ҚАЗІРГІ ЗАМАНДАҒЫ АҒЫЛШЫН ТІЛІН ҮЙРЕТУДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІ.

Сахипова Мадина Жаркыновна

М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан Университетінің студенті.

Орал, Қазақстан

Аннотация: Бұл мақалада мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытудың заманауи тәсілдері жүйеленіп, олардың мектеп жағдайында іске асу тетіктері көрсетіледі. Коммуникативтік тіл оқыту (CLT), мазмұн мен тілді кіріктіріп оқыту (CLIL), ойын арқылы оқыту (геймификация), ақпараттық-коммуникациялық технологияларды талданады. Әдістердің артықшылықтары мен шектеулері салыстырылып, қазақ мектебі контекстіне бейімделген практикалық мысалдар, бағалау мен кері байланыс үлгілері ұсынылады. Жұмыс оқушы белсенділігін арттыру, прагматикалық құзырет пен тілдің қолданбалы дағдыларын дамытуға басымдық береді; лексика-грамматикалық материалдың есте сақталуын күшейту жолдары (chunking, scaffolding, gamified drills) сипатталады. Ұсынылған тәсілдер оқу мотивациясын, қатысу белсенділігін және оқу нәтижесін көтеруге бағытталған әрі мектеп ресурсына қарай икемді түрде біріктіріледі.

Кіріспе

Бүгінгі жаһандану дәуірінде ағылшын тілін тиімді оқыту – білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі. Ағылшын тілі халықаралық қатынас, ғылым мен техника тілі ретінде мектеп түлектеріне әлемдік кеңістікке жол ашады. Сондықтан дәстүрлі грамматикалық-аударма әдісі сияқты ескі тәсілдермен шектелмей, заманауи, шәкіртке бағдарланған әдістемелерді қолдану – уақыт талабы. Қазіргі әдістер оқушының коммуникативтік құзыреттілігін дамытуға, шығармашылығын арттыруға және шет тілін күнделікті өмірде қолдану дағдыларын қалыптастыруға бағытталған. Бұл мақалада Қазақстан мектеп оқушыларына ағылшын тілін үйретуде кең қолданылатын заманауи әдістер қарастырылады: коммуникативтік әдіс, мазмұн мен тілді кіріктіріп оқыту (CLIL), ойын тәсілдері (геймификация), ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану, аралас оқыту (blended learning) және басқа да жаңашыл тәсілдер. Әрбір әдістің ерекшеліктері, артықшылықтары мен шектеулері, практикалық мысалдары және мектеп жағдайында іске асыру жолдары ғылыми әдебиет пен тәжірибеге сүйене отырып сипатталады.

Коммуникативтік әдіс

Коммуникативтік тіл оқыту (Communicative Language Teaching – CLT) – шет тілі сабағында басты назарды тілдің грамматикалық құрылымынан оның қарым-қатынас құралы ретіндегі қызметіне аударған әдіс. Бұл әдістеменің негізгі мақсаты – оқушылардың сөйлеу, түсіну, жазу және тыңдау сияқты барлық тілдік дағдыларын өмірлік жағдаяттар арқылы дамыту. Коммуникативтік әдісте оқу материалы оқушылар үшін мағыналы және қызықты етіп беріледі, шынайы өмірден алынған мәтіндер мен жағдаяттар пайдаланылады. Оқушылар жаттанды ережелерді есінде сақтаудан гөрі, тілді қарым-қатынас барысында қолдану арқылы үйренеді. Мысалы, күнделікті тұрмыс тақырыптарына диалог құрастыру, ролдік ойындар (дүкенде сатып алу, әңгімелесу, сұхбат алу) ұйымдастыру – осы әдіске тән тапсырмалар.

