ӘДІСТЕМЕЛІК ҚҰРАЛ

Жұмыс орны:
Түркістан облысының білім басқармасы
Шардара ауданының білім бөлімі
«Бәйшешек» бөбекжай бақшасы МКҚК

Тақырыбы:
«Кішкентай зерттеушілер»

Дайындаған:Джарлгасова Саним Джауперовна

Лауазымы: тәрбиеші, педагог
Еңбек өтілі: 13 жыл

Түркістан облысы Шардара ауданы

Алатау батыр ауылы «Бәйшешек»

бөбекжай бақшасы МКҚК

Алатау батыр– 2026 жыл

Мазмұн

1. Кіріспе

2. Мақсаты

3. Негізгі бөлім
   3.1 Балалардың зерттеушілік қызығушылығын дамыту
   3.2 Заманауи әдіс-тәсілдер
   3.3 Практикалық ойындар мен эксперименттер

4. Іс-шаралар жоспары

5. Ата-анамен жұмыс формалары

6. Сараптамалық бақылау парағы

7. Қорытынды

8. Қолданылған әдебиеттер

1. Кіріспе

Балалар 3–4 жасында қоршаған әлемге ерекше қызығушылық танытады. Кіші топта зерттеушілік іс-әрекеттер арқылы олардың ойлау қабілетін, шығармашылығын, танымдық және әлеуметтік дағдыларын дамытуға болады.

Міндеті:

• Балаларды қоршаған әлемді бақылауға, сұрақ қоюға және тәжірибе жасауға ынталандыру.

• Зерттеушілік белсенділікті ойын мен практикалық іс-әрекеттер арқылы қалыптастыру.

• Ата-анамен бірлескен жұмыс арқылы баланың қызығушылығын қолдау.

2. Мақсаты

1. Балалардың табиғат, қоршаған орта, заттар мен құбылыстарға қызығушылығын дамыту.

2. Қарапайым тәжірибе, бақылау және сұрақтар арқылы зерттеу дағдыларын қалыптастыру.

3. Шығармашылық ойлау және сөйлеу қабілетін дамыту.

4. Әлеуметтік және эмоционалдық даму: бірлескен іс-әрекет, достарымен өзара қарым-қатынас.

3. Негізгі бөлім

3.1 Балалардың зерттеушілік қызығушылығын дамыту

Бақылау: балаларға қарапайым объектілер беріп, олардың ерекшелігін, түсін, формасын байқауға үйрету.

Бақылау парағы – Кішкентай зерттеушілер Мақсаты: Баланың зерттеушілік қызығушылығын анықтау (3–4 жас) № Объект/зат Баланың әрекеті Бақылау нәтижесі Бағалау (5-белсенді, 3-орташа, 1-аз) 1 Қызыл шар Қолымен ұстап, түсін айтты Түсін байқады, қызығушылық танытты 5 2 Құм Құмды қолымен сипап, түрлі форма жасады Форманы байқап, тәжірибе жасады 4 3 Магнит Магнитті заттарға жақындатты Сипаттады, қызықты 5 4 Су Су құйып, доп бататынын бақылады Қарады, пікір айтты 4 Нұсқаулар: Балаларға бір-бірден объектілерді көрсетіп, бақылауға мүмкіндік беріңіз. Әр әрекетін жазып, бала белсенді болса – 5, орташа – 3, аз – 1 деп бағалаңыз. Қорытындыда қай бағытқа қызығушылық басым екенін көрсетіңіз (түстер, текстура, форма, қозғалыс).

Сұрақ қою: «Бұл зат неге осылай?» немесе «Неліктен су мұзға айналды?» сияқты қарапайым сұрақтар.

Сұхбат (Сұрақ-жауап) парағы – Кішкентай зерттеушілер Мақсаты: Баланың ойлау және логикалық қызығушылығын дамыту № Сұрақ Баланың жауабы Қосымша бақылау Бағалау (5-белсенді, 3-орташа, 1-аз) 1 «Бұл зат неге осылай?» «Себебі…» Себебін дұрыс түсіндірді ме, қызығушылық танытты ма 5 2 «Неліктен су мұзға айналды?» «Су тоңған соң қатты болады» Қарапайым логикалық қорытынды жасады 4 3 «Бұл гүл неге сары?» «Түсі сары болғандықтан» Түсті байқады, түсін айтты 5 4 «Қандай дыбыс шықты?» (музыкалық аспаппен) «Барабан дауыс шықты» Дыбысқа назар аударды, қызықты 5 Нұсқаулар: Әр балаға бір-бірден сұрақ қойылады. Баланың жауабын және әрекетін жазып отырыңыз. Белсенділігін бағалаңыз: белсенді – 5, орташа – 3, аз – 1. Қорытындыда баланың логикалық және танымдық қызығушылығының деңгейін көрсетіңіз.

