Қазіргі білім беру жүйесінде сыни ойлау дағдыларын дамыту

Кіріспе

Қазіргі заман талабы – оқушыны тек біліммен қаруландырып қана қоймай, оны шығармашылықпен жұмыс істей алатын, сыни ойлайтын тұлға ретінде дамыту. Сыни ойлау – бұл тұлғаның ақпаратты талдау, салыстыру, жүйелеу, логикалық пайым жасау, өз көзқарасын дәлелдеу қабілеті. Білім беру мазмұнының жаңаруы, оқытудың инновациялық әдістері сыни ойлау дағдысын қалыптастыруды басты орынға шығаруда. Бұл мақалада қазіргі білім беру жүйесінде сыни ойлауды дамыту жолдары мен маңыздылығы қарастырылады.

Негізгі бөлім

Сыни ойлау ұғымы және ерекшеліктері

Сыни ойлау – адамның ақпаратты өңдеу, сұрыптау, бағалау және сол негізде шешім қабылдау үдерісі. Бұл ұғым алғаш рет ХХ ғасырдың басында Джон Дьюи еңбектерінде көрініс тапты. Ол оны "белсенді, табанды және мұқият ойлау" деп сипаттайды. Сыни ойлау - мәселені жан-жақты қарастырып, баламалы шешімдерді ұсынуға, дәлелдер келтіруге, пікірталаста өз көзқарасын қорғауға мүмкіндік береді.

Сыни ойлауды дамытудың маңызы

Сыни ойлау – функционалдық сауаттылықтың негізі. Ол оқушылардың ақпаратты тек меңгеруін емес, оны түсінуін, қолдануын, талдауын, бағалау мен синтездеуін көздейді. Мұндай дағдыны меңгерген тұлға өмірде кездесетін кез келген мәселені саралап, тиімді шешім қабылдай алады. XXI ғасырдың талаптарына сай маман болу үшін оқушының бойында сыни ойлау қабілеті қалыптасуы тиіс.

Сыни ойлауды дамытудағы оқыту әдістері мен технологиялар

Сыни ойлауды дамытуда келесі әдістер кеңінен қолданылады: жобалық оқыту, пікірталас, кейс-стади, зерттеу жұмыстары, топтық тапсырмалар мен рефлексия. Оқушылар өз ойын ашық айтып, дереккөздермен жұмыс істеп, дәлел келтіруді үйренеді. Мысалы, INSERT, Кубизм, Бес жолды өлең, RAFT әдістері – оқушылардың сыни тұрғыда ойлауына ықпал ететін тиімді құралдар.

Сыни ойлауды дамытудағы қиындықтар мен кедергілер

Сыни ойлауды дамытуда бірнеше кедергілер кездеседі. Біріншіден, кей мұғалімдердің бұл бағытта теориялық білімі мен тәжірибесінің аздығы. Екіншіден, оқушылардың өз ойын ашық айтуға қорқуы немесе пікірін жеткізе алмауы. Үшіншіден, оқу бағдарламасының мазмұны мен бағалау жүйесінің дәстүрлі тәсілге негізделуі сыни ойлауды дамытуға кедергі келтіреді.

Сыни ойлау қабілеті дамыған тұлғаның бейнесі

Сыни ойлау қабілеті дамыған тұлға – өзіне сенімді, кез келген ақпаратқа күмәнмен қарап, оны терең талдай алатын, өмірде дұрыс шешім қабылдай алатын адам. Мұндай тұлға XXI ғасырда табысты болудың маңызды кепілі болып саналады. Ол өзінің ғана емес, қоғамның дамуына да елеулі үлес қоса алады.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, қазіргі білім беру жүйесінде сыни ойлау дағдыларын дамыту – уақыт талабы. Бұл дағды оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып, оларды өмірлік маңызды шешімдер қабылдауға бейімдейді. Сыни ойлау тек пәндік біліммен шектелмей, тұлғаның жан-жақты дамуына ықпал етеді. Сондықтан мұғалімдердің кәсіби дағдысын арттыру, оқу мазмұнын жаңарту маңызды. Білім беру – тек ақпарат беру емес, ойлауға үйрету екенін ұмытпау қажет.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. «Педагогика». – Алматы: Раритет, 2010.

2. Әбиев Ж.Ә. «Педагогика». – Астана: Фолиант, 2013.