Артықшылықтары: Коммуникативтік әдіс оқушыны тіл үйренудің белсенді субъектісіне айналдырады, яғни оқушыға бағдарланған әдіс. Шәкірттер тек жаттығу орындап қоймай, шынайы қатысымға түсетіндіктен, тілдік ортаға еніп, жаңа тілді еркін пайдалану дағдыларын дамытады. Зерттеулер көрсеткендей, CLT оқушылардың сабаққа қызығушылығы мен қатысуын арттырады, себебі оқу материалы өмірмен тығыз байланысты әрі қолданбалы мәнге ие болады. Мысалы, сыныпта үйренген сөз тіркестері мен сөйлем құрылымдарын оқушылар сабақтан тыс ортада бірден қолдана алатындығын сезінеді – бұл үйренудің мақсаты айқын екенін білдіреді. Коммуникативтік әдіс тілдің төрт негізгі қабілетін (тыңдау, сөйлеу, оқу, жазу) кешенді дамытуға мүмкіндік береді және оқушыларға өз ойын ағылшын тілінде еркін жеткізуге жағдай жасайды. Оқытушының рөлі де өзгеріп, ол басқарушы емес, фасилитатор әрі ынталандырушы қызметін атқарады; ал оқушылар бірлесіп жұмыс істеу, жұптық-топтық пікірталастар арқылы бір-бірінен үйренеді.

Шектеулері: Коммуникативтік әдісті қолдануда бірқатар қиындықтар туындауы мүмкін. Ең алдымен, бұл тәсіл грамматикалық дәлдікке қарағанда тіл тазалығы мен еркін сөйлеуге көп мән береді. Сол себепті кейде оқушылар сөйлеуде қате жіберсе де, мұғалім оларды түзетпей, сөйлесуін жалғастыруға мүмкіндік береді – ұзақ мерзімде бұл грамматикалық қателердің тұрақтап қалуына әкелуі мүмкін. Яғни, коммуникативтік әдіс дұрыстықтан гөрі жатықтыққа басымдық береді, сондықтан кейбір сыншылар оны тілдік дәлдікті жетік қалыптастырмайды деп санайды. Екіншіден, сыныптағы барлық оқушыны сөйлеу әрекетіне тартып, олардың қатесін дер кезінде түзеу мұғалім үшін қиын (әсіресе сынып үлкен болғанда). Сонымен қатар, тәжірибесіз мұғалім үшін сабақтың бәрін тек қарым-қатынас ойындарына құру қиындық туғызуы мүмкін – алдын ала мұқият дайындықты талап етеді. Дегенмен, осы шектеулердің шешімі ретінде коммуникативтік әдісті басқа тәсілдермен ұштастыру ұсынылады: қажет кезде мақсатты грамматиканы түсіндіру, жаттығулар арқылы қатені түзеу және сыныптың деңгейіне сай тапсырмалар беру. Жалпы алғанда, коммуникативтік әдіс оқушыларды тілді мақсат үшін үйренуге ынталандыратын, шынайы өмірде қолдануға бейімдейтін тиімді тәсілдердің бірі ретінде танылады.

Мектепте қолдану мысалы: Мысалы, 7-сыныпта «Дүкенде сауда жасау» тақырыбын өткенде, мұғалім грамматикалық құрылымдарды жаттатудың орнына, оқушыларды сатушы мен сатып алушы рөлдеріне бөліп, дүкен ішіндегі диалогтарды сахналауды тапсырса, бұл коммуникативтік әдістің айқын көрінісі болар еді. Оқушылар нақты тілдік жағдаятта сөздік қорын қолданып, бір-бірімен ағылшынша тілдеседі. Мұндай сабақтарда оқушылардың қызығушылығы жоғары болып, тілдік ортаға ену арқылы сөйлеу қорқынышы сейіледі. Коммуникативтік тәсіл осылайша оқушылардың ағылшын тілінде өз ойын жеткізуіне жол ашып, тіл үйренуге деген оң көзқарасын қалыптастырады.

Мазмұн мен тілді кіріктіріп оқыту (CLIL)

CLIL (Content and Language Integrated Learning) – пәндік мазмұнды оқыту мен тілді оқытуды біріктіретін заманауи әдістеме. Бұл тәсіл бойынша белгілі бір оқу пәні (мысалы, география, биология не тарих) сол пән үшін бейтарап емес, шет тілінде жүргізіледі. Мысалы, Қазақстан мектептерінде жоғарғы сыныптарда кейбір жаратылыстану пәндерін ағылшын тілінде оқыту – CLIL әдісінің қолданыстағы үлгісі. CLIL сабағында оқушылар бір уақытта екі мақсатқа қол жеткізеді: жаңа пәндік білімді меңгереді және сол білімді ағылшын тілінде қабылдап, тілдік дағдыларын дамытады. Бұл әдістеме шетел тілін табиғи жолмен, контекст аясында үйренуге көмектеседі, себебі тіл үйрену оқу пәнінің мазмұнын игерумен қатар жүреді.

