КӨРКЕМ ЕҢБЕК ПӘНІНДЕ ҰЛДАРҒА БАҒЫТТАЛҒАН ОҚЫТУДЫҢ МАҢЫЗЫ МЕН ТИІМДІ ӘДІСТЕРІ

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінде Көркем еңбек пәні оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытатын, техникалық ойлауын қалыптастыратын, еңбекке деген дұрыс көзқарасын жетілдіретін маңызды пәндердің бірі. Әсіресе ұлдарға арналған бағытта бұл пән болашақ инженер, құрылысшы, механик, дизайнер, технолог мамандықтарының бастамасы болып табылады. Көркем еңбек арқылы оқушылар материалдармен жұмыс істеуді үйренеді, тұрмыстық және техникалық құралдармен қауіпсіз жұмыс жүргізуді меңгереді, жобалау, құрастыру және модельдеу дағдыларын дамытады.

Қазақстанда жалпы орта білім берудің мемлекеттік стандарты оқушылардың еңбекке баулу, шығармашылық жобалау және қауіпсіздік мәдениетін дамытуға ерекше көңіл бөледі. Осы тұрғыдан алғанда, Көркем еңбек пәнінің ұлдарға арналған мазмұны бүгінгі заман талабына сай кәсіптік бағдар беру міндетін атқарады.

Көркем еңбек пәнінің ұлдар үшін маңызы

1. Техникалық және инженерлік ойлауды дамыту

Ұлдарға арналған Көркем еңбек сабақтары көбіне ағаш өңдеу, металл өңдеу, электрлік тізбектер құрастыру, өлшеу-белгілеу жұмыстарын орындау, қарапайым механизмдер құрастыру сияқты бағыттарды қамтиды. Бұл тапсырмалар оқушының:

• кеңістікте ойлауын;

• логикалық байланыс орнату қабілетін;

• конструкциялық шешім қабылдауын;

• техникалық құжаттамамен жұмыс істеу дағдыларын

қалыптастырады.

2. Еңбек дағдыларын меңгеру

Қол еңбегі – жасөспірімдердің дене моторикасын жетілдіруде маңызды рөл атқарады. Сабақ барысында олар:

• өлшеу құралдарын қолдануды;

• ара, балға, сүргі, бұрғы, кескіш құралдармен жұмыс жасауды;

• станоктардағы қарапайым қауіпсіз операцияларды;

• материалды үнемді пайдалануды

үйренеді. Бұл дағдылар тұрмыстық өмірде де үлкен көмек береді.

3. Шығармашылық қабілеттерді ашу

Көркем еңбек тек техникалық білім беріп қоймайды, ол шығармашылық ойлауды дамытады. Әрбір жоба – оқушының өз идеяларын жүзеге асыруына мүмкіндік береді. Жұмыс барысында олар:

• бұйымның эскизін жасайды;

• макетін құрастырады;

• конструкциясын жетілдіреді;

• дайын өнімді көркемдеп безендіреді.

Бұл балалардың өз-өзіне сенімділігін арттырады.

4. Кәсіптік бағдар беру

Ұлдарға арналған еңбек сабақтары мектеп қабырғасында кәсіп таңдауға бағыт береді. Технология, механика, робототехника, құрылыс немесе дизайн салаларына қызығушылығы бар оқушылар ерте жастан бастап қажетті дағдыларды меңгереді. Бұл өз кезегінде болашақ мамандық таңдауға оң ықпал етеді.

Ұлдарға арналған Көркем еңбек сабағының негізгі бөлімдері

1. Материалтану негіздері

Оқушыларға материалдардың қасиеттері мен қолданылуы таныстырылады:

• ағаш түрлері, құрылымы, беріктігі;

• металдардың қасиеті, олардың тұрмыста қолданылуы;

• пластик, фанера, ДСП, шыны, резеңке;

• желім түрлері, бояулар, лактар.

Материалдың қасиетін түсіну дұрыс технологиялық шешім қабылдауға көмектеседі.

2. Ағаш өңдеу технологиясы

Бұл бағытта оқушылар:

• кесу, сүргілеу, жону, тегістеу;

• шегелеу, желімдеу;

• ағаш бұйымдарын сәндеу;

• өлшеммен жұмыс жасау

сияқты базалық жұмыстарды үйренеді.

3. Металл өңдеу технологиясы

Metall өңдеу – ұлдарға арналған сабақтың негізгі бөлімдерінің бірі:

• металл кесу, ию, тегістеу;

• бұрғылау жұмыстары;

• жіп кесу, тойтару;

• металды қауіпсіз өңдеу.

Бұл бағыт инженерлік дағдыларды қалыптастырады.

4. Электротехника негіздері

Ұлдар үшін өте маңызды бөлім:

• электр тізбегінің элементтері;

• шам, батарея, өткізгіш, қосқыш;

• қарапайым тізбек құрастыру;

• қауіпсіздік техникасы.

Оқушылар тұрмыста қолданылатын электр құралдарының қалай жұмыс істейтінін түсінеді.

5. Жобалау және модельдеу

Қазіргі білім беру процесінде жобалық жұмыс негізгі құзыреттіліктерді қалыптастырады. Оқушылар:

• бұйым тақырыбын таңдайды;

• идеяның нұсқаларын талдайды;

• эскиз жасайды;

• материалдық есеп жүргізеді;

• бұйымды дайындап, қорғап шығады.

Жоба қорғау – баланың өзін еркін ұстап, шешен сөйлеуіне мүмкіндік береді.

Көркем еңбек сабақтарында тиімді әдістер

1. Жобалық оқыту технологиясы

Оқушы нақты өнім жасайды: құс ұясы, ағаш ойыншық, стенд, лампа, макет және т.б. Бұл әдіс мотивацияны арттырады.

2. Шеберхана әдісі

Сабақ шебердің сабақ беру тәсіліне ұқсайды:

• мұғалім көрсетеді,

• оқушы қайталайды,

• қауіпсіздік ережесін орындай отырып тәжірибе жасайды.

3. Саралап оқыту

Әр оқушының деңгейіне сәйкес:

• жеңіл,

• орта,

• күрделі тапсырмалар беріледі.

Бұл әдіс барлық оқушының жетістікке жетуіне мүмкіндік береді.

4. Цифрлық құралдарды пайдалану

Қазіргі заманда 3D модельдеу, эскиздік бағдарламалар, бейнематериалдар өте тиімді:

• Tinkercad;

• SketchUp;

• Canva эскиздері;

• қауіпсіздік техникасы бойынша бейнероликтер.

Мұндай тәсіл оқушылар қызығушылығын арттырады.

Қауіпсіздік техникасы – басты талап

Ұлдарға арналған сабақтарда өткір құралдар, электр элементтері, станоктар қолданылатындықтан:

• арнайы киім;

• құралдарды дұрыс ұстау;

• жұмыс орнының тәртібі;

• жарақаттың алдын алу;

• алғашқы көмек көрсету

міндетті түрде үйретіледі.

Қорытынды

Көркем еңбек пәні ұлдар үшін тек пән емес – ол өмірлік дағды қалыптастыратын, шығармашылық пен еңбек мәдениетін дамытатын, болашақ мамандыққа бағдар беретін маңызды білім саласы. Материалмен жұмыс, электр тізбектерін құрастыру, ағаш және металл өңдеу, жобалау жұмыстары жасөспірімдердің жан-жақты дамуына ықпал етеді. Сондықтан Көркем еңбек пәнін заманауи әдістермен ұйымдастыру, оқушының қызығушылығын арттыру және шығармашылық ойлауын дамыту – қазіргі мұғалімнің басты міндеті.