Тәжірибе жасау: қарапайым тәжірибелер – су мен құм, түрлі заттарды араластыру, магнитпен жұмыс істеу.

Тәжірибе парағы – Кішкентай зерттеушілер Мақсаты: Баланың тәжірибелік қызығушылығын дамыту, себеп-салдар байланысын түсіну № Тәжірибе атауы Құралдар Баланың әрекеті Бақылау нәтижесі Бағалау (5-белсенді, 3-орташа, 1-аз) 1 Су мен мұз Су, мұз Мұзды судың ішінде бақылап, өзгерістерін айтты Қызығушылық танытты, сұрақ қойды 5 2 Құммен жұмыс Құм, құм салғыш, қасық Құмды сипап, форма жасап көрді Сындарлы ой көрсетті 4 3 Заттарды араластыру Су, тұз, май, бояу Қосып, нәтижені бақылады, сұрақ қойды Себеп-салдарды байқады 5 4 Магнитпен жұмыс Магнит, металл және пластик заттар Қайсысына тартылады, қайсысына тартылмайтынын байқады Қызығушылық жоғары, тәжірибе жасады 5 Нұсқаулар: Әр балаға тәжірибені көрсетіп, бақылауға мүмкіндік беріңіз. Баланың әрекетін жазып, белсенділігін бағалаңыз: белсенді – 5, орташа – 3, аз – 1. Қорытындыда баланың тәжірибелік қызығушылық деңгейін көрсетіңіз, әрі тәжірибе жасауға ынтасы бар-жоғын белгілеңіз.

3.2 Заманауи әдіс-тәсілдер

Ойын арқылы зерттеу: балаларға түрлі материалдар (суды құю, құммен ойнау, түрлі түсті заттар) ұсынылады, өз бақылауларын айтады.

Ойын арқылы зерттеу парағы – Кішкентай зерттеушілер Мақсаты: Баланың ойлап, тәжірибе жасап, өз бақылауларын жеткізу қабілетін дамыту № Ойын/Материал Баланың әрекеті Бақылау нәтижесі Бағалау (5-белсенді, 3-орташа, 1-аз) 1 Су құю Бала суды құйып, көлемін, түсін байқады Өз бақылауларын айтты, сұрақ қойды 5 2 Құммен ойнау Құмды сипап, құмыра, тау жасады Қызығушылық танытты, тәжірибе жасады 5 3 Түрлі түсті заттар Әр затты қолына алып, түсін және ерекшелігін сипаттады Өз бақылауларын сөзбен немесе мимикамен көрсетті 4 4 Араластыру Су + бояу, құм + су, түрлі комбинациялар Өз тәжірибесін айтып, нәтижесін байқады 5 Нұсқаулар: Әр балаға материалдар ұсынылады, өз әрекеттерін бақылауға мүмкіндік беріңіз. Баланың ойы мен әрекетін жазып отырыңыз. Белсенділігін бағалаңыз: белсенді – 5, орташа – 3, аз – 1. Қорытындыда баланың эксперимент жасауға қызығушылығы мен бақылау қабілеті көрсетіледі.

Көрнекі құралдар: суреттер, интерактивті тақталар, мультфильмдер, табиғат фото-суреттері.

