А.А.Қаршығаева, Г.Жақанша

«Тұран» университеті

Медиа және мәдениетаралық коммуникация жоғары мектебі

Қазақстан Алматы қ

e-mail:gulzhanatzhakansha453@gmail.ru

ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІНДЕГІ АУДАРМА ШЫҒАРМАЛАРЫНЫҢ СТИЛЬДІК ӨЗГЕРІСТЕРІ

Аңдатпа. Бұл мақалада қазақ әдебиетіндегі аударма шығармаларының стильдік өзгерістері қарастырылады. Аударманың лексикалық, синтаксистік және поэтикалық деңгейлерде қандай өзгерістерге ұшырайтыны талданады. Сонымен қатар, аудармашының рөлі, оның стильдік ерекшеліктерге әсері және түпнұсқа мен аударма мәтіндері арасындағы айырмашылықтар қарастырылады. Зерттеу нәтижесінде аударма шығармаларындағы стильдік өзгерістердің қазақ әдеби тілінің дамуына ықпал ететіні анықталды. Мақалада қазақ әдебиетіндегі аударма тәжірибесіне тарихи және теориялық шолу жасалды. Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов сынды қаламгерлердің аудармашылық тәсілдері талданды. Зерттеу нәтижелері аударма шығармаларындағы стильдік өзгерістер қазақ әдеби тілінің дамуына ықпал ететінін көрсетті. Аудармадағы стильдік бейімделу түпнұсқа мен аударма мәтінінің өзара байланысын нығайта түседі.

Түйін сөздер: аударма, стильдік өзгеріс, қазақ әдебиеті, аудармашы, түпнұсқа, бейімдеу.

А.А.Каршигаева, Г.Жаканша

Университет «Туран»

Высшая школа медиа и межкультурной коммуникации

Алматы, Казахстан

СТИЛЕВЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ ПЕРЕВОДНЫХ ПРОИЗВЕДЕНИЙ В КАЗАХСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ

Аннотоция. В данной статье рассматриваются стилистические изменения в переводных произведениях казахской литературы. Анализируются лексические, синтаксические и поэтические трансформации, происходящие в процессе перевода. Кроме того, рассматривается роль переводчика, его влияние на стилистические особенности, а также различия между оригинальным и переводным текстами. В результате исследования установлено, что стилистические изменения в переводных произведениях способствуют развитию казахского литературного языка. В статье проведен исторический и теоретический обзор переводческой практики в казахской литературе. Проанализированы переводческие методы таких писателей, как Абая Кунанбаева и Мухтара Ауэзова. Результаты исследования показывают, что стилистические изменения в переводных произведениях способствуют развитию казахского литературного языка. Стилистическая адаптация в переводе укрепляет взаимосвязь между оригинальным и переводным текстами.

Ключевые слова: перевод, стилистические изменения, казахская литература, переводчик, оригинал, адаптация.

А.А.Karshygaeva, G.Zhakansha

«Turan» University

Higher school of Media and Intercultural Communication

Almaty, Kazakhstan

STYLISH CHANGES IN TRANSLATED WORKS IN KAZAKH LITERATURE

Abstract. This article examines stylistic changes in translated works of Kazakh literature. It analyzes lexical, syntactic, and poetic transformations that occur during the translation process. The study also explores the role of the translator, their influence on stylistic features, and the differences between the original and translated texts. The research findings indicate that stylistic modifications in translated works contribute to the development of the Kazakh literary language. The article provides a historical and theoretical review of translation practices in Kazakh literature. The translation methods of writers such as Abai Kunanbayuly and Mukhtar Auezov are analyzed. The research results show that stylistic changes in translated works contribute to the development of the Kazakh literary language. Stylistic adaptation in translation strengthens the connection between the original and translated texts.

Keywords: translation, stylistic change, Kazakh literature, translator, original text, adaptation.

