Колледж студенттерінің ғылыми-зерттеу жұмысқа дайындығын қалыптастыру ерекшеліктері

Адильбекова Замира Жаңабекқызы

Тараз қ.

Мектепге дейінгі балалардың өзінде логикалық ойлаудың қарапайым түрлері қалыптасқан. Мысалы, заттарды топтау, оларды құрастыру, қасиеттерін ажырату сияқты. Кіші мектеп жасыедағы балаларға көбінде заттарды қарастыра отырып практикалық әрекеттердің көмегімен материалданған әрекеттерден көп әсер алады. Олардың көбінде ойлауы көркемдік образға негізделеді. Ол өзіне таныс көріністерді салыстыра отырып, ойша заттардың образын көз алдына елестетеді, ақылмен әр түрлі әрекеттердің шешімін табуға ұмтылады.

Өз ана тілін оқып үйрену, белгілі бір түсініктерді меңгеру, негізгі сандар мен арифметикалық амалдарды шешу, амалдар мен символдарды, шартты белгілерді меңгеру – кіші мектеп жас оқушыларының логикалық операцияларды (талдау, жалпылау, нақтылау, бөліп алу т.с.с.) меңгеруіне мектеп басты міндет атқарады.

Көркемдік образды ойлау бірте-бірте сөздік-логикалық ойлауға ауысады. Мұнымен көркемдік образды ойлау мүлдем жойылып кетпейді, керісінше сапалы, саналы түрде танымдық әрекеттерді меңгеруге ұласады. Егер оқушыға логикалық тұрғыдан есепті шешу қин болса, онда ол өзіне бір нақты мысалдан, көрнекіліктерден тірек іздей отырып, оны практикалық әрекетпен байланыстырады.

Кіші мектеп жасындағы балалар өз әрекеттерін ойлау отырып, оны жасаудың түрлі жолдарын қарастырады, оған баға береді.

Д.Б.Эльконин кіші мектеп жас балаларының ақыл-ой ерекшеліктері мен оқуға деген қатынастарын зерттей келе, былай деді: «Кіші мектеп жасындағы балалардың жалпы ақыл-ой даму мазмұны ой процесінің негізгі және жүйелі қайта құрылуына байланысты басқа да процестері дамиды»

Оқушылардың сабақтағы таным әрекеттерін ұйымдастырудыы үш кезеңге бөліп қарауға болады: дайындық, нәтижелік және қорытынды.

1 – кезең. Оқушылардың ойлау және қияли шығармашылық жұмыстарын белсенді және өздігінен жүргізуге оптималды жағдай жасау. Бұл кезеңге оқушыларды ұйымдастыру, көңілін, ынтасын оқу материалына аудару т.б.әрекеттер жатады.

2 – кезең. Оқушылардың алған білім, білік, дағдыларын интеллектуалдық түрде дамыта отырып, материалға талдау жасауы, ой қорытындысынан өткізуі, миында образды сақтай алуы. Білім белгілі бір нақты сезімдік әсерлерден, түсініктен, жалпы образды заңдылықтардың бір-бірімен байланысы, тағы басқа әрекеттер негізінде қалыптасады. Білік оқу материалын өздігінен танып білуге ұмтылу нәтижесінде түсініктің әр түрлі формаларын меңгерген кезде, әр түрлі есептердің шешу тәсілдерін үйрене отырып, қиыл компоненттерін әрекетпен салыстыра келе, оған өздігінен талдау жасауы, проблеманы зерттеуге қабілеті жеткенде қалыптасады. Дағды қалыптасқан білім, білік негізінде қайта-қайта машықтану нәтижесінде пайда болып қалыптасатын адам әрекеті.

3 – кезең. Танымдық әрекет компонеттерінің автоматизациялануы, қорытынлуы, Бұл кезеңде дұрыс жазу, шығарма оқу, мәтінді талдай алу, сызуларды, графиктерді, диаграммалар мен кестелерді пайдалануға үйренеді.

Танымдық әрекеттер неғұрлым автоматтандырылған сайын бұл қалыптасқан іскерліктер мен дағдылар күтпеген оқиғаларда белсенділік танытуға, тәуекелге бел бууға өз септігін тигізеді. Яғни танымдық әрекеттің шыңдалу кезеңіне жетуге мүмкіндік алады.