Артықшылықтары: CLIL оқушылардың танымдық қабілеттерін арттырып, шет тілін қолдану мотивациясын күшейтетіні ғылыми еңбектерде айтылады. Біріншіден, мазмұн мен тілді кіріктіре оқыту арқылы оқушылар сөздікті жаттап қана қоймай, сол сөздер мен грамматиканы нақты пәндік тапсырмаларды орындау барысында мағыналы түрде үйренеді. Мұндай тәсіл тілдік материалдың есте жақсы сақталуына және ұзақ мерзімдік тілдік құзыреттіліктің қалыптасуына септігін тигізеді. Екіншіден, CLIL бағдарламаларына қатысқан оқушылар дәстүрлі әдіспен оқыған құрдастарымен салыстырғанда грамматика мен метатілдік түсінігі тереңірек болатыны кей зерттеулерде көрсетілген. Себебі олар тілді тек тіл сабағында ғана емес, басқа да пәндерде тұрақты қолданып, оның құрылымына саналы түрде талдау жасай бастайды. Үшіншіден, CLIL әдісі оқушылардың жалпы дүниетанымын кеңейтеді, мәдениетаралық түсінігін дамытады. Шет тілінде биология немесе тарих сияқты пәндерді оқу арқылы балалар әртүрлі елдердің ғылымдағы үлесі мен терминологиясымен танысады, соның арқасында мәдени тұрғыдан сезімталдықтары артады. Сонымен қатар, CLIL сабақтары көбіне жобалық, зерттеушілік форматта өтетіндіктен, оқушылардың пәнге қызығушылығы мен сабаққа белсенділігі жоғарылайды.

Шектеулері: CLIL тиімді жүзеге асуы үшін белгілі бір шарттар орындалуы қажет. Ең алдымен, пәнді ағылшын тілінде жүргізетін мұғалімнің екі жақты біліктілігі болуы керек: өзі сабақ беретін пәнді жетік білуімен қатар, ағылшын тілін жоғары деңгейде меңгеруі тиіс. Қазақстандағы үштілділік саясаты аясында жүргізілген зерттеулер жалпы білім беретін мектептерде пәнді ағылшынша өтуде кадр тапшылығы барын көрсеткен. Мәселен, ауыл мектептерінде үш тілде еркін сабақ бере алатын мамандар саны аз, бұл – CLIL-ді енгізудегі басты кедергілердің бірі. Екіншіден, оқушылардың ағылшын тіліндегі дайындығы біркелкі емес: кейбір сыныпта оқушылардың тілді білу деңгейі әртүрлі, бұл шет тілінде пәнді түсінуін қиындатуы мүмкін. Мұндай жағдайда мұғалім қосымша қолдаушы материалдар (visual aids, глоссарий, жеңілдетілген мәтіндер) арқылы тілдік қолдау көрсетуге мәжбүр. Үшіншіден, бір уақытта жаңа тіл мен жаңа білім мазмұнын қабылдау оқушыларға когнитивтік тұрғыдан жүк түсіруі ықтимал – зерттеушілер бұны танымдық жүктеме деп атайды. Оны азайту үшін мұғалімдер сабақта scaffolding әдістерін қолданады: мысалы, күрделі ақпаратты сызба, кесте, сурет арқылы түсіндіру, негізгі терминдерді алдын ала үйрету, жұптық жұмыс ұйымдастырып, оқушыларға өзара қолдау көрсету. Төртіншіден, CLIL енгізу белгілі бір материалдық және әдістемелік қамтуды талап етеді: арнайы екі тілде жазылған оқулықтар, оқу құралдары керек. Қазақстандық мұғалімдердің пікірі бойынша, жалпы мектептерде үштілділікке бөлінетін қаржы мен ресурстар жеткіліксіз, бұл да үлкен қиындық туғызады. Жаңа жүйеге бейімделу, бағалау критерийлерін өзгерту де ұстаздар үшін қосымша күш салуды талап етеді.

