Оразалина Мадина Дарменовна, Қостанай облысы әкімдігі білім басқармасының « Жангелдин ауданы білім бөлімінің Болат Хамзин атындағы өнер мектебі» КММ-сінің қосымша білім беру, қобыз бөлімінің мұғалімі

Қосымша білім беру жүйесінде қобыз аспабын оқыту әдістері

Қазақ халқының ұлттық музыкалық мұрасы – рухани мәдениеттің ажырамас бөлігі. Сол мұраның ішінде ерекше орын алатын аспаптардың бірі – қобыз. Қобыздың үні терең, сырлы, адам жанына әсер ететін қасиетімен ерекшеленеді. Сондықтан бұл аспапты жас ұрпаққа үйрету тек музыкалық білім беру ғана емес, сонымен қатар ұлттық құндылықтарды дәріптеудің маңызды жолы болып табылады. Қосымша білім беру жүйесінде қобыз аспабын оқыту – оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытудың, ұлттық өнерге деген қызығушылығын арттырудың тиімді тәсілдерінің бірі.

Қосымша білім беру ұйымдарында қобыз үйрету барысында арнайы педагогикалық әдістер қолданылады. Ең алдымен оқыту үдерісі оқушының жас ерекшелігіне, музыкалық қабылдау деңгейіне және жеке қабілетіне сәйкес ұйымдастырылады. Өз тәжірибемде қобыз үйрету кезінде оқушыларға аспаптың тарихын, оның қазақ мәдениетіндегі орнын түсіндіруге ерекше көңіл бөлемін. Мысалы, сабақтың алғашқы кезеңінде Қорқыт туралы аңыздарды айтып, қобыздың шығу тарихымен таныстырамын. Мұндай тәсіл оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырып, сабаққа ынтасын күшейтетінін байқадым. Қобызды оқытуда қолданылатын маңызды әдістердің бірі – көрнекілік әдісі. Сабақ барысында шығарманы немесе жаттығуды алдымен өзім орындап көрсетемін. Кейін оқушы сол орындауды қайталап үйренеді. Өз тәжірибемде бұл әдіс өте тиімді нәтиже беріп келеді. Мысалы, алғаш қобыз үйреніп жүрген оқушыларға қарапайым халық күйлерінің әуенін орындап көрсеткен кезде олар дыбыстың ерекшелігін тез қабылдап, орындауға қызығушылық танытады. Кейбір оқушылар дыбыстың нәзік бояуын естіп, соны дәл беруге тырысады. Қайталату және жаттықтыру әдісі де сабақта тұрақты қолданылатын тәсілдердің бірі. Қобызда ойнау үшін саусақ қозғалысы мен ысқышты дұрыс жүргізу техникасы өте маңызды. Сондықтан сабақ барысында арнайы жаттығуларды жүйелі түрде қайталатамын. Мысалы, бір оқушым бастапқы кезде ысқышты бірқалыпты жүргізуде қиналатын. Бірнеше апта бойы қарапайым жаттығуларды тұрақты орындату арқылы оның орындау техникасы едәуір жақсарды. Қазір ол қарапайым күйлерді сенімді түрде орындап жүр. Бұл әдістің жүйелі жаттығу арқылы нақты нәтижеге жеткізетінін тәжірибе көрсетіп отыр. Сонымен қатар , тыңдау және талдау әдісін де жиі қолданамын. Сабақ барысында белгілі қобызшылардың орындауындағы күйлерді тыңдатамын. Оқушылар сол орындауды тыңдап, дыбыстың ерекшелігін, орындау мәнерін талдайды. Бір сабақта Қорқыт күйлерінің жазбасын тыңдатқаннан кейін оқушылар күйдің мазмұны мен көңіл күйін талқылап, өз әсерлерін айтты. Бұл тәсіл олардың музыканы тереңірек түсінуіне көмектесетінін байқадым. Шығармашылық тапсырмалар беру де оқушылардың қызығушылығын арттыруға ықпал етеді. Кейде оқушыларға белгілі бір күйдің мазмұнын сурет арқылы бейнелеуді немесе күй туралы шағын әңгіме жазуды ұсынамын. Мысалы, бір оқушы «Қорқыт күйін» тыңдағаннан кейін күйдің әсерімен табиғат бейнесін суретке түсіріп келді. Мұндай тапсырмалар оқушылардың қиялын дамытып, өнерге деген қызығушылығын арттырады. Жеке оқыту әдісі де тәжірибеде үлкен нәтиже береді. Әр оқушының қабілеті әртүрлі болғандықтан, сабақта жеке жұмыс жүргізуге тырысамын. Кейбір оқушылар техниканы тез меңгерсе, кейбіреулеріне музыкалық естуді дамытуға көбірек уақыт қажет болады. Осындай жеке тәсіл қолдану арқылы оқушылардың мүмкіндігін толық ашуға болады.

Сонымен қатар оқушылардың сахналық тәжірибесін дамыту үшін түрлі мектепішілік концерттер мен шағын шығармашылық кештер ұйымдастырамын. Мұндай шараларда оқушылар қобызда үйренген күйлерін орындап, көрермен алдында өнер көрсетеді. Өз тәжірибемде мұндай концерттер оқушылардың сенімділігін арттырып, өнерге деген жауапкершілігін күшейтетінін байқадым.

Қорыта айтқанда, қосымша білім беру жүйесінде қобыз аспабын оқытуда әртүрлі педагогикалық әдістерді тиімді қолдану оқушылардың орындаушылық шеберлігін дамытуға үлкен мүмкіндік береді. Өз тәжірибемде көрнекілік, жаттықтыру, тыңдау және шығармашылық тапсырмалар беру әдістерін жүйелі қолдану жақсы нәтижеге жеткізіп келеді. Мұндай тәсілдер арқылы оқушылар тек қобыз тартуды үйреніп қана қоймай, ұлттық өнердің қадірін түсінетін тұлға болып қалыптасады.