Оқушы бойында танымдық әрекеттердің қалыптасуы оның өз ойын шоғырландыра алу қабілетіне де байланысты. Оқушы үй тапсырмасын орындағанда да немесе сабақ үстінде де бірінші мұғалім тарапынан, екінші өз тарапынан өзін сабаққа ұйымдастыру алу қажет. Оқушының өзін сабаққа ұйымдастыруың бірнеше деңгейлермен алып қарауға болады:

І. Ақыл-ой даму деңгейі;

ІІ. Оқуға деген қалыптасқан қатынас;

ІІІ. Ой еңбегін ұйымдстыру ерекшеліктері;

Бұл айтылған оқушы әрекеттерін бір кестеде көрсетуге болады:

Ақыл-ой дамуының деңгейі жоғарыда аталған көрсеткіштік деңгеймен аталады. Бұл көрсеткіштер әрбір жеке баланың ақыл-ой даму деңгейін анықтап беруге көмектесе алады. Оқушылардың ақыл-ой даму деңгейінің әр түрлілігі жеке психикалық ерекшеліктеріне, тәжірибесіне, оқыту мен тәрбиелеу сапасына, жас ерекшеліктеріне, жеке оқушының типтік ерекшеліктеріне байланысты болып келеді. Оқуды ұйымдастыру барасында мұғалім осы ерекшеліктердің барлығына мән беру керек.

Оқуға деген қатынас жағымды, енжар және қарсы болып келеді. Оқуға деген енжар және қарсы қатынас себептер әр түрлі болады. Ол қабілеттіліктің төмендегі, білімінде көп олқылықтар болуы, жаңа материалдықиын түсінетін балалар, дене күші дамуында кездесетін кедергілер немесе белсендлік танытуға сыртқы ортадан келетін кедергілер, спортпен әуестенуі, жанұядағы ұрыс-керіс, сыныптастарымен келіспеушілік т.б. Мұндағы басты себеп танымдық әрекетке деген мұқтаждық пен мотивтердің толықсыздығынан деп қарай керек.

Тікелей мұқтаждыққа ой операцияларындағы интеллектуалды белсенділік пен қиындықтарды жеңуге ұмтылыс, теориялық білім мен практиканы байланыстыру немесе практикалық әрекеттері көрсете алу. Тікелей мотивтерге танымдық қызығушылық, жан-жақты білім алуға ұмтылыс, оқу әрекетін әлеуметтік маңызды құрал ретінде қарау, жеке қызығушылығын және қоғам алдындағы борышын саналы ұғыну. Мұқтаждық пен мотив білім толықтаған сайын бірте-бірте дамып, арта түседі және практикада байқала бастайды.

Өзін-өзі ой еңбегіне ұйымдастыру. Оқу процесі барысында оқушылар тек интеллектуалды сипаты ғана өзгеріп қоймай, олардың тұлғалық қасиеттері мен дене күш қуаты да дамып өзгереді. Бір сөзбен айтқанда білім, білік дағдыларды игеріп қана қоймай, ұғынудың әр түрлі деңгейлерн меңгереді, талдау және жинақтау тәсілдерін айырады, өз тәртібіне қарайды, жалпы өзін-өзі билей алу, ұйымдастыра алу қабілетіне ие болады.

Оқушылардың өзін-өзі ой еңбегіне ұйымдастыруы тәртіптілік, өз жұмысына ұқыптылықпен қарау, өз ойын нақты бір міндетке шоғырландыра алу, белгілі бір режимге үйрену сияқты қасиеттерді бойына сіңіруге көп үлесін қосады. Сонымен қатар белгілі бір жұмысты жоспарлай алу, өзін-өзі бақылау, бағалау, жинақтау, шыдамдылқ, төзімділік, талап қоя білушілік т.б. қасиеттерін де жақсы жағынан шыңдай түспек. Әрине бұл сапа қасиеттерді оқушылардың бәрі дерлік бірдей деңгейде меңгере алмайды. Бұл ретте оқушылардың өзін-өзі ой еңбегіне ұйымдастыра білуін жеке ерекшеліктеріне сай қарастыруымыз керек.

Студенттермен бірлесе отырып, «Педагогикалық-психологиялық зерттеуді ғылыми ұйымдастыру» пәні бойынша зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру деген тақырыптағы сабақтың үлгісін талдап көрейік:

Сабақтың мақсаты: Білім берушілік. Студенттерді эксперименттік педагогика мен психологияның мәнін толық ұғындыру, зерттеудің ғылыми негіздерінің орнын ашып көрсету.

