МАҚАЛА

ИНФОРМАТИКА САБАҚТАРЫНДА ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ

Қазіргі таңда Қазақстандағы білім беру жүйесі жаңартылған мазмұнға көше отырып, оқушылардың барлығына тең мүмкіндік беруді көздейді. Бұл тұрғыда инклюзивті білім беру басты бағыттардың бірі болып саналады. Инклюзивті білім беру – денсаулығына, даму ерекшелігіне қарамастан әрбір баланың сапалы білім алуына жағдай жасауға бағытталған жүйе. Информатика пәні – заманауи технологияларды меңгеруге жол ашатын, оқушылардың цифрлық сауаттылығын дамытатын маңызды сала. Сондықтан информатика сабақтарында инклюзивті білім беруді ұйымдастыру білім беру жүйесінің өзекті мәселесі болып табылады.

Инклюзивті білім берудің негізгі мақсаты – ерекше білімді қажет ететін оқушыларды қоғамға толық бейімдеу, олардың әлеуетін ашуға жағдай жасау. Информатика сабағы – бұл мақсатты жүзеге асыруға ең қолайлы пәндердің бірі. Себебі ақпараттық технологиялар әрбір оқушыға жеке тәсілдер қолдануға мүмкіндік береді. Мысалы, кейбір балалар үшін оқу материалын дыбыстық форматта ұсыну тиімді болса, енді біреулер үшін бейнематериалдар не интерактивті тапсырмалар ыңғайлы.

Информатика сабақтарында инклюзивті білім беруді ұйымдастыру үшін мұғалім әрбір оқушының ерекшелігін ескеріп, тапсырмаларды дифференциациялауы қажет. Дифференциация әдісі оқушының деңгейіне, қабілетіне және мүмкіндігіне қарай оқу материалын бейімдеуді білдіреді. Мысалы, көру қабілеті әлсіз оқушыға экранды үлкейткіш бағдарламаларды қолдануға рұқсат беру, ал есту қабілеті шектеулі балаға тапсырмаларды жазбаша түрде ұсыну тиімді.

Сонымен қатар информатика пәнінде оқушыларға арнайы құралдарды пайдалану арқылы қолдау көрсетуге болады. Экрандық дикторлар, шрифт үлкейткіштер, түрлі адаптивті бағдарламалар, интерактивті тақта – мұның барлығы оқушылардың оқу материалын игеруіне көмектеседі. Қазіргі таңда BilimLand, Google Classroom, Kahoot сияқты онлайн платформаларды пайдалану да инклюзивті білім беруді жүзеге асырудың тиімді жолы болып отыр.

Информатика сабағында инклюзивті білім беру тек техникалық құралдармен шектелмейді. Мұғалімнің кәсіби шеберлігі, психологиялық қолдау көрсету қабілеті де ерекше рөл атқарады. Мұғалім әрбір оқушыны қабылдап, оған сенім білдіру арқылы оның әлеуетін ашуға ықпал етеді. Сабақ барысында оқушылардың жетістіктерін мадақтау, бір-бірімен ынтымақтастықта жұмыс істеуге жағдай жасау да инклюзивті орта қалыптастырады.

Информатика сабағында оқушыларды топтық және жұптық жұмысқа ұйымдастыру ерекше білімді қажет ететін балаларға үлкен көмек болады. Себебі олар өз құрбыларынан үлгі алады, өзара қарым-қатынас орнатады, бір-біріне қолдау көрсетеді. Бұл әдіс оқушылардың коммуникативтік дағдыларын дамытып қана қоймай, олардың әлеуметтік бейімделуіне де әсер етеді.

Инклюзивті білім беруді ұйымдастыруда мұғалім ата-анамен де тығыз байланыста болуы тиіс. Ата-ананың қолдауы мен ынтымақтастығы оқушының сабақтағы белсенділігіне тікелей ықпал етеді. Сонымен қатар мектеп психологы мен дефектолог мамандардың көмегін пайдалану да маңызды. Бұл мамандар оқушының жеке ерекшелігін анықтап, оған сәйкес әдістемелік ұсыныстар береді.

