Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті

Өзіңдік жұмыс

Тақырыбы: «Дене мәдениеті»

Орындаған: Ин.яз білім беру бағдарламасының 2 курс студенті Мақсұт.Д.М

Тексерген: :Жұмарыстанов Қ.Ө.

Орал, 2023

1. Кіріспе. Дене мәдениеті.................................................................................3,4

2. Жаттығу пайдасы...........................................................................................5,6

3. Дене мәдениеті жүйесінің мақсаты мен міндеті..........................................7

4. Дене мәдениетінің түрлері.............................................................................8

5. Спорт және түрлері..........................................................................................9

6. Қорытынды.......................................................................................................10

7. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі....................................................................11

Кіріспе. Дене мәдениеті

Дене мәдениеті дене табиғатын тәрбиелеудің нәтижесі. Бұл адамдардың дене дамуын қалыптастырып оны пайдаланудағы материалдық және рухани байлық. «Дене шынықтыру мәдениеті» жекеден жалпыға сияқты, «мәдениет» деген түсінікке жататыны туралы талай айтылып жүр. Енді, оны басқа сөзбен айтқанда — дене шынықтыру адамзат мәдениетінің бір бөлігі болып табылады. Дене шынықтыру адамның өзінің денесін дамытып, өзгерту жолындағы қызмет және осы бағыттағы жұмыс тәртібі деп ұғынуға болады. Немесе оны былай да түсіндіруге болады: тиісті ұйымдардың тарапынан берілген тапсырма немесе жүктеме есебіндегі адамдардың берілген талаптарды орындауы. Мысалы, мемлекеттік бағдарламада көрсетілген «Дене шьшықтыру» сабағына қатысуы. «Дене мәдениеті» түсінігін «Мәдениет» түсінігіне жалпы жатқызуға болады, себебі, дене мәдениеті мәдениеттің бір бөлігіне жатады. «Дене мәдениеті дегеніміз адам өз дене күшін, құрылысын, жаттыгулар кешенін істеу арқылы өзгертуге арналган үдерісті айтуга болады. Бұл деген адамдардың дене қимылын жетілдіруге арналган материалдъщ, рухани байлықтың кешені болып табылады». Ал мектептегі дене мәдениеті дегеніміз — материалдық рухани бағыттың қосындысы ретінде мектепте қогамның күшімен балалардың дене даярлығын ұштайтын пән ретінде болады. Балалар дене даярлығының кұндылығын тек мектеп мүғалімдері, жаттықтырушылар ғана емес, қоғам да өз күшін салу керек. Дене мәдениеті педагогикалық тұрғыдан алып қарағанда, дене тәрбиесі дене мәдениетінің негізгі саласы болып табылатыны туралы жоғарыда айтылған. Педагогикада адамның саяси әлеуметтік құқықты эстетикалық жағынан қоғамға лайықты болуына жауап беретін мүмкіндіктердің дамуына бағытталған мақсатты тәрбие деп атайды. Дене тәрбиесі – адамның физиологиялық жағынан дамуын қалыптастыратын педагогикалық жүйе. Мұнымен қоса, ол осы саладағы кәсіптік бағытты анықтайды, білім негізін құрайды. Әр түрлі деңгей мен түрлерде дене тәрбиесі мәселелерін шығармашылық тұрғыдан шешуге, болып жатқан жаңалықтарды біліп отыруға, өзінің педагогикалық шығармашылық негізін жасауда маңызы зор екенін атап өткен дүрыс.

Жаттығу пайдасы

Анатомиялық-физиологиялық тұрғыда дененің қаншалықты дамығандығындене көлемін өлшеу арқылы (бойдың биіктігі мен салмағы, кеуденің колемі, аяк-қолдардың ұзындығы және т.б,) анықтауға болады, дене құрылысының сыртқы дамуын (кеуде жасушасының сыртқы қалпы түрі, бұлшық еттерінің реңі, май жиналуы, терінің біртегіс әдемілігі және т.б.), сыртқы белгілер арқылы жыныстық жетілуді, сонымен қатар, кейбір функционалды көрсеткіштерді өлшеу арқылы білуге болатынын көрсетеді. Мысалы, өкпедегі ауа сиымдылығының көлемі, кейбір жекеленген бұлшық еттер тобының күшін өлшеу арқылы, дененің даму дәрежесі анықталады. Дене қимылын адамдармен сапалы пайдалану мүмкіндіктері, педагогикалық үдерісті ұйымдастыру жағы мен материалдық ғылыми деңгейіне және бақылау, басқару органдарының жетілдірулігіне байланысты. Осылардың барлығының бірі-бірімен тығыз байланыстылығы арқылы ғана, осы бөлімдердің өзара байланыстылығы арқасында — бүтіндей дене тәрбиесі жүйесі шығады. Әр дене тәрбиесі жүйесі қандай болсын, қоғамда өзінше дамиды, сондықтан, сол коғамның сөзін сөйлеп, тасы мен тымағын аспанға лақтырады демекші, әр қоғамның да өз дене тәрбиесі жүйелері болды. Мысалы, алғашқы қоғамдық дәуірдегі алға қойылған мақсат -күнделікті тамақ тауып, ыңғайлы өмір сүретін орын тауып, өз тұқымының амандығы немесе езі секілді, басқа да тайпаларды басьш альш, өз қүрамдарына қосу, ал құл иеленушілер дәуіріндегі мақсат одан басқапта — көбінесе, бөтен жерлерді басып алу, соған байланысты, өз жерлерін қорғау. Осылардың эсерінен, сол кездеғі іальш, пэлсапашы, дэрігерлер сияқты, көзі ашық адамдардың адам ағзасы туралы қызметінің заңдылықтарын дүрыс білмегендіктен, дене қимылы жаттығуларының әсер еіу механизмінің ерекшеліктерін жеткізе алмайтын болған. Сонын себебінен, дене қимылы қозғалыстарын жасау, оның қажетті дене қасиеттерін дамытатынын ішкі түйсікпен түсінетін болғанын, феодалдық дәуірде сол кездегі дене тәрбиесі жүйесінің қалай дамығанын тарихтан білеміз. Жүйеде өзіне байланысты құрамдары бар, басқа жүйелерге қарағанда өзіндік ерекшеліктері бар.