Дамытушылық. Педагогикалық-психологиялық зерттеу ерекшеліктеріне сипаттама бере келе, өсіп келе жатқан жеке адам тұлғасының қалыптасуы мен дамуының дұрыс және ұтымды жолдарын блу үшін білімгерлердің тұлға дамуының ұрылымы мен даму заңдылықтарын, қалыптасу жолдары туралы психологиялық білімдерін дамыту.

Тәрбиелік: Эксперименттік тәжірибе негізінің адамның психологиялық ерекшеліктерімен шұғылдаун барысында зерттелушінің бойындағы барлық жақсы қасиеттерін танып білу қабілетін ұштауға, тәрбиелеуге шақыру.

Сабақтың түрі: Шығармашылық ізденіс(практикалық) сабақ.

Әдіс-тәсілдер: педагогикалық-психологиялық зерттеу әдістері, социометрия әдістері және жалпы ғылыми зерттеу әдістері.

Сабақтың жабдығы: оқу құралдары, теориялық материалдар жиынтығы, экспериментті жоспарлау үлгілері, секундомер, зерттеу жүргізудің хаттама үлгілері.

Сабақ мына ретпен өткізіледі:

1. Теориялық пысықтау сұрақтары

2. Теориялық шолу

3. Эксперимент жүргізу әдістерінің теориялық-пратикалық негіздемесі

Жоспары:

1. Педагогикалық-психологиялық зерттеу әдістері бойынша толық мағлұмат беру

2. Эксперименттік зерттеу әдістері

3. Тәжірибелік зерттеу әдістері және олардың түрлері

Зерттеуге ұсынылтын тапсырмалар: зерттеу барысында әрбір әдістің мазмұнына, мақсатына, мерзіміне қарай әдістердің ғылыми жаңалығын аша білуге үйрету, яғни бақылау әдісі, оның түрері, эксперимент оның түрлері т.б.

Педагогикалық бақылау; анкета (сұрақтама); әңгіме; салыстыру; теориялық әдістер; рейтинг; классификация

Сабақта оқытушы үшін басшылыққа алынатын қағидалар: 1. студенттер меңгерген психологиялық білімдерді бақылау және оларды практикалық зерттеулерде қолдана білуін тексеру. 2. Студенттердің зерттеу жұмыстарынан соң есеп жазу дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың барысы:

• Бұл сабақта біз жалпы психология және жас ерекшелігі психологиясы, педагогика курсының лабораторичлқ тапсырмаларымен, қазіргі замандағы психология ғлыиының теориялық негіздерін қалап, психологиялық зерттеулер жүргізудің практикалық дағдыларын қалыптастыруды көздей отырып қарастырамыз.

Лабораториялық эксперимент зерттеуге тиісті процестерді ерікті түрде ұйымдастыруға мүмкіндік береді, психологиялық ұғымдарды тереңірек ұғынуға болады, күнделікті өмірдегі психологиялық құбылыстарды көре білу дағдысын қалыптатыруды, психологиялық зерттеулерге деген қабілетін дамытады.

Тапсырмаларды таңдау барысында біз педагогика, психология мамандықтарының мүмкіндіктеріне сүйене отырып, әр түрлі әдебиеттерден күрделі-техникалық аппаратуралардың өмегінсіз жасалатын тапсырмаларды алуға тырыстық. Эксперименттік материалды студенттердің өздері де дайындай алады, тапсырмаларды орындау үшін арнайы жабдықталған лабораториялар қажет емес, кез-келген оқу бөлмесінде орындай беруге болады.

Тапсырмалар өздерінің ауыр немесе жеңілдігіне қарамастан

Пікір-таластың қорытындысы:

Қорытынды, жалпы саақ барысында айтылған ой-пікір, жарыс, жағдаяттар туралы эксперт анықтаушылар өз пікірлерін айтып, шешуші сөз барысында екі топтың еңбегін, пікір-талас тәртбі, барысы, өтілуі, алған әсерлері туралы сөз қоырытындылайды