Мектепте қолдану мысалы: CLIL тәсілін мектепте жүзеге асырудың бір үлгісі – жаратылыстану пәндерін ағылшын тілінде өткізу. Мысалы, 9-сыныпта «The Water Cycle» (Су айналымы) тақырыбын география сабағында ағылшынша өтуді қарастырайық. Мұғалім су айналымының кезеңдері туралы ағылшын тілінде мәтінмен жұмыс ұйымдастырады, оқушыларға жаңа терминдер (evaporation – булану, condensation – конденсация, etc.) түсіндіріледі. Сабақ барысында бейнематериал (ағылшын тілінде түсіндірме берілген тәжірибе) көрсетіліп, оқушылардан көргенін ағылшынша әңгімелеп беру сұралады. Бұл кезде географиядан білім алумен қатар, оқушылар климатологияға қатысты ағылшынша сөздік қорын байытады. Мұғалім қиын түсініктерді диаграмма арқылы түсіндіріп, қажет жерінде қазақша баламаларын айтып өтеді (scaffolding). Сабақ соңында оқушылар «Қазақстандағы су ресурстары» тақырыбында шағын жоба дайындап, оны ағылшын тілінде қорғайды. Осылайша, CLIL әдісі арқылы оқушылар пән мазмұнын меңгере отырып, ағылшын тілінде ғылыми стильде сөйлеп, пәндік-тілдік интеграция тәжірибесін алады.

Ойын арқылы оқыту (геймификация)

Ойын технологияларын пайдалану, немесе заманауи терминмен айтқанда геймификация, білім алуды қызықты ойын үрдісімен ұштастыруды көздейді. Ойын – бала табиғатына тән әрекет, сондықтан оқу материалының ойын формасына енуі оқушының пәнге қызығушылығын арттырып, табиғи ынтасын оятады. Ағылшын тілін үйретуде ойын элементтерін енгізу – әсіресе бастауыш және орта буында өте тиімді әдіс деп есептеледі. Ойын арқылы сөздік қорды меңгерту, грамматиканы тәжірибе жүзінде қолдандыру, сөйлеу дағдысын дамыту сияқты міндеттер жеңіл әрі тартымды жолмен орындалады. Геймификация екі түрде жүзеге асуы мүмкін: дидактикалық ойындар (пән мазмұнына негізделген арнайы ойын түрлері) және сандық ойындар (цифрлық платформалардағы оқу ойындары). Мысалы, сөздерді суретпен сәйкес келтіру, сөзжұмбақ шешу, рөлдік ойын, тақырыптық викторина, қимыл-қозғалыс ойындары – бұлардың барлығы ағылшын тілін үйретуге бейімделген ойын түрлері. Ал цифрлық форматта Quizlet, Kahoot, Duolingo, Wordwall секілді онлайн құралдар оқуды ойынға айналдыратын танымал платформалар қатарында.