Дене мәдениеті жүйесінің мақсаты мен міндеттері.

Дене мәдениеті жүйесінің негіздері. Дене мәдениеті жүйесінің негізгі бағыттары. Қазақстан мемлекетінің дене мәдениетінің жүйесі дегеніміз – әлеуметтік-экономикалық, заң-құқықтық , ғылыми-әдістемелік, нормативтік-бағдарламалық негіздердің жиынтығы және республикада дене тәрбиесі мен спорт мәселелерін үйлестіріп, әрі басшылық етіп отыратын ұйымдар мен мекемелер. Дене мәдениеті жүйесінің басты мақсаты – күш қуаты мықты, жан-тәні сау, елімізді қорғауға әзір, шығармашылық жұмыстарға құштар, жан-жақты дене тәрбиесі дайындағынан өткен адамдар тәрбиелеу. Бұл мақсат төмендегідей міндеттерге негізделген:

1. Білім беру міндеттері – қимылдың ептілігі мен дағдысын меңгеру және дене тәрбиесі көлімінде арнайы білім беру.

2. Сауықтыру міндеттері – дене тәрбиесі жаттығулары көмегімен денсаулықты нығайту.

3. Тәрбиелік міндеттері – адамгершілік, жігерлік қасиеттерді қалыптастыруға, өнегелі, көркемдік танымдарды үйренуге негізделген. Дене мәдениетінің жүйесінің мазмұны қоғамның әлеуметтік-экономикалық , заң – құқықтық, ғылыми-әдістемелік, бағдарлама-нормативтік негізіне жататындар: дене тәрбиесі мемлекеттік бағдарламалары , презенттік сынама, мемлекеттік спорттық классификация .

Дене мәденетінің түрлері

Дене мәденетінің түрлері мен қоғамдағы атқаратын қызмет түрлері. Дене

тәрбиесі – қоғамдағы жалпы мәдениеттің бөлігі, адамның дене

қаблеттерін дамыту мен саулығын нығайтуға бағытталған әлеументтік

қызметтерің бір саласы. Жастардың жан – жақты дамуын дене

тәрбиесінсіз елестету мүмкін емес. Денесі жақсы дамыған деп күн

режиміне спортпен жүйелі айналысуды енгізген, ағзаның шынығуы үшін

табиғи факторларды тұрақты пайданалатын, жұмысты белсенді

демалыспен кезектестіріп отыратын жас адамды айтамыз. Дене тәрбиесі

мен спортты балық құралдары мен түрлерін дұрыс пайданалу арқылы

ғана оңтайлы қозғалыс белсенділігіне жетуге болады. Мектепке дейінгі

мекемелердегі, мектептердегі және КТМ – дегі оқыту мен тәрбиелеу

бағдарламаларымен қарастырылған дене дайындығының міндетті

түрлері және үйде дербес шұғылдану әрбір оқушыға қолайлы. Дене мәдениеті мен спорт бойынша оқу бағдарламасының мазмұнын таңдаудың әдістемелік негіздері оқытып, үйрету үдерісінің жалпы және арнайы міндеттерін шешумен байланысты. Бұл қандай да бір спорт түрінің ерекшелігіне байланысты оқу-тәрбие жүйесін ұйымдастыру және жүзеге асыруға дифференциалды жолмен шешу қажеттілігімен байланысты.