Педагогика және психология пәндері бойынша олимпиада

Колледж студенттерінің жалпы педагогикалық, психологиялық, жас ерекшелігі психологиясы, педагогика тарихы, психология тарихы пәндерінен білімдерін бақылау, бағалау және есепке алу мақсатымен педагогикалық оқу орындарында кафедра апталықтарын ұйымдастыру өте тиімді. Яғни әрбір кафедралар өз пәндері, жеке пән әдістемелерінен олимпиаданың тапсырмаларын, барлық оқу, жұмыс байғдарламаларына сай құра отырып, кафедра оқытушыларының басшылығымен топ студенттерін қатыстыруға болады. Олимпиаданы бірнеше турға бөліп өткізу тиімді. Өйткені, алғашқы турдан өткен білімгерлер келесі турға көшіп, соңынан жеңімпаздар айқындалады. Мұндай сайыс формасы білімгерлердің кәсіптік қызығушылығы мен өз мамандығы бойынша ғылыми білім жүйесін толық меңгеруге, педагогикалық практикада, лабораториялық сабақтарда ғылыми зерттеулер жүргізе алу қабілетін, ынтасын, білімі, білік дағдыларын сынауға өз септігін тигізеді. Және білімгерлер сайысқа түспес бұрын алдын-ала өз беттерінше шығармашлық жұмыстармен айналысса отырып, білімдерін толықтыруына септігін тигізеді.

Олимпиада барлық мұғалімдердің кәсіптік педагогикалық даярлығының сапасын арттыру мақсатында ұйымдастырылады. Ол студенттердің шығармашылық қабілетін дамытып, оқу және танымдық іс-әрекетіндегі белсенділігін арттырады.

Кафедра оқытушылары толығымен әділ қазылар алқасында енеді.

Сайыс тапсырмалары оқу бағдарламаларымен байланыстырыла отырып, Республикалық олимпиада туралы ережесі негізінде болашақ мұғалімдердің ғылыми-педагогикалық, ғылыми-әдістемелік даярлығының деңгейін көтеруді көздейді.

«Олимпиада» -

І тур:

Білімгерлердің толық қатысуымен өтеді.

1. Теориялық білімдерді тексеру сайысы. Бұл сайыста білімгерлердің бүгінгі ғылыми педагогикалық тұжырымдамаларды білуі, оларды мектеп практикасымен байланыстыру іскерлігі бағаланады. Сайыс жазбаша түрде өткізіледі.

2. Педагогикалық шеберлік сайысы. Бұл сайыс педагогикалық есептерді шешу формасында ауызша өткізіледі. Оқушылардың қарым-қатынас, сөйлеу мәдениеті, дауыс ырғағын дұрыс реттей білуі, өз ерік-жігерін, сөйлеу мәдениеті, дауыс ырғағын дұрыс реттей білуі, өз ерік-жігерін билей білуі тәсілдерін қаншалықты дәрежеде меңгергені бағаланады.

3. Сабақтарды талдау іскерлігі. Сайыс ауызша өткізіледі және қазіргі сабақтардың теориялық негізін, құрылымын дұрыс анықтай білуіге негізделген.

ІІ – тур. Жеңімпаздар сайысы.

1. Әдістемелік нұсқауларды талдау, пікірлесу. Нақты бірнеше әдістемелік нұсқаулар беріледі. Білімгерлердің осы нұсқаулардың мазмұнын түсінуі, негізгі ойын айқындауы және автордың көзқарасына қатысты өз көзқарасын баяндауы.

2. Педагогикалық жағдаяттарды шешуі. Педагогикалық жағдаяттар үш бағытта беріледі:

а) жағдаятты оқушы тудырады

ә) жағдаятты мұғалім тудырады

б) жағдаят кездесоқ туындайды.

Бағалау ережесі:

Педагогика пәнінен олимпиада өткізуді бағалау ережесі:

Сайыс нәтижелері 5 (бес) балдық жүйемен бағаланады.

1 – тапсырма бойынша тест жазбаша түрде өтеді. Барлығы 30 сұрақ. Мерзімі – 30 минут.

5 балдық жүйе:

1. «5» балл – 27-30 сұрақ дұрыс болғанда;

2. «4» балл – 21-26 сұрақ дұрыс болғанда;

3. «3» балл – 15-20 сұрақ дұрыс болғанда;

4. «2» балл – 0-14 сұрақ дұрыс болғанда.

2 – тапсырма бойынша бағалау:

1. Берілген педагогикалық жағдаяттарға анықтамаларға ғылыми тұрғыдан толық шешімімен жауабын тапқанда «10» (он) балл қойылады.

2. Егер берілген тапсырма толық орындалмаған жағдайда, аздаған кемшіліктер кездессе, «5» (бес) балл қойылады.

3. Егер берілген тапсырмаларды орындау қате немесе тіпті орындалмаған жағдайда «0» (нөл) балл қойылады.

3 – тапсырма бойынша бағалау:

Орындау мерзімі: Тапсырма алдын-ала беріледі.