Артықшылықтары: Геймификацияның басты артықшылығы – мотивацияны жоғарылатуы. Оқушылар ойын кезінде бәсекелестік пен жеңіске жету сезімін бастан кешіріп, тапсырмаларды қызыға орындайды. Зерттеулер нәтижесі бойынша, цифрлық ойын құралдарын оқу процесіне қосу оқушылардың сабаққа белсенді қатысуын айтарлықтай арттырады. Мәселен, бір сауалнамада оқушылардың ~85%-ы сабақта дәстүрлі әдістерге қарағанда цифрлық құралдар қолданылғанда қызығушылығы жоғары болатынын жеткізген. Бұл құбылыс ойын элементтерінің оқу тапсырмаларын тартымды, бәсекеге толы әрекетке айналдыруымен түсіндіріледі – мысалы, Kahoot сияқты викториналарда оқушылар сұрақтарға жауап беріп ұпай жинайды, көшбасшылар тақтасында өз орнын көріп, келесі айналымда нәтижесін жақсартуға тырысады. Жеңіл қателесу мүмкіндігі де ойынның құнды жағы: бала ойын барысында қателік жасаудан қорықпайды, оны түзету де ойын шартында табиғи жүреді, бұл әсіресе сөйлеу дағдысын қалыптастыруда маңызды. Геймификация оқушылардың оқу үрдісіне эмоциялық әсер қосады – қуаныш, қызығу, таңырқау сезімдері ақпараттың есте сақталуын күшейтетіні белгілі. Сонымен қатар, ойын барысында оқушылар күрделі тапсырмаларды бөлшектеп орындауға, шығармашылықпен ойлануға үйренеді; кей ойындар топтық сипатта болғандықтан қарым-қатынас, ынтымақтастық дағдылары дамиды. Мысалы, ағылшын тіліндегі үстел ойындары (board games) немесе сұрақ-жауап сайыстары оқушыларды командамен жұмыс істеуге баулиды. Сандық ойындардың тағы бір ұтымды тұсы – жедел кері байланыс беруі: оқушы тапсырманы орындап болысымен, сол сәтте дұрыс-бұрыстығын біліп отырады, бұл үйренуге тиімді (мысалы, Duolingo қосымшасы жауаптың дұрыстығын бірден көрсетіп, қате болса түзетіп өтеді).

Аталған әсерлер ғылыми түрде де расталып отыр. Мысалы, отандық зерттеушілер бастауыш сыныпта цифрлық ойындарды (планшет, компьютердегі арнайы білім беру ойындарын) қолданып оқыту оқушының ағылшын тіліне деген ынтасын арттырып, тілді меңгеру деңгейін едәуір жоғарылатқанын анықтаған. Экспериментке қатысқан 8-10 жас аралығындағы балалар ағылшын тілін ойын арқылы үйрену кезінде жоғары қызығушылық пен ләззат алғанын айтып, сабаққа белсене қатысқан. Яғни, ойын элементтері оқуды қызықты тәжірибе ретінде қабылдауға ықпал етеді. Тіпті кейбір зерттеулер ойынмен оқыту сөздік қорды есте сақтау мен грамматикалық материалды меңгеруде дәстүрлі әдістерден тиімдірек болатынын көрсеткен. Мәселен, Польшадағы университет студенттерімен жүргізілген сауалнамада 90%-ы Kahoot ойынын ойнау ұнағанын, 70%-ы ойыннан кейін грамматиканы үйренуге мотивациясы өскенін айтқан. Ойынның жарыс элементі оқушыларды қосымша ынталандырып, тіпті тілдік материалды қайталау немесе жаңаны енгізу сияқты бір қарағанда қызықсыз көрінетін кезеңдерді де тартымды ете алады.

Шектеулері: Геймификацияның пайдалы жақтарымен бірге бірқатар шектеулерін ескеру қажет. Ең алдымен, оқу мақсаттары ойынның көлеңкесінде қалып қоймауы тиіс. Яғни, кез келген ойын элементі нақты тілдік білім мен білік қалыптастыруға қызмет етуі керек; тек көңіл көтеру үшін ойналған ойын уақытты бос кетіруі мүмкін. Мұғалім ойын таңдарда оның дидактикалық мақсатқа сай болуын қадағалауы қажет. Екіншіден, шамадан тыс бәсекелестік кейбір оқушыларға кері әсер етуі мүмкін – ұтылған жағдайда мотивациясы түсуі немесе көңілі қалуы ықтимал. Сондықтан ойындарда әр оқушының жетістігін атап өту, ынталандыру шараларын тең қарастыру маңызды (лидерборд тек үздіктерді емес, барлық қатысушының прогресін көрсетсе жақсы). Үшіншіден, цифрлық ойындарды қолданғанда техникалық мүмкіндіктер шектеуі ескеріледі: барлық оқушыда қажетті гаджет немесе интернет болмауы, сыныпта интерактивті құралдардың жетіспеуі сияқты мәселелер туындауы ықтимал. Қазақстан жағдайында әсіресе ауыл мектептерінде мұндай инфрақұрылым мәселесі өзекті. Төртіншіден, ойынның дизайны мен мазмұны сапалы болмаса, одан күтілген нәтиже шықпайды. Мысалы, кейбір мобилді қосымшалар тым жеңіл немесе керісінше тым күрделі, әрі оқушының жеке қажеттіліктерін ескермейді. Расында, танымал Duolingo сияқты қолданбалар мотивацияны арттырғанымен, тіл үйренудің жоғарғы деңгейдегі дағдыларын (мысалы, еркін әңгімелесу, шығармашылық жазу) дамыта алмауы мүмкін. Мұндай қосымшалардың сыншылары олардағы жаттығулар мазмұн тереңдігінен жұрдай, тек бетін қалқып өтеді деп санайды. Сондықтан сандық ойындар мен қосымшаларды негізгі әдіс емес, қосалқы құрал ретінде пайдаланған абзал. Тағы бір назар аударатын жайт – ойынға артық мән беріп, тәртіптің босаңсып кетуі. Оқу мен ойынның тепе-теңдігін ұстаз әрдайым қадағалап, сабақ уақытын ұтымды үйлестіргені жөн.

