Автор: Әлімхан Ләзиза

Жетекші: Жақсылықбаева Римма Серікәліқызы

Мақала

«Кемел адам» сипаты: кемелдену теориясы және тұлғалық өлшемдер

Қазіргі қоғамда «кемел адам» ұғымы жиі қолданылғанымен, оның нақты мазмұны әркім үшін әртүрлі. Бірі кемелдікті біліммен байланыстырса, енді бірі оны материалдық жетістікпен өлшейді. Алайда бұл ұғым әлдеқайда кең әрі терең. Кемел адам – бұл тек жетістікке жеткен тұлға емес, ол өзін-өзі дамытып, қоғамға пайда әкелетін, ішкі үйлесімі қалыптасқан адам.

Кемелдену теориясын түсіндіруде Әл-Фараби, Абай Құнанбайұлы және Бауыржан Момышұлы еңбектері ерекше орын алады. Бұл тұлғалар адам болмысына әр қырынан қарап, кемелдіктің негізгі белгілерін айқындап берген.

Әл-Фараби кемел адамды ең алдымен ақыл-парасаты жоғары, білімге ұмтылатын тұлға ретінде қарастырады. Оның пікірінше, адам бақытқа жету үшін тек жеке дамумен шектелмей, қоғам игілігі үшін қызмет етуі қажет. Яғни кемелдік – жеке жетістік емес, әлеуметтік жауапкершілікпен тығыз байланысты ұғым. Бүгінгі қоғамда бұл идея ерекше маңызды. Себебі кәсіби тұрғыда жетістікке жеткенімен, қоғамдық жауапкершілігі төмен адамдар да кездеседі.

Ал Абай Құнанбайұлы кемел адамды «толық адам» ұғымы арқылы түсіндіреді. Оның негізінде үш маңызды қасиет жатыр: ақыл, жүрек және қайрат. Бұл үштік адамның жан-жақты дамуын қамтамасыз етеді. Ақыл – таным мен білімнің көрсеткіші болса, жүрек – адамгершілік пен мейірімнің қайнар көзі, ал қайрат – әрекет пен табандылықтың негізі. Егер осы қасиеттердің бірі әлсіресе, адам тұлғалық тұрғыда толық қалыптаспайды. Қазіргі жастардың өмірінде бұл тепе-теңдіктің жиі бұзылатынын байқауға болады: ақпарат көп, бірақ әрекет аз немесе керісінше, эмоция басым түсіп, ой екінші орынға қалып жатады.

Бауыржан Момышұлы кемелдік мәселесін мінез бен тәртіп арқылы қарастырады. Оның ойынша, жауапкершілік, батылдық және ішкі тәртіп – тұлғаның негізгі тірегі. Бұл қасиеттерсіз адам өз мүмкіндігін толық жүзеге асыра алмайды. Қазіргі қоғамда дәл осы қарапайым көрінетін, бірақ маңызды қасиеттердің жетіспеуі жиі байқалады. Уақытты дұрыс пайдаланбау, уәдеде тұрмау, мақсатқа жүйелі түрде ұмтылмау – бұның барлығы тұлғалық дамуға кедергі келтіреді.

Аталған үш тұлғаның көзқарастарын салыстыра отырып, кемел адам ұғымының көпқырлы екенін аңғаруға болады. Әл-Фараби білім мен парасатты алға шығарса, Абай Құнанбайұлы ішкі рухани үйлесімділікке басымдық береді, ал Бауыржан Момышұлы мінез бен тәртіптің рөлін айқындайды. Бұл көзқарастар бір-бірін толықтырып, кемелденудің тұтас моделін қалыптастырады.

Қазіргі жағдайда кемел адам болу – тек жеке мақсат емес, қоғам сұранысына айналып отыр. Себебі дамыған қоғам қалыптастыру үшін тек білімді емес, сонымен қатар жауапты, саналы, адамгершілігі жоғары тұлғалар қажет. Сондықтан кемелдікке ұмтылу – әр адамның жеке таңдауы ғана емес, әлеуметтік маңызы бар процесс.

Қорытындылай келе, кемел адам – бұл дайын қалып емес, үздіксіз даму нәтижесі. Ол білім алумен, өзін-өзі тәрбиелеумен және өмірлік тәжірибемен қалыптасады. Әр адам өз деңгейінде осы жолға ұмтылса, қоғам да сапалы түрде дамиды.