Көрнекі құралдар – «Кішкентай зерттеушілер» әдістемелік құралында № Құрал Қолданылуы Мақсаты 1 Суреттер Балаларға заттар, жануарлар, табиғат көріністерін көрсету Қызығушылықты ояту, байқау және сипаттау дағдыларын дамыту 2 Интерактивті тақталар Қарапайым тәжірибелерді көрсету, ойындар ұйымдастыру Танымдық қызығушылықты арттыру, интерактивті оқу арқылы қимылды қатысу 3 Мультфильмдер Ғылыми немесе табиғат тақырыбындағы қысқа мультфильмдер Эмоция мен қызығушылықты ояту, ақпаратты жеңіл қабылдау 4 Табиғат фото-суреттері Өсімдіктер, жануарлар, ауа райы, су беттері Салыстыру, түсіндірме жасау, бақылау қабілетін дамыту Қолдану тәсілі: Тақырыпқа байланысты көрнекі құралдар таңдалады. Балаларға материалдар көрсетіліп, сұрақтар қойылады: «Не көріп тұрсың?», «Бұл неге осылай?» Қаралған нәрселер бойынша практикалық іс-әрекеттер (сурет салу, тәжірибе, ойын) жүргізіледі. Көрнекі құралдар балалардың қызығушылығын арттыру және сабаққа белсенді қатысуға ықпал етеді.

Рөлдік ойындар: «кіші зерттеуші», «ғалым» рөлінде балалар қызығушылықтарын жүзеге асырады.

Рөлдік ойындар – «Кішкентай зерттеушілер» № Ойын атауы Рөлі Іс-әрекеттер Мақсаты 1 «Кіші зерттеуші» Зерттеуші Табиғат заттарын, ойыншықтарды, суды, құмды зерттеу; бақылау жүргізу Баланың қызығушылығын дамыту, тәжірибе жасау дағдысын қалыптастыру 2 «Ғалым» Ғалым Қарапайым тәжірибелер жасау (суды құю, араластыру, магнитпен жұмыс) Танымдық белсенділікті арттыру, себеп-салдар байланысын түсіндіру 3 «Эколог» Табиғатты қорғаушы Өсімдіктерді суару, қоршаған орта заттарын жіктеу Қоршаған ортаға жауапкершілік сезімін қалыптастыру 4 «Шағын зертханашы» Лаборант Қарапайым құралдармен тәжірибелер жасау, нәтижелерді жазу немесе көрсету Қолмен іс-әрекет пен бақылау қабілетін дамыту Жұмыс барысы: Балаларға рөлдер беріледі: «кіші зерттеуші», «ғалым», «эколог» және т.б. Әр бала өз рөлінде берілген іс-әрекеттерді орындайды: заттарды зерттеу, тәжірибе жасау, нәтижесін көрсету. Тәрбиеші бақылап, әр баланың қызығушылық деңгейін, бақылау және тәжірибе жасау қабілетін тіркейді. Рөлдік ойын соңында балалар өз тәжірибесін қорғайды: «Мен қандай әрекет жасадым?», «Нені байқадым?» Қорытынды: қызығушылық бағыттары айқындалады, шығармашылық және танымдық қабілеттер дамиды.

3.3 Практикалық ойындар мен эксперименттер

1. «Қандай зат батпақ?» ойыны

Мақсаты:
Балаларға заттардың қасиеттерін (салмақ, тығыздық) зерттеуге үйрету, бақылау және талдау дағдыларын дамыту.

Қажетті құралдар:

• Шыны ыдыстар (су үшін)

• Құм немесе топырақ

• Түрлі заттар: ағаш, металл, пластик, резеңке, тас

• Бақылау дәптері немесе парақ

• Қарындаш, маркерлер

Жұмыс барысы:

1. Кіріспе:

• Тәрбиеші балаларға эксперименттің мақсатын түсіндіреді: «Біз заттардың су мен құмда қалай әрекет ететінін бақылаймыз».

• Сұрақтар қойылады: «Бұл зат неге батады немесе қалқиды?»

2. Материалдармен таныстыру:

• Балаларға әртүрлі заттар көрсетіледі: ағаш, тас, металл, пластик, резеңке.

• Заттарды ұстап көру, салмағын сезіну, ерекшеліктерін айту.

3. Эксперимент жүргізу:

• Ыдыстарға су мен құм салынады.

• Балалар кезекпен әр затты су мен құмға салады, не болатынын бақылайды.

• Тәрбиеші бақылауды тіркейді: қайсысы батады, қайсысы қалқиды.

4. Нәтижені жазу:

• Әр бала бақылау дәптеріне немесе параққа өзінің байқауларын белгілейді.