Мектепте қолдану мысалы: Ағылшын тілі сабағында геймификацияны қолданудың көптеген үлгілерін келтіруге болады. Мысалы, 5-сынып оқушылары жаңа сөздерді (түстер, аң-құс атаулары, т.б.) үйренген кезде «Bingo» ойынын ойнатуға болады: мұғалім суреттерді немесе сөздерді атайды, оқушылар өз бингокартасындағы сәйкес ұяшықты жабады – бірінші жапқан оқушы жеңімпаз атанады. Бұл ойын арқылы оқушылар жаңа сөздерді шапшаң тануды үйренеді және қызығып қатысады. Орта буында грамматиканы қайталау үшін Kahoot онлайн-викторинасын қолдану өте тиімді. Мұғалім өткен тақырыптар бойынша тест сұрақтарын Kahoot жүйесіне енгізеді, оқушылар смартфон не компьютер арқылы қосылып, уақытқа жарыса отырып сұрақтарға жауап береді. Нәтижесінде экранда көшбасшылар тақтасы көрініп, жеңімпаздар анықталады. Зерттеулер бойынша, Kahoot сияқты ойын платформалары оқушылардың грамматиканы меңгерудегі мотивациясын айтарлықтай көтереді: бір экспериментте оқушылардың 70%-ы осындай ойыннан кейін грамматиканы оқу қызықтырақ болғанын айтқан. Сондай-ақ, сабақта шағын рөлдік ойындар өткізуге болады. Мысалы, «Who Am I?» ойыны: әр оқушы маңдайына атақты адамның аты жазылған стикер жапсырады, басқа оқушылар оған Yes/No сұрақтар қоя отырып, ол адамның кім екенін табуы керек. Бұл ойын сұрақ қою және қысқа жауап беру дағдыларын дамытады, оқушылар сұхбаттасуды үйренеді. Геймификация элементтерін осылайша дәстүрлі тапсырмалармен өріп отырса, сабақтың қызығы артып, оқушылардың ағылшын тілінде ойлауға, еркін сөйлеуге деген сенімі күшейеді.

Қазіргі заманда мектеп оқушыларына ағылшын тілін үйретуде дәстүрлі тәсілдер жаңашыл әдістермен толығуда. Коммуникативтік әдіс оқушыларды тілдік ортаға енгізіп, тіл үйренудің басты мақсаты – қарым-қатынас жасауды үйретуге бағытталады. Мазмұн мен тілді кіріктіріп оқыту (CLIL) пәндік білім мен тілді қатар меңгерту арқылы оқудың маңыздылығын арттырады және көптілді тұлға қалыптастыруға жол ашады. Ойын технологиялары сабаққа қызық пен қуаныш әкеліп, оқушылардың психологиялық кедергілерін жоя отырып, білімді берік меңгертуге ықпал етеді. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар мұғалім жұмысына жаңа құралдар ұсынып, оқушылардың мүмкіндігін кеңейтеді – дербестендірілген, интерактивті, шексіз оқу кеңістігін қалыптастырады. Аралас оқыту модельдері дәстүрлі және онлайн білімнің тиімді жақтарын үйлестіріп, оқушыны оқу процесінің ортасына қояды, оның мотивациясы мен нәтижелілігін арттырады. Сонымен қатар, тапсырмаға негізделген, жобалық оқыту сияқты тәсілдер оқушының сыни ойлау, шығармашылық, ынтымақтастық қабілеттерін дамыта отырып, ағылшын тілін күнделікті өмірде қолдануды үйретеді. Әр әдістің өз артықшылықтары мен шектеулері бар, сондықтан ұстаздар оларды сыныптың деңгейі мен қажеттілігіне қарай үйлесімді пайдалану қажет.

