Баяндама

Тақырыбы: Қазіргі білім беру жүйесіндегі критериалды бағалау: Тұжырымдамасы мен маңызы

Білім беру мазмұнын жаңарту жағдайында оқушылардың оқу жетістіктерін бағалау жүйесі түбегейлі өзгеріске ұшырады. Дәстүрлі бес балдық жүйеден критериалды бағалау жүйесіне көшу — бұл жай ғана цифрларды өзгерту емес, бұл — оқыту философиясын өзгерту. Критериалды бағалау оқушының тұлғалық дамуына, функционалдық сауаттылығының артуына және оқу үдерісінің ашықтығына бағытталған заманауи құрал болып табылады.

Критериалды бағалау тұжырымдамасының негізі — «конструктивті сәйкестік» принципі. Бұл дегеніміз, оқу бағдарламасындағы оқу мақсаты, оны жүзеге асыратын оқыту әдісі және нәтижені өлшейтін бағалау критерийі бір-бірімен тығыз байланысты болуы шарт.

Бағалаудың бұл жүйесі оқушыны басқа балалармен салыстырудан бас тартып, оның жетістігін тек алдын ала белгіленген эталонмен (критериймен) салыстыруды көздейді. Бұл тәсіл оқушының «өзекті даму деңгейінен» «жақын даму аймағына» (Л.С. Выготский) өтуіне нақты жол көрсетеді.

Критериалды бағалау жүйесі екі өзара толықтырушы компоненттен тұрады:

• Қалыптастырушы (формативті) бағалау: Бұл — «оқу үшін бағалау». Ол сабақ бойы үздіксіз жүреді, балл қойылмайды. Оның негізгі құралы — кері байланыс. Мұғалім мен оқушы арасындағы диалог арқылы бала қай жерде тұрғанын және қай бағытта дамуы керектігін түсінеді.

• Жиынтық (суммативті) бағалау: Бұл — «оқуды бағалау». Бөлім (БЖБ) және тоқсан (ТЖБ) соңында өткізіледі. Мұнда оқушының нақты білім деңгейі дескрипторлар арқылы анықталып, баллға айналады.

Критериалды бағалаудың заманауи мектеп үшін маңызы келесідей:

1. Объективтілік: Бағалау мұғалімнің көңіл-күйіне немесе субъективті пікіріне емес, нақты дескрипторларға негізделеді.

2. Дифференциация (саралап оқыту): Мұғалім дескрипторлар арқылы қай оқушының қай дағдыны (мысалы, талдау немесе жинақтау) меңгере алмағанын анық көреді.

3. Өзін-өзі реттеу: Оқушылар критерийлерді біле отырып, өз жұмысын бағалауды және түзетуді үйренеді. Бұл метакогнитивті дағдыларды дамытады.

4. Ата-аналармен байланыс: Ата-ана баланы тек «3» немесе «4» деген баға үшін емес, нақты қай мақсатқа жете алмағаны үшін қолдай алады.

Критериалды бағалау жүйесінде мұғалім — «төреші» емес, «консультант». Ол тапсырма құрастыруда Блум таксономиясын басшылыққа ала отырып, төменгі деңгейлі (білу, түсіну) және жоғары деңгейлі (қолдану, талдау, жинақтау) сұрақтарын тепе-теңдікте ұстауы керек.

Қорыта айтқанда, критериалды бағалау жүйесі — білім сапасын арттырудың пәрменді тетігі. Ол оқушыны бағамен қорқытудан арылтып, оның бойында өмір бойы білім алуға деген құштарлықты қалыптастырады. Жүйенің тиімділігі мұғалімнің дескрипторларды сауатты құрастыруына және сындарлы кері байланыс бере алу шеберлігіне тікелей байланысты.