Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы

«Тәжен мектеп – бөбекжай кешені» КММ

Бастауыш сынып мұғалімі

Мадешова Күләш Сәуірғалиқызы

Оқытуда жасанды интеллектті қолдану: мүмкіндіктері мен этикалық шектеулері

Қазіргі таңда жасанды интеллект (ЖИ) білім беру саласының ажырамас бөлігіне айналып келеді. Ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы оқыту үдерісін жаңғыртып, білім алушылар мен оқытушыларға жаңа мүмкіндіктер ұсынуда. Дегенмен, ЖИ-ді білім беру жүйесінде қолдану тек артықшылықтармен ғана емес, сонымен қатар бірқатар этикалық шектеулермен де байланысты.

Жасанды интеллекттің оқытудағы басты мүмкіндіктерінің бірі – білім беруді жекелендіру. ЖИ жүйелері білім алушының деңгейін, оқу қарқынын және қызығушылықтарын талдап, соған сәйкес оқу материалдарын ұсына алады. Бұл әр оқушының өз қабілетіне сай білім алуына жағдай жасап, оқу мотивациясын арттырады. Сонымен қатар, ЖИ автоматтандырылған бағалау жүйелері арқылы тестілерді жылдам тексеріп, оқытушының уақытын үнемдеуге мүмкіндік береді. Онлайн платформалардағы виртуалды көмекшілер мен чат-боттар оқушылардың сұрақтарына тәулік бойы жауап беріп, өздігінен білім алу дағдыларын дамытуға ықпал етеді. ЖИ-дің тағы бір маңызды артықшылығы – білімге қолжетімділікті кеңейту. Қашықтан оқыту жүйелерінде жасанды интеллект тілдік аударма, сөйлеуді тану, мәтінді дыбыстау сияқты функциялар арқылы мүмкіндігі шектеулі жандарға да сапалы білім алуға жағдай жасайды. Бұл білім беру саласындағы теңсіздікті азайтуға бағытталған маңызды қадам болып табылады. Алайда, жасанды интеллектті оқытуда қолдану барысында этикалық мәселелер де туындайды. Ең өзекті мәселенің бірі – дербес деректердің қауіпсіздігі. ЖИ жүйелері оқушылар туралы үлкен көлемдегі ақпаратты жинайды, ал бұл деректердің дұрыс қорғалмауы жеке өмірге қол сұғу қаупін арттырады. Сондықтан білім беру ұйымдары деректерді сақтау мен өңдеуде қатаң қауіпсіздік талаптарын ұстануы қажет.

Сонымен қатар, ЖИ-ге шамадан тыс тәуелділік те этикалық тұрғыдан алаңдаушылық тудырады. Егер оқушылар барлық тапсырмаларды жасанды интеллект көмегімен орындаса, олардың сыни ойлау, шығармашылық және дербес шешім қабылдау қабілеттері төмендеуі мүмкін. Мұндай жағдайда ЖИ білім алушыға көмекші құрал ретінде қолданылып, негізгі ойлау үдерісін алмастырмауы тиіс.Тағы бір маңызды мәселе – әділдік пен бейтараптық. Жасанды интеллект алгоритмдері адам жасаған деректерге негізделетіндіктен, оларда белгілі бір қателіктер немесе алалаушылық болуы мүмкін. Бұл оқушыларды бағалау кезінде әділетсіздікке әкелуі ықтимал. Сондықтан ЖИ жүйелерін қолдану барысында адам бақылауы мен педагогтың кәсіби жауапкершілігі сақталуы қажет.

Қорытындылай келе, жасанды интеллект оқыту үдерісін тиімді, қолжетімді және заманауи етуге үлкен мүмкіндік береді. Алайда оны қолдану барысында этикалық шектеулерді ескеріп, адам факторын басты орында ұстау маңызды. ЖИ – білім берудегі мақсат емес, сол мақсатқа жетудің құралы екендігін ұмытпау қажет. Тек осы жағдайда ғана жасанды интеллект білім беру сапасын арттыруға қызмет ете алады.