Кіріспе

Аударма – тек тілдік қана емес, мәдени, тарихи және стильдік ерекшеліктерді қамтитын күрделі процесс. Әдеби аударма барысында түпнұсқа шығарма белгілі бір дәрежеде өзгеріске ұшырайды. Бұл өзгерістер тілдік ерекшеліктерге, ұлттық дүниетанымға және аудармашының стильдік ұстанымына байланысты қалыптасады. Қазақ әдебиетіне әлемдік шығармаларды аудару ісі XIX ғасырдан бастап кеңінен таралып, қазіргі күнге дейін жалғасып келеді. Абайдың орыс әдебиетінен жасаған аудармаларынан бастап, қазіргі заманауи аударма әдістеріне дейінгі аралықта стильдік өзгерістердің әртүрлі формалары байқалады.

Қазақ әдебиетіндегі аударманың стильдік өзгерістері бірнеше негізгі факторларға байланысты орын алады. Біріншіден, түпнұсқаның мазмұнын қазақ оқырманына түсінікті ету қажеттілігі туындайды. Бұл жағдайда аудармашылар кейбір сөз тіркестерін, ұғымдарды немесе көркемдік тәсілдерді қазақ мәдениетіне жақын етіп өзгертеді. Екіншіден, әр кезеңдегі әдеби нормалар мен аудармашылық тәсілдер стильдік ерекшеліктердің қалыптасуына әсер етеді. Үшіншіден, аудармашының жеке стилі мен ұстанымы аударманың түпнұсқадан айырмашылықтарына ықпал етеді. Осы мақалада қазақ әдебиетіндегі аудармаларда кездесетін стильдік өзгерістердің негізгі түрлері мен себептері қарастырылады.

Әдеби аудармада стильдік өзгерістердің болуы – заңды құбылыс. Әдебиеттерді бір тілден екінші тілге аудару кезінде мәтіннің көркемдік құралдары, сөз қолданысы және сөйлем құрылымы өзгеруі мүмкін. Бұл процесс аудармашының аударма стратегиясына, тілдік ерекшеліктерді сақтау не бейімдеу тәсіліне тікелей байланысты. Кейбір аудармаларда түпнұсқаның көркемдік сипаты толығымен сақталса, кейбірінде мәтінді оқырманға жақындату мақсатында түрлі өзгерістер енгізіледі.

Қазақ әдебиетінде аударма дәстүрінің қалыптасуы ұлттық әдеби тілдің дамуына үлкен ықпал етті. XIX ғасырдың екінші жартысында орыс әдебиетінен жасалған аудармалар қазақ тіліне жаңа көркемдік тәсілдерді алып келді. Мәселен, Абайдың Пушкин, Лермонтов шығармаларынан жасаған аудармалары қазақ поэзиясында жаңа ритмдік, синтаксистік құрылымдардың пайда болуына ықпал етті. Кеңес дәуірінде шетелдік классиктердің шығармалары қазақ тіліне аударылған кезде стильдік өзгерістер айқынырақ байқалды. Бұл кезеңде аудармашылар тек тілдік сәйкестікке ғана емес, идеологиялық талаптарға да бейімделуге мәжбүр болды.

Бүгінде қазақ әдеби аудармасы жаңа даму сатысына көтерілді. Заманауи аудармашылар түпнұсқаның стилистикалық ерекшеліктерін сақтау мен оны қазақ тіліне табиғи түрде бейімдеу арасындағы тепе-теңдікті ұстануға тырысады. Дегенмен, стильдік өзгерістер әлі де өзектілігін жоғалтқан жоқ.

Аударма тек әдеби шығармалардың мазмұнын жеткізумен ғана шектелмейді, ол – мәдениеттер арасындағы диалогтың бір құралы. Сондықтан аудармадағы стильдік өзгерістерді зерттеу тек тілдік ерекшеліктерді ғана емес, мәдени бейімделу мен ұлттық ойлау жүйесін де түсінуге мүмкіндік береді. Әрбір кезеңде аударманың өзіндік ерекшеліктері болғанымен, олардың барлығы қазақ әдеби тілінің қалыптасуына және дамуына ықпал еткен.