• Мысалы: «Ағаш қалқиды», «Тас батады».

5. Талқылау және қорытынды:

• Балалар өз бақылауларын айтып, талқылайды: «Неліктен кейбір заттар батады?», «Қалқитын заттардың ерекшелігі неде?»

• Тәрбиеші қорытынды шығарып, негізгі заңдылықтарды түсіндіреді: заттың салмағы мен тығыздығы су мен құмдағы әрекетін анықтайды.

Нәтиже:

• Балалар заттардың қасиеттерін анықтай алады.

• Бақылау және тәжірибе жасау дағдылары дамиды.

• Қызығушылық және шығармашылық қабілеттер артады.

2. «Түсті араластыру» тәжірибесі

Практикалық эксперимент – «Түсті араластыру»

Мақсаты:
Балалардың түстерді тануын дамыту, түстерді араластыру арқылы шығармашылық және эксперимент жасау дағдыларын қалыптастыру, бақылау қабілетін дамыту.

Қажетті құралдар:

• Ашық мөлдір ыдыстар (стакандар, шыны кесе)

• Су

• Түрлі түсті сұйық бояулар (қызыл, сары, көк)

• Қасықтар немесе араластыру құралдары

• Қағаз парақ немесе бақылау дәптері

• Қарындаш немесе маркер

Жұмыс барысы:

1. Кіріспе:

• Тәрбиеші балаларға тәжірибенің мақсатын түсіндіреді: «Бүгін біз түстерді араластырамыз және жаңа түстерді көреміз».

• Сұрақтар: «Қызыл мен сарыны араластырсақ қандай түс шығады?»

2. Материалдармен таныстыру:

• Балаларға әр түсті бояу көрсетіледі, түсін атап айту, сезіну.

• Бала бояулармен қауіпсіз жұмыс ережесін үйренеді.

3. Эксперимент жүргізу:

• Ыдыстарға су құйылады.

• Балалар өздері таңдаған түсті тамшыдан қосады.

• Әр бала түстерді араластырып, жаңа түсті бақылап, оның қалай пайда болғанын сипаттайды.

• Тәрбиеші әр араласқан түсті бақылап, дәптерге белгілейді.

4. Нәтижелерді тіркеу:

• Әр бала қағаз параққа немесе дәптерге түстерді салып, қандай түстер шыққанын белгілейді.

• Мысалы: «Қызыл + сары = қызғылт», «Көк + сары = жасыл».

5. Талқылау және қорытынды:

• Балалар өз тәжірибесін айтып, нәтижелерін талқылайды: «Қай түстерді араластырсақ қандай жаңа түс шықты?»

• Тәрбиеші түстердің негізгі және қосымша түстерін түсіндіріп, шығармашылыққа бағыттайды.

Нәтиже:

• Балалар негізгі түстерді және олардың араласуынан шыққан жаңа түстерді біледі.

• Бақылау, талдау және эксперимент жасау дағдылары дамиды.

• Шығармашылық және танымдық қызығушылық артады.

3. «Кішкентай бақташылар»

«Кішкентай бақташылар» – практикалық әдістемелік бөлім

Мақсаты:
Балаларға табиғатпен танысу, өсімдіктерді, жануарларды күтуге, қарапайым бақшалық дағдыларға үйрету; танымдық және шығармашылық қызығушылығын дамыту.

Қажетті құралдар:

• Кішкентай себеттер, қопсытқыштар, қасықтар

• Шыны немесе пластикалық кастрюльдер

• Топырақ, гүл тұқымдары, су

• Өсімдіктер мен гүлдер туралы суреттер, плакаттар

• Қарындаш, бояулар, дәптер

Жұмыс барысы:

• Балаларға топырақ пен өсімдіктерді көрсетіп, қарапайым бақылау жүргізу: «Бұл өсімдік қалай өседі?»

• Балалар әр өсімдіктің ерекшелігін, түсін, пішінін сипаттайды.

• Тәрбиеші бақылауды кесте арқылы рәсімдейді:

Баланың аты	Өсімдікті бақылау (5 – белсенді, 3 – орташа, 1 – аз)	Ескертпелер
Алишер	5	Топырақты жақсы қопсытады, гүлдерді суарады
Айгерім	4	Гүлдің түсін атап көрсетті, қопсытуге қызықсынып отыр

2. Сұрақ қою әдісі

Мақсаты:
Балалардың ойлау қабілетін, сөйлеу тілін дамыту; табиғатқа, өсімдіктерге деген қызығушылығын арттыру; себеп–салдар байланысын қарапайым деңгейде түсіндіру.

