Мектепішілік бақылау арқылы оқу процесінің сапасын бағалау және жетілдіру

Білім беру сапасын арттыруда мектепішілік бақылаудың орны ерекше. Оқу процесінің сапасын тұрақты түрде қадағалау арқылы мектеп әкімшілігі мен педагогикалық ұжым оқушылардың білім деңгейін, мұғалімдердің кәсіби біліктілігін, оқу материалдары мен ресурстарының қолжетімділігін, сондай-ақ тәрбие жұмыстарының тиімділігін кешенді түрде бағалап, жетілдіруге мүмкіндік алады. Бұл шаралар оқу үдерісіне қатысушылар арасындағы өзара байланысты нығайтып, білім беру қызметін үнемі жетілдіріп отыруға септігін тигізеді.

Оқу сапасын бақылаудың алғашқы қадамы – сабақтардың жоспарлануы мен өткізілу деңгейін бағалау. Сабақтың құрылымы, мазмұндық бөліктерінің оқу бағдарламасына сәйкестігі, педагогтардың оқыту мақсаттарын айқын қоюы және күтілетін нәтижелерге қол жеткізуі – білім беру сапасының басты көрсеткіштерінің бірі. Оқыту әдістері мен технологияларының, соның ішінде цифрлық және инновациялық құралдардың тиімді қолданылуы оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып, материалды терең меңгеруге мүмкіндік береді.

Оқушылардың білім деңгейін бағалау жүйесін бақылау – әділ және түсінікті бағалау критерийлерін қамтамасыз ету арқылы оқушыларды нәтижеге бағыттау құралы. Үлгерімді бақылау, сабаққа қатысу деңгейін қадағалау және үй тапсырмаларын орындау сапасын тексеру – мұғалімдерге дер кезінде түзетулер енгізуге, оқу стратегиясын өзгертуге немесе оқу қарқынын реттеуге жағдай жасайды. Мұның бәрі оқушылардың үлгеріміне оң әсер етіп, білім сапасының артуына ықпал етеді.

Мұғалімдердің кәсіби біліктілігін бақылау мен дамыту – білім беру сапасын жоғарылатудың маңызды шарттарының бірі. Педагогтардың пәндік білімін жетілдіру, олардың әдістемелік дағдыларын жаңғырту және кәсіби даму шараларына қатысуын ынталандыру білім сапасын арттыруға арналған жүйелі қадам болып табылады.

Сабақтан тыс жұмыстарды ұйымдастыруды қадағалау, үйірмелер мен факультативтер арқылы оқушылардың қабілеттерін шыңдау – жан-жақты тұлға қалыптастыруға көмектеседі. Оқу материалдары мен ресурстарының сапасы мен жеткіліктілігін үнемі назарда ұстау оқушыларға қажетті білім көздерін қолжетімді етеді.

Оқу бағдарламаларының орындалуы, жоспарланған тақырыптардың дер кезінде өтілуі және олардың оқушылар тарапынан толық игерілуі – мектепішілік бақылаудың маңызды тұстарының бірі. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға арналған жобалық және ғылыми-зерттеу жұмыстары, олимпиадалар мен конкурстарға қатысуы білім беру үрдісінің тиімділігін көрсетеді.

Тәрбиелік жұмыстардың мәнін бағалау оқушылардың адамгершілік-этикалық құндылықтарын қалыптастырып, патриоттық және азаматтық ұстанымдарын нығайтады. Қауіпсіздік пен денсаулық сақтау талаптарының орындалуы, санитарлық-гигиеналық нормалардың сақталуы және қауіпсіздік техникасының ережелерін орындау – оқушылардың оқу ортасын жақсартуға бағытталған маңызды шаралар.

Ата-аналармен және қоғамдастықпен бірлесе жұмыс істеу оқушылардың оқу жетістіктерін жақсартуға ықпал етіп, кері байланыс механизмдерін дамытуға көмектеседі. Оқушылардың әлеуметтік-психологиялық жағдайын бақылау, оларға дер кезінде қолдау көрсету оқу процесіне деген ынта-ықыласты арттырады. Инклюзивті білім беру аясында ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылармен жұмыс жүргізуді қадағалау барша оқушыға тең мүмкіндіктер ұсынуға бағытталған іс-шаралардың тиімділігін анықтайды.