Көркем аудармада стиль – шығарманың ішкі әлемін ашатын басты кілттердің бірі. Ол автордың дара қолтаңбасын, ойлау жүйесін, эстетикалық талғамын білдіреді. Стильдің сақталуы немесе өзгертілуі түпнұсқаның оқырманға қалай әсер ететініне тікелей ықпал етеді. Аудармашының міндеті – автордың стилін дәл жеткізу ғана емес, сонымен қатар аударма мәтінін қабылдаушы тілдің заңдылықтарына бейімдеп, оқырманға түсінікті әрі көркем түрде ұсыну. Бұл үдерісте стильдік өзгерістердің пайда болуы заңды әрі кей жағдайда қажеттілікке айналады.

Осы орайда, қазақ әдебиетіндегі аударма шығармаларында кездесетін стильдік өзгерістердің табиғатын, олардың пайда болу себептерін және қазақ тілінің дамуына әсерін зерттеу өзекті мәселе болып табылады. Бұл мақалада аударманың стильдік ерекшеліктеріне жалпы шолу жасалып, қазақ әдебиетіндегі аудармалардағы өзгерістердің негізгі түрлері талданады. Сонымен қатар, стильдік бейімдеудің қазақ әдеби тілінің дамуына ықпалы қарастырылады.

Негізгі бөлім

Қазақ әдебиетіндегі аударма дәстүрі және стильдік өзгерістердің пайда болуы

Қазақ әдебиетіндегі аударма дәстүрі ертеден бастау алады. Қазақ тіліндегі алғашқы аударма үлгілеріне ерте кезеңдегі шығыс әдебиетінен жасалған аудармалар жатады. Дегенмен, аудармадағы стильдік өзгерістер әсіресе XIX ғасырдың соңынан бастап айқын көріне бастады. Абай Құнанбайұлының орыс классиктерінен жасаған аудармалары – осы өзгерістердің жарқын мысалы.

Абай Пушкиннің «Евгений Онегин» романынан бірнеше үзіндіні қазақ тіліне аударғанда, тек тікелей мағыналық аудармамен шектелмей, оның кейбір бөліктерін қазақы ұғымға жақындатып, өлең өлшемін өзгертіп берді [1] (Құнанбаев,1988). Мұндай өзгерістердің басты себебі – түпнұсқадағы ойды қазақ оқырманына түсінікті етіп жеткізу қажеттілігі.

Кеңес дәуірінде аударма ісі қарқынды дамыды. Бұл кезеңде қазақ тіліне аударылған шығармаларда стильдік өзгерістер жиі байқалды. Оған бірнеше фактор әсер етті:

Идеологиялық талаптар – Кеңестік кезеңде аудармалар белгілі бір идеологиялық нұсқаулықтарға сай жасалды. Мәтін мазмұнына саяси тұрғыдан өзгерістер енгізілді.

Тілдік бейімдеу – Орыс және батыс әдебиетінің шығармалары қазақ тіліне аударылғанда, олардың кейбір сөйлем құрылымдары қазақ тілінің ерекшеліктеріне сәйкес өзгертілді.

Аудармашының жеке стилі – Кейбір аудармашылар түпнұсқа стилін толық сақтауға тырысса, кейбіреулері мәтінді қазақи әдеби нормаларға сәйкестендірді.

Мысалы, Мұхтар Әуезовтің аудармашылық қызметі ерекше назар аударуды қажет етеді. Ол Л.Толстой, Н.Гоголь, А.Чехов шығармаларын аударғанда қазақ оқырмандарына түсінікті болатындай тілдік өзгерістер енгізді [2] (Әуезов, 1957). Бұл өзгерістер түпнұсқаның мазмұнын бұзбай, оны қазақ тілінің заңдылықтарына сай бейімдеуге бағытталған.

