Өзін түсінген адам – өмірін басқара алады

Әрбір адамның өміріндегі ең басты міндеттердің бірі – өзін тану. Адам өзін түсінгенде ғана өз әрекеттерін дұрыс бағалайды, эмоцияларын басқарады және саналы түрде шешім қабылдайды. «Өзін түсінген адам – өмірін басқара алады» деген ой осы ұғымның мәнін ашады. Бұл қағида психология ғылымымен де, өмірлік тәжірибемен де дәлелденген.

Өзін тану – тек өзінің жақсы немесе әлсіз тұстарын білу ғана емес, сонымен қатар ішкі әлемін терең түсіну. Бұл үдеріс мынадай қадамдарды қамтиды:

• Өз сезімдері мен ойларын байқау;

• Әрекеттерінің себебін талдау;

• Құндылықтары мен мақсаттарын анықтау;

• Өмірлік тәжірибеден сабақ алу.

Өзін түсінген адам сыртқы жағдайларға тәуелді болмайды. Ол өз жолын айқындай алады, өзгелердің пікіріне тым тәуелді болмай, ішкі сеніміне сүйенеді.

Психологияда өзін-өзі тану тұлғаның дамуының негізгі кезеңдерінің бірі болып саналады. Америкалық психолог Абрахам Маслоуның «Өзін-өзі жүзеге асыру» тұжырымдамасы бойынша, адам өзін түсінген сайын өзінің әлеуетін толық ашуға мүмкіндік алады.

Өзін түсінбейтін адамда мынадай қиындықтар туындайды:

• шешім қабылдауда тұрақсыздық,

• сенімсіздік,

• эмоцияға берілгіштік,

• өміріне қанағаттанбау.

Ал өзін түсінген адам керісінше, өмірін саналы түрде құра алады, қиындықтарға төтеп беріп, жетістікке жетуге қабілетті болады.

Өзін тану – өмір сапасын жақсартудың басты факторы. Оның артықшылықтары мынадай:

1. Эмоцияны басқару – өз сезімін түсінген адам ашуға берілмей, сабырлы әрекет етеді.

2. Дұрыс шешім қабылдау – адам өз мақсатын айқындаған кезде, таңдаулары нақты әрі саналы болады.

3. Қарым-қатынаста үйлесім – өзін түсінген адам өзгелерді де дұрыс қабылдайды, түсіністікпен қарайды.

4. Жеке даму – әлсіз тұстарын мойындап, оларды жетілдіруге тырысады.

5. Өмірлік қанағат – өзіне сенімді адам жетістікке ғана емес, өмірдің әр сәтінен қуаныш табуға бейім болады.

Өзін тану – үздіксіз жүретін үдеріс. Оған қол жеткізудің бірнеше тиімді жолы бар:

• Өзін-өзі бақылау: күнделікті ойлары мен әрекеттерін талдау;

• Жеке күнделік жазу: сезімдер мен ойларды қағазға түсіру арқылы адам өз жан дүниесін анық көреді;

• Медитация және рефлексия: тыныштықта ойға шомып, өз-өзімен сырласу;

• Кітап оқу және білім алу: психология мен тұлғалық даму туралы еңбектер өзін түсінуге ықпал етеді;

• Психологпен жұмыс істеу: кәсіби маман адамның өзіне беймәлім қырларын ашуға көмектеседі.

Өзін түсінген адам өмірін басқаруға қабілетті. Себебі ол эмоциясына ерік бермей, саналы шешім қабылдайды, өзінің күшті және әлсіз тұстарын біледі. Өзін тану арқылы адам өз өмірінің авторына айналып, бақытты болудың жолын табады.

Шын мәнінде, өзін тану – сыртқы әлемді танудан да маңызды. Өзін түсінген жан ғана өмірін толыққанды, мәнді етіп құра алады.