МАМАНДЫҚ ТРЕЙЛЕРІ: ЭКОЛОГ - XXI ҒАСЫРДЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ТАҢДАУЫ

Ы. Алтынсарин атындағы №63 ЖББМ оқушылары мен педагогтарына арналған әдістемелік шолу

Мамандық таңдау — құндылықтар бастауы

Мамандық таңдау – бұл тек пән таңдау емес, бұл болашақ өмір салтын таңдау. Бүгінде әлемде «эко-тренд» белең алып жатқанда, табиғатпен байланысты мамандықтар ең беделді әрі табысты салаларға айналды. Ы. Алтынсарин атындағы №63 ЖББМ-нің 9-11 сынып оқушылары арасында жүргізілген соңғы сауалнамалар көрсеткендей, заманауи жастар үшін қоршаған ортаның тазалығы мен тұрақты даму мәселесі басты басымдыққа айналып отыр.

Кәсіби бағдар беру сабағына арналған әдістемелік түсіндірме

Кіріспе

Қазіргі әлемде экологиялық мәселелер адамзаттың ең өзекті проблемаларының біріне айналды. Климаттың өзгеруі, ауа мен судың ластануы, табиғи ресурстардың азаюы – бұлардың барлығы адам өміріне тікелей әсер етуде. Қазақстан үшін де экология мәселесі ерекше маңызды. Сондықтан бүгінгі мектеп оқушылары тек экологиялық сауатты ғана емес, сонымен қатар осы салада кәсіби маман болуға дайын болуы тиіс.

9 - 11 сынып – оқушының болашақ өмір жолын айқындайтын шешуші кезең. Осы кезеңде дұрыс бағыт беру – кәсіби бағдар педагогының басты міндеті. Эколог мамандығы – ел болашағы үшін стратегиялық маңызы бар мамандықтардың бірі.

1. Эколог мамандығы дегеніміз не?

Эколог – қоршаған ортаны зерттейтін, табиғи ресурстарды қорғау, ластануды азайту және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған маман.

Экологтардың негізгі қызметі:

• табиғи ортаның жағдайын зерттеу;
  
  

• ауа, су, топырақ сапасын бақылау;
  
  

• өндіріс орындарының қоршаған ортаға әсерін бағалау;
  
  

• экологиялық жобалар дайындау;
  
  

• халықтың экологиялық мәдениетін арттыру.
  
  
  

Эколог – тек ғалым емес, ол қоғамға тікелей қызмет ететін, табиғат пен адам арасындағы тепе-теңдікті сақтауға жауапты маман.

2. Бұл мамандықтың қоғамдағы маңызы

Экология саласы Қазақстанның тұрақты дамуы үшін аса қажет. Елдегі өндірістің дамуы, мұнай-газ, металлургия, энергетика салаларының кеңеюі экологиялық бақылауды күшейтуді талап етеді. Мемлекет экологиялық қауіпсіздікке үлкен мән беріп отыр, сондықтан эколог мамандарына сұраныс жылдан жылға өсуде.

Эколог – болашақтың мамандығы. Бұл мамандық тек бүгін ғана емес, алдағы ондаған жылдар бойы қажет болады.

Статистикалық мәліметтер (Логикалық негіздеме)

• Жаһандық тренд: Халықаралық энергетика агенттігінің (IEA) есебіне сәйкес, 2030 жылға қарай әлемде «жасыл» энергетика мен экология саласында 14 миллионнан астам жаңа жұмыс орны ашылады.

• Қазақстандағы сұра Қазақстанның Еңбек ресурстарын дамыту орталығының (HRDC)ныс: болжамы бойынша, 2030 жылға қарай елімізде ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің экологизациялануына байланысты экологтар мен су ресурстары мамандарына деген сұраныс 25%-ға артады.

• Білім беру гранттары: ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің деректері бойынша, соңғы 3 жылда «Қоршаған ортаны қорғау» (B051) бағыты бойынша бөлінетін мемлекеттік гранттар саны тұрақты түрде жылына 800-1000 грант төңірегінде сақталып отыр, бұл — басқа жаратылыстану ғылымдарымен салыстырғанда жоғары көрсеткіш.

3. Оқу барысында қандай пәндер маңызды?

Эколог мамандығын таңдайтын оқушы мектептен бастап келесі пәндерге ерекше назар аударуы тиіс:

4. ҰБТ және грант мүмкіндіктері

Экология мамандығына түсу үшін көбінесе профильдік пәндер ретінде:

• Биология

• География немесе Химия
  таңдалады.

Грантқа түсу мүмкіндігі жыл сайын бар. Балл көлемі конкурсқа байланысты өзгеріп отырады. Әдетте орташа балл жинаған оқушылардың да грантқа түсу мүмкіндігі болады, ал баллы жоғары оқушылар беделді университеттерге түсе алады.

5. Қазақстандағы оқу орындары

Экология мамандығын келесі университеттерде меңгеруге болады:

• Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
  
  

• Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті
  
  

• Астана халықаралық университеті
  
  

• Қарағанды, Шымкент, Тараз, Өскемен, Семей университеттері
  
  

• Өңірлік педагогикалық және техникалық жоғары оқу орындары
  
  
  

Бұл оқу орындарында экология, табиғатты пайдалану, экологиялық инженерия бағыттары бар.

6. Жұмысқа орналасу мүмкіндіктері

Эколог маманы мына салаларда жұмыс істей алады:

• мемлекеттік экологиялық бақылау органдары;
  
  

• әкімдіктердің экология бөлімдері;
  
  

• өндіріс орындары;
  
  

• мұнай-газ, энергетика компаниялары;
  
  

• ғылыми-зерттеу институттары;
  
  

• ұлттық парктер мен қорықтар;
  
  

• білім беру ұйымдары.

7. Жалақы деңгейі

Жалақы аймаққа, мекемеге, тәжірибеге байланысты өзгереді:

• жас маман: 120 000 – 180 000 тг
  
  

• тәжірибелі маман: 250 000 – 400 000 тг
  
  

• өндіріс саласында, халықаралық жобаларда бұдан да жоғары

8. Бұл мамандықтың болашағы

Экология саласының болашағы өте зор. Қазақстан «жасыл экономика» бағытын таңдады. Алдағы уақытта эколог мамандарына сұраныс арта береді.

Қорытынды

Эколог мамандығы – елдің тұрақты дамуына, табиғатты қорғауға және халықтың денсаулығын сақтауға тікелей әсер ететін аса маңызды кәсіп. Бұл мамандықты таңдаған оқушы өз болашағын ғана емес, бүкіл қоғамның игілігін ойлаған азамат болып қалыптасады.

Мақалада келтірілген деректерді растау үшін мына сілтемелерді пайдалануға болады:

1. Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі (2021 жылғы 2 қаңтардағы № 400-VI ҚРЗ).

   • Сілтеме: adilet.zan.kz

2. «Жасыл Қазақстан» ұлттық жобасы. ҚР Үкіметінің 2021 жылғы 12 қазандағы № 731 қаулысы.

   • Сілтеме: primeminister.kz

3. Қазақстан Республикасының 2050 жылға дейінгі төмен көміртекті даму стратегиясы.

   • Сілтеме: akorda.kz

4. Еңбек ресурстарын дамыту орталығы (JanaSabaq) — Мамандықтар атласы. (Жаңа экологиялық кәсіптер туралы мәлімет).

   • Сілтеме: enbek.kz

5. Байсенова Ә.С., Жатқанбаева А.С. Экология: Оқулық. — Алматы: Экономика, 2015. — 360 б.