Стильдік өзгерістердің негізгі түрлері

Лексикалық және фразеологиялық бейімделу

Түпнұсқа мәтіндегі кейбір сөздер мен сөз тіркестері қазақ тілінде тура мағынасында түсініксіз болуы мүмкін. Сондықтан аудармашылар оларды қазақ оқырманына түсінікті етіп жеткізу үшін өзгертіп береді. Мысалы, Абайдың аудармаларында «дуброва» сөзі «жасыл орман» деп аударылған. Бұл - түпнұсқадағы табиғат көрінісін қазақ оқырманының қабылдауына жақындатудың бір үлгісі.

Поэтикалық стильдің өзгеруі

Өлең аудармаларында түпнұсқаның өлшемі мен ұйқасы сақталмауы мүмкін. Қазақ ақындары аударма жасағанда, өз тіліне тән өлең құрылымын қолданған. Бұл әсіресе кеңестік кезеңдегі аудармаларда байқалды. Мысалы, Абайдың Пушкиннен аударған «Татьяна хаты» қазақ поэзиясының дәстүріне бейімделіп, түпнұсқаға қарағанда өзгеше ритмде жазылған.

Синтаксистік құрылымдағы өзгерістер

Аудармада сөйлем құрылымдары да өзгеріске ұшырауы мүмкін. Орыс тілінде күрделі құрмалас сөйлемдер жиі қолданылса, қазақ тілінде кейде олар бірнеше жай сөйлемге бөлініп беріледі. Бұл қазақ тілінің синтаксистік ерекшеліктеріне байланысты.

Сонымен қатар Л.С.Бархударов құрылымдық сипатына қарай аударманы төрт түрге бөліп көрсетеді:жазбаша-жазбаша аударма немесе жазбаша мəтіннің жазбаша аудармасы;ауызша-ауызша аударма немесе ауыз-мəтіннің ауызша аудармасы (ізбе-із немесе ілеспе аударма);жазбаша-ауызша аударма немесе жазбаша мəтіннің ауызша аудармасы;ауызша-жазбаша аударма немесе ауызша мəтіннің жазбаша аудармасы В.Н. Комиссаров «Словоопереводе» еңбегінде аударманы жанрлық-стилистикалық түрлеріне қарай былай бөледі:көркем аударма;ақпараттық аударма;ғылыми аударма; ресми аударма; публицистикалық аударма; жарнамалық аударма.

Белгілі бір авторлардың шығармаларындағы стильдік өзгерістер Абай Құнанбайұлының Пушкиннен жасаған аудармалары

Абай Құнанбайұлы – қазақ әдебиетінде көркем аударманың негізін қалаушылардың бірі. Оның А.С. Пушкиннің «Евгений Онегин» романынан жасаған аудармалары аудармадағы стильдік өзгерістердің айқын үлгісі болып табылады.

Абай «Татьянаның хаты» бөлімін аударғанда, Пушкиннің өлең өлшемін толықтай сақтамай, қазақ поэзиясына тән 7-8 буынды өлең жолдарымен аударды:

«Сенсіз маған жер де тар,

Мен қайғырып күн кешем…»

Пушкиннің түпнұсқасындағы рифма мен өлең ырғағы сәл өзгертіліп, қазақ оқырманына жақындатылған. Бұл аударманың стильдік ерекшеліктерінің бірі – орыс классикалық өлеңінің құрылымын қазақи ұйқасқа сәйкестендіруінде.

Сондай-ақ, Абай түпнұсқаның кейбір көркемдік элементтерін қазақ оқырманына түсінікті ету мақсатында өзгерткен. Мысалы, Пушкиндегі «дуброва» сөзі қазақша «жасыл орман» деп аударылған. Бұл – ұлттық мәдени бейімдеудің бір мысалы.