СПОРТ және түрлері

Спорт - әртүрлі жаттығулардың көмегімен жоғары жетістіктерге қол

жеткізуге бағытталған өнер түрі. Спорт - (ағылшын тілінде-«ойын», «көңіл

көтеру») шынықтыру жаттығуларын қолдануға негізделген, әлеуметтік мәні

бар тәрбиелік, ойындық, жарыстық әрекет. Спорт, бұқаралық спорт (барлық

адамдар қатыса алады) және жоғары көрсеткіштер спорты (чемпионаттар,

олимпиадалар т.б.) деп бөлінеді. Спорттық дайындық-спортшының

машықтануы, оның жарысқа қатысуын қамтитын, машықтану және жарыс

жүйесін ғылыми әдістемелік және материалдық тәсілдік жағынан қамтамасыз

ететін, оқу мен спортты, жарыс пен демалысты үйлестіру үшін қажетті

жағдайлар жасайтын көп жақты жүйе. Спорттық машықтану - спорттық

дайындықтың негізгі бөлігі және спортшының өзі таңдаған спортында

барынша жоғары көрсеткіштерге жетуге ықпал ететін қасиеттер мен

қабілеттерді дамыту әрі жетілдіру мақсатында дене жаттығуларын қолдануға

негізделген дене тәрбиесі мамандығының арнайы жүйесі (дене машықтығы

ұғымымен бірге алып қарауға болады). Спорттық нәтиже - спорттағы

көрсеткіштердің сандық және сапалық деңгейі. Спорттық жарыс - спорттық

жетістіктер көрсету, салыстыру және бағалау, спорт саласындағы бәсекені

белгілі бір түрде реттеп отыру. Спорттық жарыстардың мақсаты үздік

спортшылар мен топтарды анықтау, жалпы спорттық шеберлікті жетілдіру,

дене шынықтыру мен спортты насихаттау. Спорттық қозғалыс - әлеуметтік

қозғалыстың ерекше бір түрі - спорт түрлерін құру, дамыту, сақтау, алмасу

және тұтыну жүйелерінің тарихи қозғалысы, жеке адамды қалыптастыру

құралдарының бірі. Тарихи спорттық қозғалыстар спорттың төмендегідей

көпшілік (халықтық), резервтегі (негізгі), жоғары жетістіктер (үлкен), әуесқой

және кәсіпқой түрлерін дүниеге әкелді. Спорттық қызмет - адам

әрекетінің көп қырлы белсенді жүйесі ретіндегі қимыл-қозғалыс дамуының ең

жоғары түрі. Спорттың функциялары, біріншіден - спорт өз алдында тәрбиелік

жағынан дұрыс ықпалын тигізумен қатар, қоғам өміріне дайындаушылық

міндеттерді шеше отырып, қызмет етеді. Екіншіден, спорт өндірістік қызметке

жатпайды, материалдық игіліктерді тікелей ӛндіруге байланысы жоқ. Спортқа

тән барлық белгілер балалар спортында да сақталады.

«Балалар спорты» дегеніміз арнайы дайындық негізінде, алдынала

үйренген қозғалыс кимыл мүмкіншіліктерін толығынан пайдалану арқылы өз қатарлары арасында өткізілетін жарыстарда өнер көрсету деп білеміз.

«Жасөспірімдер спорты» деген түсінікке талдау беретін болсақ, оның

шекарасы тек бір жас тобымен, яғни жасөспірімдер тобымен анықталады. Бұл

түсінік шартты, оның себебі спортқа қыз балалардың катысуына байланысты.

«Mектептегі спорт» деген түсінік қатысушылардың белгілеріне қарағанда,

«балалар спортына» сәйкес. Бұл түсініктің айырмашылығы «балалар спортын» мектепке дейінгі ұйымдар, мектептер, мектептен тыс мекемелер

ұйымдастырса, «мектеп спортын» мектеп ұйымдастырады.

Қорытынды

Балалардың дене тәрбиесі ескелең ұрпақтың дені сау, оның барлық дене мүшелерінің жақсы жетілуіне мүмкіндік туғызуды мақсат етіп, жан-жақты дайындығы жоғары, кез-келген жағдайлар мен қиыншылықтарда Отанын қорғай алатын қоғам мүшелерін дайындау міндеті тұрады. Мектепте дене тәрбиесі мақсатты бағыттағы педагогикалық жүйе ретінде сабақта, спорт үйірмелерінде г.б. дене шынықтыру мен спорттық іс-шараларда іске асырады. Оқушылардың дене тәрбиесі мектеп жасындағы балаларға мектепте және мектептен тыс балаларға білім беру мекемелерінде, балалар мен жасөспірімдер спорттық мектептерінде, аулалар мен шағын аудандардағы түрлі тәрбие ұйымдарында әр түрлі жұмыстар мен дене шынықтыру-сауықтыру, спорттық іс-шаралардьщ алдын-ала, күнделікті және перспективалық (болашақтағы) жоспарлары түрінде сскеріп қамтылған.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Литература Методика психодиагностии в спорте. Нарущек В.П: М-1984-1990 г

https://ikaz.info/dene-shyny-tyru-m-denieti/