Таңатар А.Т.

БҚИТУ,БҚО,Орал қаласы

«Олимпиада ойыны» туралы ұғым

Олимпиада ойындары (гр. Olympіa) — халықаралық кешенді спорттық жарыс. Олимпиада ойындары ежелгі адамзат баласының өткен тарихының дамуымен байланыстырады. Осы күнге дейін ойынның пайда болу мерзімі нақты айтылмаған. Олимпиялық ойындарының пайда болу себебі нақты болмаса да, олимпия ойындарының пайда болуы жайында эллиндерде бірнеше қызықты аңыздар бар. Алғашқы ойындар Зевс құдайының құрметіне б.з.б. 776 жылдан бастап төрт жылда бір рет Олимпия қаласында өткізілді. Олимпиада ойындарының ресми ұраны "Citius, Altius, Fortius", латын тілінен аударғанда "тезірек, жоғарырақ, күштірек" деген мағынаны білдіреді. Бұл ұран алғашқы рет 1924 жылы Парижде қолданылған болатын, бірақ Кубертеннің айтқан Ең бастысы – жеңіске жету емес, қатысу - деген бейресми ұранға айналған нақыл сөздің маңыздылығы кем емес.Олимпиада оты, күн сәулелерінен Олимпия қаласында тұтандырылады. Бұл дәстүр алғаш рет 1936 жылғы Берлинде өткен Олимпиада ойындарында пайда болды. Олимпиада оты, эстафета арқылы ойындар өтетін орынға дейін әкелініп, ашылу салтанаты кезінде Олимпиада тостағанында от жандырылады және жабылу салтанатында өшіріледі. Олимпиада ойындары әлемдегі жетекші спорттық іс-шара болып табылады. Оларға 200-ден астам елдің спортшылары қатысады. Олимпиада ойындарына жазғы және қысқы ойындар кіреді. Әр төрт жыл сайын олар әртүрлі елдерде өткізіледі. 1990 жылдардың басына дейін жазғы және қысқы ойындар сол жылы өткізілді. Бүгінде оларды екі жыл бөліп тұр. Қазіргі ойындарды Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) басқарады. Ол 1894 жылы құрылды. Оның штаб-пәтері Швейцарияның Лозанна қаласында орналасқан. ХОК Олимпиада ойындарының бағдарламасына қандай спорт түрлерін енгізу туралы шешім қабылдайды. Ол сондай-ақ ойындарды қабылдайтын қалаларды таңдайды. Мысалы, 2012 жылы жазғы Олимпиада ойындарын өткізу үшін Лондон таңдалды. ХОК - тан басқа әр елде өзінің ұлттық олимпиада комитеті бар.Олимпиада ойындарының туы ақ фонда біріктірілген бес сақинадан тұрады. Сақиналар ойындармен біріктірілген әлемнің бес бөлігін білдіреді: Америка, Еуропа, Азия, Африка және Австралия. Сақиналар көк, сары, қара, жасыл және қызыл.

Сақиналар мен ақ фонның түстері ұлттық жалаулардан алынған. Әр елдің туында кем дегенде бір гүл бар. Олимпиада ойындары ашылу салтанатынан басталады. Жалау-олимпиадалық шығыршықтар бейнеленген ақ мата 1920 жылдан бастап барлық олимпиадалық ойындарда көтеріліп келеді. Дәстүрлі рәсімдердің арасында олимпиада алауын жағу (от Олимп тауындағы күн сәулесінен жағылып, спортшылар эстафетасымен олимпиадалық ойындарды ұйымдастырушы қалаға жеткізіледі), елдің ең мықты спортшысының олимпиада қабылдауы, төрешілердің әділ қазылық етуге ант етуі, жарыс жеңімпаздарына медальдарды тапсыру, жеңімпаздар құрметіне мемлекеттік жалауды көтеру, ұлттық гимнді орындау бар. Әр елдің құрамасы Олимпиада стадионына ресми түрде шығады. Греция құрамасы әрқашан Бірінші стадионға шығады. Одан кейін қабылдаушы елдің тіліне сәйкес алфавиттік тәртіппен басқа елдер келеді. Хост командасы әрқашан соңғы болып шығады.Салтанатты рәсім кезінде олимпиада туы көтеріледі. Содан кейін Қабылдаушы елден келген маңызды адам алауды стадионға апарып, Олимпиада алауы деп аталатын отты жағады. (Алау Грекияның Олимпия қаласында жағылады. Содан кейін бірнеше жүгірушілер алауды Грециядан үй иесіне жеткізеді.) Олимпиада алауы Ойындар аяқталғанға дейін жанып тұрады.Жеңімпаздарды марапаттау рәсімі әр жарыс аяқталғаннан кейін ойындар кезінде өткізіледі. Медальдар бірінші, екінші және үшінші орындарға беріледі. Біріншісінен үшіншісіне қарай алтын, күміс және қола медальдар ойналады. Жеңімпаз елдердің тулары алтын медаль иегерінің мемлекеттік әнұранын орындау кезінде көтеріледі. Ойындардың рәсімдері мен іс-шаралары 16 күнге созылады. Жазғы және қысқы ойындар әртүрлі маусымдарға сәйкес келетін әртүрлі спорт түрлерін қамтиды. Ерлер мен әйелдерге арналған жеке және командалық жарыстар өткізіледі. Кейбір жарыстар үйде, басқалары ашық ауада өткізіледі.Жазғы ойындарда қысқы ойындарға қарағанда кең ауқымды іс-шаралар өткізіледі. Жазғы ойындардағы ең танымал жарыстар-гимнастика, жүзу және жеңіл атлетика. Басқа жарыстарға бейсбол, баскетбол, бокс, велоспорт, суға секіру, дзюдо, желкенді спорт, футбол, софтбол, волейбол, су добы, гір көтеру және күрес кіреді.

Қысқы ойындардың барлық түрлері қарда немесе мұзда ойналады. Сүйікті спорт түрлері-коньки тебу және шаңғы тебу. Мәнерлеп сырғанау жарыстарына мәнерлеп сырғанау жарыстары, сондай-ақ коньки тебу жарыстары кіреді. Шайбалы Хоккей-танымал командалық жарыс. Биатлон шаңғы тебу мен атуды біріктіреді. Қысқы ойындарға бобслей деп аталатын жылдам шанамен жарыс кіреді.

Олимпиадалық іс-шаралардың тізімі өзгеруі мүмкін. Кейде ойындарға жаңа танымал спорт түрлері қосылады. Мысалы, 1900 жылдардың аяғында жазғы ойындарда тау велосипеді, жағажай волейболы және виндсерфинг жарыстары өтті. Қысқы ойындарға сноуборд қосылды.