Қалижан Бекхожиннің Есенин поэзиясын аударудағы стильдік өзгерістері

Қалижан Бекхожин – ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінде көркем аудармамен белсенді айналысқан ақындардың бірі. Ол Сергей Есениннің өлеңдерін қазақшаға аудару барысында түпнұсқаның лирикалық интонациясын сақтай отырып, қазақтың дәстүрлі поэтикалық стильдеріне бейімдеді.

Есениннің «Отговорила роща золотая» өлеңінің алғашқы жолдары қазақша мынадай түрде аударылды:

«Сарғайды бақ, жел өпкен жапырақ,

Жастық шақты сағынтып бара жат…»

Бұл аудармада түпнұсқадағы көңіл-күй мен поэтикалық образдар сақталғанымен, өлеңнің ырғағы қазақ оқырманына жақын болу үшін өзгертулер енгізілген. Сонымен қатар, кейбір орыс тіліне тән идиомалар қазақша баламалармен ауыстырылды.

Аудармадағы стильдік бейімдеудің түрлері және мысалдар

Қазақ әдебиетіне аударылған шығармалардың стильдік ерекшеліктері көбіне түпнұсқадағы ой мен мазмұнды қазақтың ұлттық дүниетанымына жақындату үшін өзгертіледі. Бұл – аударма барысында жиі кездесетін бейімдеу формаларының бірі.

Аударманың ең күрделі деңгейі – стильді жеткізу. Автордың өзіндік үні, сөйлем құру тәсілі, эмоционалдық бояуы аудармашы тарапынан дәл сақталмағанда немесе тілді бейімдеу мақсатында өзгертілгенде стильдік трансформация орын алады. Бұл өзгерістерді А. Сатыбалдиева нақты сипаттайды: «Аудармашының басты мақсаты – тек мағыналық дәлдік емес, сол мағынаны түпнұсқадағы стильге сай бере білу. Бірақ кейде стильді сақтау мүмкін болмай, оны бейімдеу қажет болады»[3]. Мысалы, Эрих Мария Ремарктың «Три товарища» романын қазақ тіліне аударған кезде автордың сары уайымға толы философиялық стилі сақталғанымен, кейбір сөйлемдер қазақтың тілдік нормасына сай өзгертілген. Неміс тіліндегі күрделі ұзақ сөйлемдер қазақ тілінде ықшамдалып берілген. Бұл – стильдік икемдеу деп аталады. Мұндай өзгерістер арқылы мәтін оқырманға жеңіл әрі түсінікті болады.

Осыған ұқсас жағдай Чехов әңгімелерін аударуда да байқалады. Чехов көбіне ирония мен астарлы мағынаға құрылған сөйлемдер қолданған. Бұл стильді дәл беру үшін аудармашылар кейде балама сөздер іздеп, түпнұсқадан сәл ауытқыған. С. Ибраева бұл туралы былай деп жазады: «Чеховтың юморын қазақы танымға бейімдеу үшін кей сөздер еркін түрде алмастырылып отыр. Бұл – стилдік сәйкестікке жету үшін қажет болған амал» [4]. Сөйтіп, стильдік өзгерістер тек қана тілдік деңгейде емес, мәдени, көркемдік, прагматикалық деңгейлерде де орын алады.