Жұмыс барысы:

1. Дайындық кезеңі

• Тәрбиеші алдын ала гүл, көкөніс немесе өсімдікке байланысты көрнекі құралдарды дайындайды (тірі өсімдік, сурет, ойыншық көкөністер).

• Балалар шеңберге немесе үстел маңына жайғасады.

• Балалардың назарын зерттелетін объектіге аударады:
  «Балалар, мынау не?», «Бұл гүл қандай түсті?»

2. Сұрақ қою кезеңі
   Тәрбиеші жас ерекшелігіне сай, қысқа және түсінікті сұрақтар қояды:

• «Бұл гүлге не керек?»

• «Егер су құймасақ не болады?»

• «Күн болмаса өсімдік өсе ме?»

• «Бұл көкөніс қай жерде өседі?»

Сұрақтар ашық, баланың еркін жауап беруіне бағытталған болуы тиіс.

3. Балалардың жауап беруі

• Әр бала өз ойын айтады (толық сөйлем талап етілмейді).

• Тәрбиеші баланың жауабын бөлмей тыңдайды, қолдау сөздерін айтады:
  «Жарайсың», «Дұрыс айттың», «Өте жақсы ой».

• Балалар бір-бірінің жауабын тыңдап, ой бөліседі.

4. Талқылау және нақтылау

• Тәрбиеші балалардың жауаптарын жинақтайды:
  «Демек, гүлге су, жарық және күтім керек екен».

• Қате немесе толық емес жауаптарды жұмсақ түрде түзетеді:
  «Иә, су керек, ал күн сәулесі де өте маңызды».

5. Нәтижені тіркеу (рәсімдеу)
   Сұхбат нәтижесі бақылау парағына тіркеледі:

Баланың аты	Сұраққа жауап беру белсенділігі	Ой айтуы	Қызығушылық деңгейі
Айша	Белсенді	Айтады	Жоғары
Аян	Орташа	Қысқа	Орташа

6. Бағалау:

• Жоғары – белсенді жауап берді

• Орташа – тәрбиешінің көмегімен жауап берді

• Төмен – жауап беруге қиналды

7. Қорытындылау

• Тәрбиеші балаларды мақтайды, қорытынды жасайды:
  «Сендер өсімдікті қалай күту керегін жақсы білдіңдер».

• Алдағы іс-әрекетке бағыт береді:
  «Енді өзіміз гүл суарып көрейік».

Күтілетін нәтиже:

• Балалар сұраққа жауап беруге үйренеді;

• Өз ойын айтуға, тыңдауға дағдыланады;

• Табиғатқа, өсімдікке деген қызығушылығы артады;

• Сөйлеу және ойлау дағдылары дамиды.

3. Тәжірибе жасау – «Өсімдіктерді суару»

Жұмыс барысы

1. Ұйымдастыру кезеңі

• Тәрбиеші балаларды өсімдіктер тұрған орынға жинайды.

• Өсімдіктерді көрсетіп, олардың атауын атап шығады.

• Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді (суды төкпеу, өсімдікті сындырмау).

2. Тәжірибелік әрекет

• Балалар әр өсімдікті өздері суарады.

• Тәрбиеші бағыттаушы сұрақтар қояды:
  «Бұл өсімдікке су көп керек пе, әлде аз ба?»
  «Суды баяу құю керек пе?»

• Балалар қанша су қажет екенін байқап, өз әрекеттерін реттейді.

3. Бақылау кезеңі

• Суару барысында және одан кейін балалар өсімдіктің сыртқы өзгерістерін бақылайды (жапырағының түсі, сергектігі).

• Балалар өз байқағандарын сөзбен сипаттайды:
  «Жапырағы тік тұрды», «Түсі жасыл болды».

4. Талқылау және қорытындылау

• Тәрбиеші балалардың жауаптарын жинақтайды.

• Себеп–салдар байланысын түсіндіреді:
  «Өсімдікке су берсек, ол жақсы өседі».