Информатика пәнінде қолданылатын жобалық жұмыстар да инклюзивті білім берудің тиімді құралы болып саналады. Жобалық жұмыс барысында әрбір оқушы өзінің қабілетіне қарай үлес қосып, топ ішінде өз орнын табады. Бұл тәсіл олардың жауапкершілігін арттырады, шығармашылық ойлау қабілетін дамытады.

Цифрлық технологиялардың дамуы инклюзивті білім беруді жаңа деңгейге шығарды. Мысалы, арнайы бағдарламалардың көмегімен көзі көрмейтін оқушылар компьютерді еркін қолдана алады, есту қабілеті шектеулі балалар субтитрлер арқылы бейнематериалдарды меңгере алады. Бұл – қоғамның әрбір мүшесінің тең құқықты екенін дәлелдейді.

Инклюзивті білім беру – тек ерекше балаларға ғана емес, барлық оқушыларға пайдалы. Себебі мұндай ортада оқушылар бір-біріне көмектесуді, сыйластықты, төзімділікті үйренеді. Олар қоғамдағы әртүрлілікті қабылдап, оны құндылық ретінде бағалауға дағдыланады. Бұл – болашақта толерантты, білімді және әлеуметтік жауапкершілігі жоғары азамат қалыптастырудың кепілі.

Информатика сабақтарында инклюзивті білім беруді жүзеге асыру барысында бірқатар қиындықтар да кездесуі мүмкін. Мысалы, кейбір мектептерде арнайы техникалық құралдардың жетіспеуі немесе мұғалімдердің тәжірибесінің аздығы мәселе туындатады. Алайда мұндай кедергілерді жеңу үшін мемлекет тарапынан қолдау көрсетіліп, педагогтарды даярлау курстары ұйымдастырылуда.

Қазіргі уақытта Қазақстанда инклюзивті білім беруді дамытуға ерекше көңіл бөлінуде. Мемлекеттік бағдарламалар мен стратегиялық құжаттарда бұл мәселе басты назарда тұр. Әсіресе, цифрлық білім беру ресурстарын дамытуға және мұғалімдердің біліктілігін арттыруға бағытталған шаралар жүзеге асырылып жатыр.

Информатика сабағында инклюзивті білім беруді ұйымдастыру үшін мұғалімнің креативтілігі, жаңашылдығы маңызды. Ол жаңа әдіс-тәсілдерді тәжірибеге енгізіп, ақпараттық технологияларды тиімді қолдана білуі тиіс. Сондай-ақ оқушылардың қызығушылығын оятатын шығармашылық тапсырмалар, логикалық ойындар мен интерактивті жаттығуларды қолдану да артық болмайды.

Инклюзивті білім беру процесінде оқушылардың жетістіктерін бағалау жүйесі де ерекше рөл атқарады. Әрбір оқушының жеке даму траекториясын ескеріп, оның кішігірім жетістіктерін де назардан тыс қалдырмау қажет. Бұл – оқушыға сенімділік беріп, оның білімге деген ынтасын арттырады.

Қорытындылай келе, информатика сабақтарында инклюзивті білім беруді ұйымдастыру – заман талабы. Бұл бағытты тиімді жүзеге асыру үшін мұғалімдерге кәсіби шеберлігін жетілдіру, арнайы құралдарды қолдану, ата-анамен және мамандармен ынтымақтастық орнату қажет. Инклюзивті білім беру – әрбір баланың толыққанды білім алуына мүмкіндік беретін әділ жүйе. Информатика пәні арқылы мұны жүзеге асыру – оқушылардың цифрлық сауаттылығын арттырып қана қоймай, олардың қоғамға бейімделуіне де ықпал етеді.