Пән сабақтарында ұлттық құндылықтарды интеграциялаудың тиімді жолдары

Пән сабақтарында ұлттық құндылықтарды интеграциялаудың тиімді жолдары

Авторлар:

• Рапилова Эльмира Жанатовна — Жетісу облысының білім басқармасы «Дарынды балаларға арналған Жыланды мамандандырылған лицей-интернаты» КММ директоры;

• Мукашева Эльмира Торебаевна — Жетісу облысы білім басқармасының Алакөл ауданы бойынша білім бөлімі» ММ «Бұлақты орта мектебі мектеп жасына дейінгі шағын орталығы бар» КММ директоры.

Бүгінгі таңда білім берудің басты парадигмасы — тек «білімді адамды» емес, ең алдымен «ұлттық рухы биік тұлғаны» қалыптастыру. Сондықтан «Пән сабақтарында ұлттық құндылықтарды интеграциялаудың тиімді жолдары» тақырыбы — уақыт талабынан туындаған өзекті мәселе.

Мемлекет басшысы ұсынған «Адал азамат» тұжырымдамасы — біздің педагогикалық бағытымыздың темірқазығы. Ұлттық құндылықтарды сабақ мазмұнына жасанды емес, табиғи түрде сіңіру — әрбір ұстаздың кәсіби міндеті.

Мұғалім — адал азамат үлгісі

Тәрбие үдерісіндегі ең маңызды тұлға — мұғалім. Неліктен мұғалім? Себебі ұлттық құндылықтар — құрғақ теория емес, ол — тірі үлгі. Оқушы кітаптағы мәтіннен бұрын, ұстаздың әдебіне, әділдігіне және парасатына қарап бой түзейді.

• Біз әділ баға қойған кезде — әділдікті үйретеміз;

• Біз жаңа технологияларды меңгергенде — үздіксіз дамуды көрсетеміз;

• Біз шәкіртке құрметпен қарағанда — адамгершілік құндылығын дәріптейміз.

Демек, мұғалімнің жеке тұлғасы — ең қуатты тәрбие құралы. Біз өзімізді дамыту арқылы ұлттың болашағын тәрбиелейміз. Бүгінгі уақытта мұғалімнің басты міндеті — оқушыны тек ақпаратпен қаруландыру емес, оның бойына ұлттық иммунитетті егу.

Тәжірибелік қадамдар және интеграция моделі

Қазақ әдебиеті — құндылықтардың қайнар көзі, ал ұстаз — сол құндылықты оқушы санасына сіңіруші көпір. Тәжірибеде 8-сынып бағдарламасындағы Абайдың «Жетінші қара сөзін» оқытуда интеграцияның үш деңгейлі моделін қолдану тиімді:

1. Концептуалды деңгей: Абайдың «жан құмары» ұғымын бүгінгі «өмір бойы білім алу» дағдысымен байланыстырамыз. Оқушы «білсем екен, көрсем екен» деген құштарлықтың заманауи ғылым мен технологияның негізі екенін түсінеді.

2. Этикалық деңгей («Адал азамат»): Мемлекет басшысы ұсынған «Адал азамат» тұжырымдамасын Абайдың «Толық адам» ілімімен интеграциялаймыз. Сабақта «Адал азамат болу — заманауи талап па, әлде ескірген құндылық па?» деген ашық дискуссия ұйымдастыру арқылы оқушының жеке азаматтық ұстанымы айқындалады.

3. Шығармашылық деңгей: Сабақты бекіту кезеңінде «Заманауи Абай ұстанымдары» тақырыбында эссе жаздырылады. Бұл — оқушының ұлттық құндылықты өз өміріне, өз болашағына қалай қолданатынын көрсететін басты индикатор.

Күтілетін нәтижелер

Интеграцияланған сабақтар жүйесінен біз тек академиялық білімді ғана емес, тұлғалық трансформацияны күтеміз:

• Ұлттық сана-сезімнің сапалық деңгейге көтерілуі: Оқушылар өз мәдениетін жаһандық деңгейде таныта алатын, ұлттық кодты бойына сіңірген патриот ұрпақ болып қалыптасады.

• Адамгершілік құндылықтарының ішкі сүзгісі (моральдық компас): Адалдық, еңбекқорлық және жауапкершілік оқушы үшін күнделікті шешім қабылдаудағы басты критерийге айналады. Бұл — Абай айтқан «Ыстық қайрат пен жылы жүректі» үйлестіре білетін «Адал азамат» моделі.

• Интеллектуалды және шығармашылық еркіндік: Сыни тұрғыдан ойлау қабілеті арқылы оқушылар өткен мен бүгінді салыстырып, өз пікірін дәлелді түрде жеткізуге дағдыланады.

Әдістемелік түйін

Интеграциялаудың тиімділігі үш негізгі фактормен айқындалады:

1. Оқушы шығарманы жай ғана оқып қоймайды, оны өз өмірімен байланыстырады.

2. Ұлттық тәрбие пән мазмұнына органикалық түрде енеді, яғни «жасанды тәрбие сағаты» емес, «шынайы рухани сабақ» қалыптасады.

3. Әдіс оқушының ұлттық бірегейлігін нығайтады.

Біз ұлттық құндылықтарды пәнге интеграциялау арқылы тек әдебиет оқытпаймыз, біз ұлттың болашағын қалаймыз. «Адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озады» деген Хәкім сөзі бүгінгі сабағымыздың да, өміріміздің де басты кредосы болуы тиіс. Біздің жетістігіміз — Абай айтқан «Ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүректі» иеленген адал азаматтарды тәрбиелеп шығару.