5. Нәтижені бекіту

• Қорытынды әңгіме жүргізіледі.

• Балаларға өсімдікті күтуге қатысты қарапайым тапсырма беріледі (кезекші суару).

Нәтиже:

• Балалар өсімдіктің су мен күтімге байланысты екенін түсінеді;

• Қарапайым бақылау жасауға үйренеді;

• Табиғатқа қамқорлық жасау дағдысы қалыптасады;

4. Ойын арқылы зерттеу – «Бақтағы жануарлар»

Зерттеу тақырыбы

Бақтағы жануарлардың өмір сүруіне қажетті жағдайлар

Зерттеу мақсаты

Балалардың жануарларға деген қызығушылығын арттыру, жануарлардың негізгі қажеттіліктерін (су, тамақ, тұрағы) ойын арқылы зерттеп, түсінік қалыптастыру.

Зерттеу міндеттері

• Жануарлардың атауын ажырата білуге үйрету

• Жануарларға не қажет екенін бақылау арқылы анықтау

• Балалардың ойлау, сөйлеу және бақылау дағдыларын дамыту

• Жануарларға қамқорлық жасауға тәрбиелеу

Зерттеу нысаны

Үй жануарлары: шошқа, қоян, сиыр, тауық

Зерттеу әдістері

• Бақылау

• Сұрақ-жауап

• Ойын арқылы зерттеу

• Әңгімелесу

• Практикалық әрекет

Қажетті құрал-жабдықтар

• Жануарлардың ойыншықтары (шошқа, қоян, сиыр, тауық)

• Су бейнеленген сурет немесе ойыншық ыдыс

• Тамақ суреттері (шөп, дән)

• Қора, үйшік макеті немесе суреттер

• Бақ макеті (немесе сурет)

Зерттеу жұмысының барысы

1. Дайындық кезеңі

• Тәрбиеші жануар ойыншықтарын дайындайды

• Балаларды шеңберге отырғызады

• Кіріспе әңгіме жүргізеді:
  «Балалар, бақта қандай жануарлар бар?»

2. Негізгі зерттеу кезеңі

1-қадам. Жануарларды таныстыру

• Әр балаға бір жануар ойыншығы беріледі

• Тәрбиеші сұрақ қояды:
  – Бұл қандай жануар?
  – Ол қайда өмір сүреді?

2-қадам. Жануарлардың қажеттілігін анықтау

• Тәрбиеші сұрақтар арқылы зерттеуге бағыттайды:
  – Жануарға су керек пе?
  – Ол не жейді?
  – Қайда тұрады?

Балалар өз ойларын айтады, тәрбиеші толықтырады.

3-қадам. Практикалық зерттеу әрекеті

• Балалар жануарларға су береді

• Тамақты таңдайды

• Әр жануарды өз тұрағына орналастырады

Балалар әрекет арқылы қорытынды жасайды.

3. Қорытынды кезең

• Тәрбиеші балалармен бірге талқылайды:
  – Жануарлар не үшін күтімді қажет етеді?

• Жануарларды күту ережелері бекітіледі:
  ✔ Су беру
  ✔ Тамақтандыру
  ✔ Таза орын дайындау
  ✔ Ренжітпеу

Күтілетін нәтиже

• Балалар жануарлардың негізгі қажеттіліктерін біледі

• Бақылау және зерттеу дағдылары қалыптасады

• Қамқорлық пен жауапкершілік сезімі дамиды

Бағалау (бақылау нәтижесі)

Бала аты	Жануарды таниды	Қажеттілігін атайды	Қатысу белсенділігі
	+ / –	+ / –	жоғары / орташа

5. Рөлдік ойындар – «Кішкентай бақташылар»

Ойын мақсаты

Балаларды еңбекке баулу, өсімдік пен табиғатқа қамқорлық жасау дағдыларын қалыптастыру, ойын арқылы зерттеу мен бақылау қабілеттерін дамыту.