Жалпы алғанда аудармашы ұстанатын екі аударма жолын белгілеуге болатынын атап өтейік: тікелей немесе сөзбе-сөз аударма және жанама (тікелей емес) аударма. Шынында да, бастапқы тілдегі хабар аударма тілдегі хабарға тамаша аударылатын жағдай болуы мүмкін, себебі ол параллельді категорияларға (құрылымдық параллелизм) немесе параллель ұғымдарға (металингвистикалық параллелизм) негізделген. Бірақ аудармашы аударма тілінде екі хабардың жалпы әсерінің бірдей болуын қамтамасыз ету үшін балама құралдармен толтырылуы керек «алшақтық» бар екенін мойындауы мүмкін. Аударманың құрылымдық ерекшеліктері мен мәдени бейімдеудегі айырмашылықтарды Шайзанда мен Муратова нақты көрсетеді. Олар қазіргі цифрлық дәуірдегі аударма үдерісінде тіл мен мәдени кодтың сәйкестендірілуін маңызды деп атап өтеді. Мәселен, «мәтіндер семиотикалық жүйе ретінде ғана емес, мәдени кеңістіктің элементі ретінде де қарастырылуы қажет» дейді авторлар [5].

Қорытынды

Аударма шығармаларындағы стильдік бейімделу – тек тілдік өзгеріс емес, сонымен бірге мәдени коды бар мәтіннің жаңа формада өмір сүруі. Бұл процесті дұрыс түсіну – ұлттық әдебиеттің дамуы мен әлем әдебиетімен байланысын нығайтуда маңызды рөл атқарады. Әсіресе қазіргі заманда аударма ісінің ғылыми бағытта дамуы, аударматанудың жеке сала ретінде қалыптасуы бұл тақырыптың өзектілігін арттыра түсуде.

Қазақ әдебиетіндегі аударма шығармаларының стильдік өзгерістері – әдеби үдерістің ажырамас бөлігі. Лексикалық, синтаксистік және поэтикалық өзгерістер арқылы аудармашылар түпнұсқаны қазақ оқырмандарына бейімдейді.Аудармашының шеберлігі мен аударма әдісі түпнұсқаның қаншалықты сақталатынына әсер етеді. Қазақ әдебиетінде аударма арқылы жаңа көркемдік тәсілдер қалыптасып, әдеби тіліміз байи түсті. Сондықтан аудармадағы стильдік өзгерістер тек тілдік бейімделу емес, әдеби дамудың бір бөлігі болып табылады. Көркем аударма тек тілдік құралдарды аудару ғана емес, сонымен бірге түпнұсқаның мазмұнын, авторлық стилін және мәдени ерекшеліктерін бейімдеу міндетін де атқарады. Абайдың Пушкиннен жасаған аудармалары, Мұхтар Әуезовтің Толстой мен Чехов шығармаларын қазақ тіліне бейімдеуі, Қалижан Бекхожиннің Есенин поэзиясын аударуы – стильдік өзгерістердің айқын мысалдары.

Зерттеу барысында аударманың стильдік өзгерістері бірнеше факторларға байланысты екені анықталды. Біріншіден, түпнұсқаның мазмұнын қазақ оқырмандарына түсінікті ету қажеттілігі стильдік бейімдеуге әкеледі. Екіншіден, әр кезеңдегі әдеби нормалар мен идеологиялық талаптар аударманың ерекшеліктерін анықтайды. Үшіншіден, аудармашының жеке стилі мен көркемдік талғамы аударма сапасына әсер етеді.

Қазақ әдебиетінің дамуында аударма шығармалары үлкен рөл атқарды. Орыс және батыс әдебиетінің үздік үлгілерін қазақ тіліне аудару нәтижесінде ұлттық әдеби тіл байып, жаңа көркемдік тәсілдер қалыптасты. Абай аудармалары қазақ поэзиясының синтаксистік құрылымын өзгертуге ықпал етсе, кеңестік кезеңдегі аудармалар арқылы жаңа әдеби терминдер мен стильдік қолданыстар енді.

Бүгінде аударма ісі жаңа талаптарға сай дамып келеді. Ғаламдық мәдени ықпалдастықтың күшеюі аудармадағы стильдік ерекшеліктерге жаңа міндеттер жүктейді. Қазіргі аудармашылар түпнұсқаның көркемдік сипатын сақтау мен оны қазақ оқырмандарына бейімдеу арасындағы тепе-теңдікті сақтауға тырысуда. Осы орайда, аударма шығармаларындағы стильдік өзгерістерді зерттеу – қазақ әдебиеті мен аударматанудың өзекті мәселелерінің бірі болып қала береді.