1. Сабаққа педагогикалық талдау жасау. Сабақтың құрылымы мен мазмұны, әр этаптары бойынша ғылыми педагогикалық тұрғыдан талдау жасаса, онда «5» (бес) балл қойылады.

2. Егер сабақты талдау үлгіге сай болмаса, жалпылама қателіктермен талданса, «0» нөль балл қойылады.

Психология пәнінен олимпиаданың бағалау ережесі:

І – тапсырма бойынша бағалау ережесі:

Орындалу мерзімі – 25 минут

1. «5» балл – 25-30 жауап дұрыс болғанда;

2. «4» балл – 15-20 жауап дұрыс болғанда;

3. «3» балл – 10-15 жауап дұрыс болғанда;

4. «2» балл – 5-10 жауап дұрыс болғанда;

5. «1» балл – 1-5 жауап дұрыс болғанда.

ІІ – тапсырма бойынша бағалау ережесі:

Орындалу мерзімі – 10 минут

1. Берілген психологиялық ұғымдар арасындағы байланысты дұрыс тапқанда, көп нүктенің орнына қажетті сөздерді дұрыс қойғанда, психологиялық анықтамаларды, сөздер жиынтығын дұрыс құрастырған жағдайда «10» балл қойылады.

2. Егер берілген тапсырмалар толық орындалмаған жағдайда, аздаған кемшіліктер кездессе, «5» (бес) балл қойылады.

3. Егер берілген тапсырмаларды орындау қате немесе тіпті орындалмаған жағдайда, «0» (нөл) балл қойылады.

ІІІ – тапсырма бойынша бағалау ережесі:

Орындалу мерзімі: тапсырма алдын-ала беріледі.

1. Сабаққа педагогикалық-психологиялық талдау жасағанда, сабақ құрылымы мен мазмұнына психологиялық талдау бере алса, мұғалімнің оқушының таным әрекетін басқаруымен қарым-қатынасы және жеке басын ұстай алу ерекшелігі толық, нақты көрсетілген үлгі бойынша ғылыми тұрғыда және білімділікпен талдау жасалса, «5» (бес) балл қойылады.

2. Егер талдау үлгіге сай болмай, жалпылама талданса, «0» (нөл) балл қойылады.

Педагогика және психология пәні бойынша білімгерлерді бағалау ережесі.

І тур. А

А – тест сұрақтары бойынша бағалаудың нормалық критериі

Білімгерлерге әрбір тапсырманың жауабын бірнеше нұсқада (а,б,в) беріледі.Сол жауаптң ішінен білімгерлер дұрыс жауапты тауып белгілеуі тиіс. Бағалау мына тәртіппен жүреді:

100-80% «5» деген баға,

79-60 % «4» деген баға,

60-40 % «3» деген баға,

40-20 % «2» деген баға,

20-1 % «1» деген баға қойылады

Яғни,

30-27 с «5»,

26-23 «4»,

23-20 «3»,

19-15 «2»,

15-8 «1».

Б - жеке тапсырмаларды орындау негізіндегі бағалаудың нормалық критеийі:

Білімгерлерге номерленген қима қағаз ретінде жеке тапсырмалар қатары ұсынылады. Білімгерлер сол қима қағазды таңдап алу шартымен жеке тапсырмалар орындайды.

Бағалау мына тәртіппен жүреді:

«5» (бес) бағасы – материалды толық, дәл, бірізділікпен айтылған жауапқа
қойылады;

«4» (төрт) бағасы – материалды толық біледі, бірақ шамалы мөлшерде
кемшілігі бар жауапқа қойылады.

«3» (қанағаттанарлық) бағасы – жауабы негізінен дұрыс, бірақ толық емес,
кейбір негізгі мәселелер еске алынбаған жауапқа
қойылады.

«2» (қанағаттанарлықсыз) бағасы – жауабында қателіктер, білімінде елеулі
кемшіліктер бар болған жағдайда қойылады;

«1» (бір) бағасы – тексеріліп отырған материал бойынша білімі жоқ, толып
жатқан өрескіл қателіктері үшін қойылады.

В. Білімгерлердің жалпы І-тур негізінде бағалаудың нормалық критерий:

Білімгерлердің І-турдың А.Б.пункттері бойынша білім негіздері қорытындыланады. Ол мына формула бойынша тексеріледі:

?b = Аb + ?b

Ескерту:

Егер педагогика және психология пәндерінен олимпиаданың І – туры оқу жылының І-жарты жылдығында өткзілсе, ІІ-тур оқу жылының ІІ-жартысында өткізіледі. (І-тапсырма қосымш2а)