Міндеттері

• Балалардың рөлдік ойынға қызығушылығын арттыру

• Қарапайым еңбек әрекеттерін (суару, отырғызу) үйрету

• Ұжыммен әрекет етуге дағдыландыру

• Табиғатты қорғауға тәрбиелеу

Қажетті құрал-жабдықтар

• Гүл құмыралары немесе бақ макеті

• Топырақ (нақты немесе макет)

• Су құятын ыдыс (лейка)

• Ойыншық күрек, тырма

• Өсімдік суреттері немесе жасанды гүлдер

• Алжапқыштар, бас киімдер (рөлге кіру үшін)

Ойынның орындалу барысы

1. Ұйымдастыру кезеңі

• Балалар шеңберге жиналады

• Тәрбиеші ойынның тақырыбын таныстырады:
  «Бүгін біз кішкентай бақташылар боламыз»

• Әр балаға рөл беріледі:

• бақташы

• фермер

• өсімдік қорғаушы

2. Негізгі ойын әрекеті (орындалуы)

1-қадам. Рөлге ену

• Балалар алжапқыш киіп, өз рөлін қабылдайды

• Тәрбиеші әр рөлдің міндетін қысқаша түсіндіреді

Мысал:

• Бақташы – өсімдіктерді бақылайды

• Фермер – отырғызады

• Өсімдік қорғаушы – суарады

2-қадам. Практикалық әрекет

Балалар өз рөлдеріне сәйкес әрекет жасайды:

✔ Топырақты қопсыту – ойыншық күрекпен
✔ Гүл отырғызу – өсімдік макетін орналастыру
✔ Суару – лейкамен су себу
✔ Жинау – дайын гүлдерді немесе өнімді жинау

Тәрбиеші әр әрекетті көрсетіп, бағыттайды.

3-қадам. Бақылау және түзету

• Тәрбиеші балаларды бақылап, дұрыс әрекетті үлгі етеді

• Қате болса, жұмсақ түзету жасайды

• Балаларды мадақтайды:
  «Жарайсың, сен өсімдікті дұрыс суардың»

3. Қорытынды кезең

• Балалар шеңберге жиналады

• Тәрбиеші сұрақ қояды:
  – Өсімдікке не қажет?
  – Біз бүгін не істедік?

• Балалардың жауаптары тыңдалады

Күтілетін нәтиже

• Балалар қарапайым еңбек әрекеттерін орындай алады

• Табиғатқа қамқорлық туралы түсінік қалыптасады

• Рөлдік ойынға белсенді қатысады

• Сөйлеу және әлеуметтік дағдылары дамиды

Бағалау (бақылау парағы)

Бала аты	Рөлді орындауы	Қызығушылығы	Белсенділігі
	жақсы / орташа	жоғары / орташа	белсенді

6. Практикалық тәжірибе – «Қай өсімдік тез өседі?»

Тәжірибенің мақсаты

Балаларды өсімдіктің өсу процесімен таныстыру, бақылау жасауға, салыстыруға және қарапайым қорытынды шығаруға үйрету.

Міндеттері

• Өсімдікке су, жарық, күтім қажет екенін түсіндіру

• Балалардың зерттеушілік қызығушылығын арттыру

• Күнделікті бақылау дағдысын қалыптастыру

• Сөйлеу тілін дамыту (сипаттау, салыстыру)

Қажетті құрал-жабдықтар

• Бірдей көлемдегі гүл құмыралары (2–3 дана)

• Топырақ

• Әртүрлі тұқымдар (мысалы: бидай, бұршақ, аскөк)

• Су құятын ыдыс (лейка)

• Бақылау дәптері немесе бақылау парағы

• Белгілеу үшін суретшелер (күн, жапырақ, су)

Тәжірибенің орындалу барысы

1-кезең. Дайындық

• Тәрбиеші балаларға тәжірибенің тақырыбын таныстырады:
  «Біз бүгін қай өсімдік тез өсетінін тексереміз»

• Балаларға тұқымдар көрсетіледі

• Сұрақ қойылады:
  – Қай тұқым тез өседі деп ойлайсыңдар?

2-кезең. Тәжірибені орындау (отығызу)

1-қадам. Тұқым егу

• Әр бала немесе шағын топ:

• құмыраға топырақ салады

• тұқымды отырғызады

• үстін жеңіл жабады

2-қадам. Суару

• Балалар тұқымды бірге суарады

• Тәрбиеші түсіндіреді:
  «Өсімдікке су керек, бірақ көп емес»

3-кезең. Күнделікті бақылау

Күн сайын:

• Балалар өсімдікті қарайды

• Тәрбиеші сұрақ қояды:
  – Өзгеріс бар ма?
  – Қайсысы биік?

