйелі шешімді талап етеді.

Уақыт мәселесі бойынша: зерттеу тапсырмалары лекциялық сағаттарды алмастырмай, семинар және тәжірибелік сабақтарда берілуі тиімді. Ресурс мәселесі бойынша: ашық ғылыми мәліметтер базалары, университет кітапханаларының электрондық ресурстары арқылы зерттеу инфрақұрылымын кеңейтуге болады.

Қорытынды

Жоғары мектеп педагогикасында зерттеу мазмұнын интеграциялау — бұл уақыт талабы. Білімді таратудан білімді бірлесіп өндіруге өту студенттердің интеллектуалдық дербестігін, кәсіби дайындығын және ғылымға деген қызығушылығын тәрбиелейді. Зерттеу мен оқытудың бірлігі — жоғары сапалы білімнің өлшеусіз маңызды шарты.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Healey, M., & Jenkins, A. (2009). Developing undergraduate research and inquiry. Higher Education Academy.

2. Boyer, E. L. (1990). Scholarship Reconsidered: Priorities of the Professoriate. Carnegie Foundation.

3. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press.