Жалпы алғанда, қазақ әдебиетіндегі аударма шығармаларының стильдік өзгерістері – әдебиетіміздің дамуына оң ықпал еткен күрделі құбылыс. Бұл өзгерістердің табиғатын терең зерттеу арқылы ұлттық әдеби тіліміздің қалыптасуы мен даму заңдылықтарын толық түсінуге болады.

Әдебиеттер тізімі

1. Құнанбаев А. Шығармалары: екі томдық толық жинағы. – Алматы: Жазушы, 1988. – Т. 1. – 367 б.; Т. 2. – 250 б.

2.. Әуезов, М. (1957). Өнер алды – қызыл тіл. Алматы: ҚазМҰУ баспасы.

3. ​Сатыбалдиева А. Қазақ әдебиетінің аударма дәстүрі. – Алматы: Қазақ университеті, 2010.

4. Ибраева С. Аударма теориясы және шеберлік мәселелері. – Астана: Ұлағат, 2018.

5. Шайзанда, Ш., & Муратова, Г.А. (2024). Аударма ісі. Язык. Культура. Перевод: межкультурная коммуникация в цифровую эпоху. Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ.

6. Есенғұлова, М.Н., Рамазанова, Д.Ж., Тоғайбаева, А.К., Ертлеуова, Б.Б., Аманжол, М.А. (2024). «Дистанционное обучение детей дошкольного возраста с особыми образовательными потребностями». Вестник КазНУ. Серия педагогическая, 79(2), 115-131.

7. Қайдар,Ә. (1998). Қазақ әдебиетінің аударма дәстүрі. Алматы: Ана тілі.

8. Винокур Г. О. Филологические исследования: Лингвистика и поэтика. – Москва: Наука, 1990. – 455 с.

9. Ananyeva, S., Tattimbetova К. О., & Tattimbetova, Z. (2023). Жаңа қазақ әдебиеті: постсоциолисттік контексттер және көркем аудармалар. ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы, 189(1), 114–123. вилучено із https://philart.kaznu.kz/index.php/1-FIL/article/view/4199

10.Жұбанов, Қ. Қазақ тілі грамматикасының мәселелері (1971). Алматы

11. Короткина, И. Б. Академическое письмо: процесс, продукт и практика : учебное пособие для вузов / И. Б. Короткина. — 2-е изд., перераб. и доп. — Москва : Издательство Юрайт, 2025. — 349 с

12. Ю. М. Кувшинская, Н. А. Зевахина, Я. Э. Ахапкина, Е. И. Гордиенко ; под редакцией Ю. М. Кувшинской / Академическое письмо. От исследования к тексту : учебник и практикум для академического бакалавриата — Москва : Издательство Юрайт, 2019. — 284 с

13. Оспанов Е.Т. Академиялық жазылым негіздері: оқу құралы. — Алматы: Білік, 2020. — 339 б.

14. Динаева Б.Б., Сапина С.М. Академиялық сауаттылықтың теориялық және практикалық негіздері: Оқу құралы. – Нұр-Сұлтан: КАЗГЮУ Университеті, 2020. – 200 б.

15. Фазилова К.Б. Переводы произведений Абая // Экономика и социум. – 2020. – № 11 (78).

16. Шарипова Г., Бектурова Э. Көркем аудармада лексика-грамматикалық трансформацияларды талдау // Вестник КазНУ. Серия филологическая. – 2022. – № 1. – С. 210–217

17. Уразаева К.Б., Ерик Г. Культуроориентированные стратегии Ахмета Байтурсынова – переводчика сказок Александра Пушкина // Вестник КазНУ. Серия филологическая. – 2022. – № 2 (186). – С. 245–258.