Мектептің ішкі тәртіп ережелерін сақтау деңгейін бақылау тәртіп пен ұйымшылдыққа негізделген оқу ортасын қалыптастырып, оқушыларды жауапкершілікке тәрбиелеуге жол ашады.

Қорыта келгенде мектепішілік бақылау арқылы оқу процесінің сапасын бағалау мен жетілдіру – білім беру сапасын тұрақты түрде арттырудың негізгі құралдарының бірі. Оқу процесінің барлық компоненттерін қамтитын бақылау жүйесі нәтижесінде оқушылардың танымдық белсенділігі артып, мұғалімдердің кәсіби деңгейі жетіледі, ал мектептің білім беру қызметі жаңа сапалық деңгейге көтеріледі. Нәтижесінде бәсекеге қабілетті, білімді және жан-жақты дамыған тұлғаларды қалыптастыруға мүмкіндік туады.

Мектепішілік бақылау жоспарындағы 2- бағыт — оқу процесінің сапасын бақылау үшін келесі бақылау тақырыптары қарастырылуы мүмкін:

1. Сабақтардың жоспарлануы мен өткізілуі: мұғалімдердің сабақ жоспарларының оқу бағдарламасына сәйкестігі, сабақтың құрылымы, мақсаттары мен нәтижелері.

2. Оқыту әдістері мен технологияларының қолданылуы: инновациялық әдістердің, ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың сабақта тиімді қолданылуы.

3. Оқушылардың білім деңгейін бағалау: бақылау жұмыстарының сапасы, бағалау критерийлерінің анықтылығы, бағалаудың объективтілігі.

4. Оқушылардың үлгерімі мен қатысуы: сабаққа қатысу деңгейі, үй тапсырмаларын орындау сапасы, үлгерім динамикасы.

5. Мұғалімдердің кәсіби біліктілігі: педагогтардың өз пәні бойынша білім деңгейі, кәсіби даму шараларына қатысуы.

6. Сабақтан тыс жұмыстардың ұйымдастырылуы: үйірмелер, факультативтер, қосымша сабақтар және олардың оқушылардың дамуына әсері.

7. Оқу материалдарының және ресурстарының сапасы: оқулықтар, көрнекі құралдар, электрондық ресурстардың жеткіліктілігі мен сапасы.

8. Оқу бағдарламаларының орындалуы: пәндер бойынша жоспарланған тақырыптардың уақытында және толық өтілуі.

9. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту: жобалық жұмыстар, ғылыми зерттеулер, олимпиадалар мен конкурстарға қатысу.

10. Тәрбиелік жұмыстардың тиімділігі: моральдық-этикалық тәрбие, патриоттық және азаматтық құндылықтарды қалыптастыру.

11. Қауіпсіздік және денсаулық сақтау талаптарының орындалуы: санитарлық-гигиеналық нормалардың сақталуы, қауіпсіздік техникасының ережелері.

12. Ата-аналармен және қоғамдастықпен жұмыс: ата-аналар жиналыстарының өткізілуі, кері байланыс механизмдері, қоғамдастықпен бірлескен жобалар.

13. Оқушылардың әлеуметтік-психологиялық жағдайы: психологиялық қызметтің жұмысы, оқушылардың эмоционалдық әл-ауқаты.

14. Инклюзивті білім беруді іске асыру: ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылармен жұмыс.

15. Мектептің ішкі тәртіп ережелерінің сақталуы: оқушылар мен мұғалімдердің мектеп ережелерін орындауы.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

      1.       ҚР Білім және ғылым министрлігі. Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2020–2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы. – Нұр-Сұлтан, 2019.

      2.       Қазақстан Республикасының Орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. – Астана: ҚР БҒМ, 2020.

      3.       Жүсіпбек А.Қ. Білім беру процесін ұйымдастырудағы мектепішілік бақылау мен талдау. – Алматы: Қазақ университеті, 2021.

      4.       Халықова Н.Т. Білім сапасын арттырудағы инновациялық технологиялар. – Нұр-Сұлтан: Фолиант, 2022.

      5.       Fullan, M. Leading in a Culture of Change. – San Francisco: Jossey-Bass, 2007.

Оқу ісі жөніндегі директор орынбасары

Абдуллаева Умида