Бақылау тіркеу:

• Дәптерге немесе параққа:

• сурет салады

• немесе белгі қояды (? – өсті, ○ – өзгеріс жоқ)

4-кезең. Салыстыру және талдау

• 5–7 күннен кейін:

• өсімдіктер салыстырылады

• қайсысы тез өскені анықталады

• Балалар пікірін айтады:
  «Бұл өсімдік тез өсті, өйткені жапырағы шықты»

5-кезең. Қорытынды

Тәрбиеші қорытындылайды:

• Барлық өсімдік су мен күтімге мұқтаж

• Кейбір өсімдіктер тез, кейбірі баяу өседі

Балалармен бірге айтылады:
«Өсімдікке күтім керек!»

Бақылау парағы (үлгі)

Күні	Өсімдік атауы	Өзгеріс	Белгі
1-күн	Бидай	Өзгеріс жоқ	○
3-күн	Бұршақ	Өсті	?
5-күн	Аскөк	Жапырақ шықты	?

Күтілетін нәтиже

• Балалар өсімдіктің өсу кезеңін түсінеді

• Бақылау және салыстыру дағдылары қалыптасады

• Табиғатқа қызығушылығы артады

• Қарапайым қорытынды жасай алады

Әдістемелік ұсыныс

• Бірдей жағдайда отырғызу маңызды

• Балалардың жасына сай қарапайым тіл қолдану

• Әр баланы мадақтау

4. Іс-шаралар жоспары

Апта	Тақырып	Іс-шара	Мақсаты
1	«Су мен құм»	«Қандай зат батпақ?» ойыны	Бақылау, зерттеу дағдыларын дамыту
2	«Түстер әлемі»	«Түсті араластыру» тәжірибесі	Шығармашылық ойлау, түс айырмашылығын тану
3	«Табиғатты бақылау»	«Кішкентай бақташылар»	Жауапкершілік, қоршаған ортаға қызығушылық
4	«Дыбыс зерттеушісі»	Дыбыс тәжірибелері	Сезімдік және танымдық қабілеттерді дамыту
5	«Жарық және көлеңке»	Фонарикпен тәжірибе	Көрнекі бақылау және ойлау дағдыларын дамыту

5. Ата-анамен жұмыс формалары

• Ата-аналар жиналысы: баланың зерттеушілік іс-әрекеттерін көрсету, кеңестер беру.

• Ашық есік күні: ата-ана мен бала бірлесіп тәжірибе жасап, нәтижесін талқылайды.

• Сауалнама: «Бала қай тәжірибеге белсенді қатысады?»

• Кері байланыс парағы: ата-ана үйде қандай эксперименттер жасағанын тіркейді.

6. Сараптамалық бақылау парағы (үлгі)

Баланың аты	Су/Құм	Түстер	Өсімдіктер	Дыбыс	Жарық/Көлеңке	Тұжырым
Алишер	5	4	3	5	4	Белсенді зерттеуші, эксперимент жасауға ынталы
Айгерім	4	5	4	4	5	Шығармашылық қабілеті жоғары, бақылауға белсенді

Балл жүйесі: 5 – белсенді, 3 – орташа, 1 – аз белсенді

7. Қорытынды

«Кішкентай зерттеушілер» әдістемелік құралы кіші топтағы балалардың зерттеушілік қызығушылығын дамытуға арналған. Ол:

• Танымдық және шығармашылық қабілетті арттырады.

• Әлеуметтік және эмоционалдық дағдыларын қалыптастырады.

• Ата-ана мен тәрбиеші арасындағы бірлескен жұмысты нығайтады.

Балаларды зерттеуші ретінде тәрбиелеу арқылы олардың табиғатты, заттар мен құбылыстарды тану қызығушылығы артып, өмір бойы оқуға ынталандырады.

8. Қолданылған әдебиеттер

1. Қазанғапова А., «Мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеу әдістемесі», Алматы, 2020.

2. Нұрланова Ж., «Баланың ойлау қабілетін дамыту», Астана, 2019.

3. Оралбекова Г., «Балаларға арналған практикалық ойындар жинағы», Алматы, 2021.