мақала

Түркістан облысы,Түлкібас ауданы

М.Бағысбаев атындағы шағын жинақты

жалпы білім беретін мектеп,

Папишев Айдос Естибайулы,

мектеп директорының тәрбие ісі

жөніндегі орынбасары, педагог-сарапшы

«ДАНАЛЫҚТАН ӨРБІГЕН ДАЛА ЗАҢЫ»

Дала – қазақ халқының тарихы мен мәдениетінің айнасы. Ол кең, ашық аспан мен толқып тұрған желдің аясында мыңдаған жыл бойы адамдардың өмірін, ой-пікірін, тәртібі мен құндылықтарын тәрбиеледі. «Даналықтан өрбіген дала заңы» – халық даналығының, тәлім-тәрбиесінің, адамгершілік қағидаларының ғасырлар бойы жеткен көрінісі. Бұл заңдар тек қағаз бетінде емес, адамдардың жүріс-тұрысында, сөзінде, ісінде көрініс табады.

Қазақ даласында қалыптасқан дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар қоғам өмірінің тірегі. Адалдық, қонақжайлылық, өзара сыйластық, үлкенге құрмет, кішіге қамқорлық осы қасиеттердің әрқайсысы қоғамның іргетасын құрайтын мықты арқа. Мысалы, атамыздың «Қонақ келсе – сыйлап шығарып салу, қиналса – қол ұшын беру» деген өсиеті тек сөз емес, күнделікті өмірде тәжірибеге айналған даналық. Сол сияқты, ауылдастардың бірі-біріне көмек көрсетуі, табиғатты аялауы – әрбір баланың бойына ерте жастан сіңетін құндылық.

Бүгінгі заманда ақпарат ағыны мол, технологиялар қарқынды дамып жатқанда, жастардың рухани құндылықтардан алшақтау қаупі бар. Сол себепті «Даналықтан өрбіген дала заңы» сияқты бағдарламалар оқушыларға өз тамырын, мәдениетін түсінуге, адамгершілік пен жауапкершілікті үйренуге мүмкіндік береді. Мысалы, мектепте өткізілетін рөлдік ойындар мен жобалық тапсырмалар балаларға тек теориялық білім беріп қана қоймай, өз іс-әрекеттерінде адалдық, бірлік және жауапкершілікті тәжірибе жүзінде сезінуге мүмкіндік береді.

Халықтық педагогика жас ұрпаққа өмір тәжірибесінен халықтың сенім, наным танымын жинақтап, әдеп пен өнеге беру үшін атадан балаға ауызша жалғасып келе жатқан қағида –жасаушысы халық. Халқымыздың тәлімдік мәні зор ой-толғаныстары бесік жырынан бастау алып батырлық эпостарда, ертегілер мен мақал, мәтелдерде, аңыздарда, шешендік өнер мен айтыс-термелерде көптеп кездеседі. Ұрпақ тәрбиесінің негізігі түйіні –адамгершілік –имандылық, ақыл-ой, еңбек, эстетика, дене тәрбиесі, отбасы тәрбиесіне келіп тіреледі. Халықтың тілін, ділін, салтын, дәстүрін, бойына дарытқан ұрпақ тәрбиелеу үшін халық педагогикасын оқу-тәрбие жұмысына негіз етіп алуға болады. Халық педагогикасының ұсынар үлгісі , берер тәлім тәрбиесі сол елдің биі, күйі, музыкасы, фольклорлық шығармалар арқылы ежелгі салт-дәстүрлері. Яғни, бала тәрбиесінің ұлттық мұрасы.

Менің ойымша, бұл заң тек тәрбие құралы емес, сонымен қатар оқушының шығармашылық қабілетін, сыни ойлауын дамытатын негіз. Мысалы, оқушылар экологиялық күнделіктерді жүргізу арқылы табиғатты қорғау мен қоғамға жауапкершілік сезімін қалыптастырады, ал топтық жобаларда бір-біріне көмек көрсету арқылы ынтымақтастық пен өзара сыйластықты меңгереді.

Қорытындылай келе, «Даналықтан өрбіген дала заңы» – өткен мен бүгінді, дәстүр мен жаңашылдықты байланыстыратын көпір. Ол жастардың рухани әлемін байытып, болашақ қоғамның мәдени және адамгершілік негізін қалыптастыруға қызмет етеді. Егер біз осы заңдарды үйреніп, күнделікті өмірде қолдана білсек, қоғамымыз мықты, адамгершілігі мол ұрпаққа ие болады.

Қолданылған әдебиет

1. Қазақтың ұлттық дәстүрлері мен салт-дәстүрі: Әбдірахманова, Г. Қазақ дәстүрлері мен салт-дәстүрлер: оқу-әдістемелік құрал. Алматы, 2022.

2. Бастауыш сыныпқа арналған оқу бағдарламалары мен методика: Мәдениет және өнер бағытындағы авторлық бағдарламалар. Алматы, 2021.

3. Ұлттық ойындар мен музыка: Төлебаев, Е. Қазақтың ұлттық ойындары мен музыкалық мұрасы. Алматы, 2022.

4. Экологиялық тәрбие және табиғатты қорғау: Сәрсенова, Б. Бастауыш сыныптарда экологиялық тәрбие беру. Алматы, 2022.