Білім беру саласындағы зерттеулер заманауи әдістердің шет тілі сапасын көтеруге оң ықпалын көп жағдайда растайды. Мысалы, аралас оқыту арқылы тіл үйренушілердің мотивациясы мен үлгерімі жақсаратыны әдебиетте атап өтілген, ойын элементтері енгізілген сабақтарда оқушылардың белсенділігі едәуір өсетіні дәлелденген, ал коммуникативтік және мазмұндық интеграцияланған тәсілдер тілдік құзыретті терең әрі берік қалыптастырады. Әрине, жаңа әдістерді енгізу барысында кездесетін кедергілер (материалдық база, мұғалім дайындығы, оқу бағдарламасына бейімдеу) жүйелі шешілсе, заман талабына сай тіл оқыту мүмкіндіктері толық пайдаланылмақ.

Қазақстандық білім беру жүйесі де әлемдік трендтерден қалыспай, ағылшын тілін оқытудың мазмұны мен формасын жаңғырту үстінде. 2016 жылдан енгізілген жаңартылған оқу бағдарламасында коммуникативтік дағдыға басымдық беру, сыни ойлауды дамыту, жобалық жұмыстар қарастырылғаны – соның айғағы. Үштілділік саясаты аясында кей мектептерде CLIL элементтері еніп, оқушылар ерте жастан ағылшын тілін тәжірибеде қолдануда. Еліміздің ұстаздары шетелдік озық әдістемелерді үйреніп, өз тәжірибелеріне бейімдеуде. Бұл үрдіс алдағы уақытта да жалғасып, ғылыми негізделген тиімді тәсілдер оқу бағдарламаларына нығайып енетіні сөзсіз.

Қорытындылай келе, ағылшын тілін қазіргі заманда үйретудің тиімді жолы – студентке бағытталған, түрлі әдістерді үйлесімді қолданатын, өмірмен байланыстыра оқытатын жүйе қалыптастыру. Коммуникативтік, мазмұндық, ойындық, технологиялық және жобалық әдістерді ұштастыра отырып, мұғалімдер оқушылардың тек тілдік ережелерді білуін емес, сол тілде ойлап, еркін сөйлеп, шығармашыл тұлға болып қалыптасуын қамтамасыз етеді. Заманауи әдістерді ғылыми-педагогикалық тұрғыда негіздеп, оңтайлы іске асыру – қазақ мектептерінің халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілетті, көптілді, жан-жақты азаматтарды тәрбиелеуіндегі маңызды қадам. Бүгінгі мектеп оқушысы ертеңгі жаһан азаматы екенін ескерсек, ағылшын тілін оқытудың озық үрдістерін меңгеру – заман талабы әрі өркениет кепілі.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Sanako Blog. Benefits of CLIL in modern language education (16.09.2024) .

2. Sanako Blog. What are the advantages of Communicative Language Teaching (CLT).

3. Mkhaledbh WordPress. Advantages and disadvantages of CLT (2015).

4. Kohnke, L., Moorhouse, B. (2022). Using Kahoot! to Gamify Learning in the Language Classroom – Kahoot платформасының тіл үйренудегі мотивациялық әсерін зерттеген еңбектен үзінділер.

5. Abdrakhmanova, M. (2023). The Role of Technology in Enhancing English Language Learning. International Journal of Innovative Education .

6. Duisenova, M. Бастауыш мектепте ағылшын тілін үйренудің мотивациялық құралы ретінде сандық ойындардың тиімділігін зерттеу. ILIM журналы, №39.