3. Жанпейісова М.М. «Модульдік оқыту технологиясы». – Алматы: 2006.

4. Құдайбергенова К.С. «Инновациялық білім беру». – Алматы: 2015.

5. Сейталиев К.З. «Тәрбие теориясы». – Алматы: 2012. және қорытынды шығару қабілеті. Білім беру мазмұнының жаңаруы мен оқыту әдістерінің инновациялық сипат алуы – қазіргі білім беру жүйесінде сыни ойлауды дамытуды басты талап ретінде алға тартып отыр. Ақпарат ағыны үдей түскен қоғамда оқушы тек білімді тұтынушы ғана емес, оны бағалап, қолдана алатын белсенді субъект болуы қажет.

Негізгі бөлім

1. Сыни ойлау ұғымы және оның маңызы

Сыни ойлау дегеніміз – ойлау үрдісінің бір түрі, мұнда адам ақпаратты жинақтап, оны талдап, салыстырып, себеп-салдарлық байланыстарын анықтап, шешім қабылдауға бағытталады. Бұл ұғым алғаш ХХ ғасырдың басында американдық философ және педагог Джон Дьюи еңбектерінде қолданылып, «белсенді, табанды және мұқият ойлау» ретінде сипатталған.

Сыни ойлау адамға тек шындықты қабылдап қана қоймай, оны сұрыптап, саралап, логикалық нәтижелер шығара отырып, өз пікірін дәлелдеуіне жол ашады. Мұндай ойлау қабілеті қазіргі заманда табысты болудың, өмірде дұрыс шешім қабылдаудың негізі саналады.

2. Сыни ойлауды дамытудың жолдары мен әдістері

Сыни ойлау дағдысын дамыту үшін білім беруде түрлі әдіс-тәсілдер қолданылады. Атап айтқанда, жобалық оқыту, пікірталас, дебат, кейс-стади, зерттеу жұмыстары, топтық тапсырмалар мен рефлексия секілді тәсілдер кеңінен таралған.

Мысалы, «INSERT», «Рафт», «Кубизм», «Бес жолды өлең» сияқты технологиялар оқушылардың өз ойын нақты, дәлелді түрде жеткізуіне, әртүрлі ақпарат көздерін салыстырып, сараптауына мүмкіндік береді.

3. Сыни ойлауды дамытуда кездесетін қиындықтар

Сыни ойлауды дамыту барысында бірқатар қиындықтар туындайды. Біріншіден, кейбір мұғалімдерде сыни ойлауға байланысты білім мен тәжірибе жеткіліксіз. Екіншіден, оқушылардың ойын ашық айтуға деген қорқынышы, өзіндік пікірін жеткізудегі сенімсіздік байқалады. Үшіншіден, оқу бағдарламасында білімді бағалау жүйесінің дәстүрлі тәсілге негізделуі жаңаша ойлауға кедергі келтіреді.

4. Сыни ойлау – тұлғалық дамудың өзегі

Сыни ойлайтын тұлға – өзіне сенімді, кез келген ақпаратқа күмәнмен қарап, оны терең түсіне алатын, өмірде шешім қабылдай алатын жан. Мұндай тұлға XXI ғасырдың талабына сай келетін, өз көзқарасын дәлелдей білетін, жауапкершілігі жоғары адам болып қалыптасады.

Қорытынды

Қорыта келгенде, қазіргі білім беру жүйесінде сыни ойлау дағдыларын дамыту – уақыт талабы. Бұл дағды оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып, оларды өмірлік маңызы бар шешімдер қабылдауға бейімдейді. Сыни ойлау тек пәндік біліммен шектелмей, тұлғаның жан-жақты дамуына ықпал етеді. Сондықтан мұғалімдердің кәсіби даярлығын арттыру, оқу мазмұнын жаңарту – басты міндеттердің бірі.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. «Педагогика». – Алматы: Раритет, 2010.

2. Әбиев Ж.Ә. «Педагогика». – Астана: Фолиант, 2013.

3. Жанпейісова М.М. «Модульдік оқыту технологиясы». – Алматы: 2006.

4. Құдайбергенова К.С. «Инновациялық білім беру». – Алматы: 2015.

5. Сейталиев К.З. «Тәрбие теориясы». – Алматы: 2012.