Ойын арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың ұлттық санасын қалыптастыру

Авторы: Бураханова Рысты Жумашовна.

Лауазымы: Педагог психолог -музыка жетекшісі.

Мекеме атауы: Рахат ауылы.МККҚ «Әдемі» бөбекжай балабақшасы

Кіріспе

Ұлттық сана – адамның өз ұлтына, мәдениетіне, тарихына, тілі мен салт-дәстүріне деген құрметі мен мақтаныш сезімін білдіреді. Мектепке дейінгі кезең – балада ұлттық құндылықтарды саналы түрде қабылдаудың негізі қаланатын ең маңызды уақыт. Бұл жаста балалар өз ұлтының мәдениетімен, дәстүрімен және ойындарымен алғаш таныса бастайды. Ойын – бала өмірінің негізгі формасы ғана емес, сонымен бірге ұлттық сананы қалыптастырудың ең тиімді әдісі болып табылады. Ойын арқылы бала табиғи түрде ұлттық ерекшеліктерді сезініп, оларды өзіне үлгі етеді.

Мақаланың мақсаты мен міндеттері

Негізгі мақсаты:Мектепке дейінгі балалардың ұлттық құндылықтар жүйесін танып, қабылдауы мен қадірлеуін қамтамасыз ету. Олардың бойында өз ұлтының мәдениеті мен тіліне құрметпен қарайтын тұлғалық негізді қалыптастыру.

Жүзеге асырылуы тиіс міндеттер:

Ұлттық құндылықтарды тану: Балаларға қазақ халқының тарихы, мәдениеті және ұлттық рәміздері (Ту, Елтаңба, Әнұран, киіз үй, домбыра) туралы білім беру.

Рухани және моральдық негіз: Ойын арқылы адалдық, әділдік, үлкенге құрмет пен кішіге қамқорлық сияқты ұлттық моральдық нормаларды сіңіру.

Тілдік даму: Қазақ тілінің сөздік қорын байыту және халықтық фольклорды (ертегі, мақал-мәтел) қолдану мәдениетін арттыру.

Әлеуметтік бейімделу: Ұжымда бірлесіп әрекет ету дағдыларын дамыту және патриоттық тәрбиені нығайту.

Танымдық даму: Ұлттық тақырыптағы ойындар арқылы логикалық ойлау, зейін және шығармашылық қабілеттерді жетілдіру.

Әдістемелік принциптер

Ұлттық сананы қалыптастыру жұмысы келесідей негізгі принциптерге сүйенеді:

1. Ұлттық мәдениетке сүйіспеншілік принципі: Баланың ұлттық құндылықтарға деген қызығушылығын ояту.

2. Тәжірибелік принцип: Балалар ұлттық дәстүрлерді тек тыңдап қана қоймай, ойын арқылы тәжірибеде (киім кию, тағам дайындау) сезінуі тиіс.

3. Тіл арқылы ұлттық сана принципі: Қазақ тілінде сөйлеу, жұмбақ, ертегі ,ән айту арқылы ұлттық дүниетанымды меңгерту.

4. Дәстүрлік және инновациялық тәсілдердің үйлесімі: Ұлттық ойындарды қазіргі заманғы технологиялармен және дидактикалық құралдармен ұштастыру.

5. Тұрақтылық принципі:Ұлттық сананы қалыптастыру – жүйелі әрі ұзақ мерзімді жұмысты талап етеді.

Ойын түрлері және қолданылатын әдіс-тәсілдер

Әдістемелік құралда ұлттық сананы қалыптастырудың келесідей тиімді ойын түрлері ұсынылады:

Рөлдік ойындар:«Қазақтың дәстүрлі үйі», «Қонақ күту», «Қазақтың тойы» сияқты сюжеттер арқылы балалар ұлттық өмір салтын меңгереді.

Дәстүрлі ұлттық ойындар: «Асық ату», «Арқан тарту», «Көкпар» (ойын түрінде), «Тоғызқұмалақ». Бұл ойындар дене шынықтырумен қатар ұлттық мұраны сақтауға көмектеседі.

Фольклорлық және музыкалық ойындар: Мақал-мәтел айту, ертегілерді сахналау, домбыра ырғағымен билеу.

Педагогтың рөлі және халық ауыз әдебиетінің маңызы

Педагог балалардың жас ерекшелігін ескере отырып, ойын құралдарын (қолөнер, ұлттық киім) тиімді пайдалануы қажет. Халық ауыз әдебиеті – ұлттық тәрбиенің сарқылмас бұлағы. Бесік жырынан басталатын тәрбие баланың рухани баюына, сөздік қорының молығуына тікелей ықпал етеді. Мұхтар Әуезов атап өткендей: «Ел боламын десең, бесігіңді түзе», сондықтан ұрпақ тәрбиесін бүгіннен бастау – басты міндетіміз.

Қорытынды:

Ойын арқылы ұлттық сана қалыптастыру – баланың тұлғалық дамуының ажырамас бөлігі. Бұл әдіс балаларды тек ақпаратпен қамтамасыз етіп қана қоймай, олардың жүрегіне жетіп, рухани байлығын қалыптастырады. Ұлттық ойындар арқылы тәрбиеленген бала өз ұлтын сүйетін, мәдениетін құрметтейтін нағыз азамат болып өседі.