Сабақтың тақырыбы

Құйма (трансферттік) нығыздауға құралдарды дайындау

Модульдің/пәннің атауы

Экструзия әдісімен пластмасаны қайта өңдеу

Мұғалімнің аты-жөні

Қарар Меруерт Ержанқызы

Пәні

Полимер өндірісінің технологиясы

Күні:

1. Жалпы ақпараттар (мәліметтер)

Экструдер мен экструзиялық желілерде бұйымдарды өндірудің технологиялық процесін жүзеге асыру Дәріс тезистері: 1. Құйма нығыздауға қолданылатын құралдар

Топ,курс

ПТ-9/22г тобы, 3 - курс

2.Оқыту (күтілетін) нәтижелері

Студенттерді өтіліп жатқан пән бойынша барлық заманауи тәсілдермен оқыту.

3. Оқу мақсаттары

Аталған процесті жетік меңгеру.

4.Бағалау критерийлері

Есте сақтау, ой түйіндеуге, шығармашылықпен жұмыс істеуге жұмылдыру, пәнге, тақырыпқа байланысты қызығушылықтарын дамыту.

Жоспар

Сабақтың кезеңдері

Әрекеттер

Ресурстар

Сабақтың басталуы

15 мин.

Ұйымдастыру кезеңі

Сәлемдесу!

Оқушыларды түгендеу.

Сынып тазалығына көңіл бөлу.

Сабақтың жоспары: Құйма (трансферттік) нығыздауға құралдарды дайындау реттілігімен танысу және жалпы процестің артықшылығы мен кемшілігін, қолдану аясымен танысу.

«Түсіндіру»

Сабақтың ортасы

25 мин.

І Тақырып. Құйма (трансферттік) нығыздау технологиясында құралдарды дайындау.

Құйма (трансферттік) нығыздау – бұл материалдарды қажетті пішінге келтіру әдісі, мұнда материалды алдын ала қыздырылған арнайы камераға құйып, қысыммен қалыпқа өткізеді. Бұл әдіс жұқа қабырғалы және күрделі формадағы өнімдер шығаруға тиімді болып саналады. Трансферттік нығыздау компрессиялық нығыздауға қарағанда күрделірек, бірақ ол пішіні қиындау бөлшектерді жоғары дәлдікпен дайындауға мүмкіндік береді.

2. Құйма (трансферттік) нығыздау процесі

Трансферттік нығыздау келесі негізгі кезеңдерден тұрады:

• Материалды дайындау және енгізу: Қатты немесе жартылай сұйық материал алдымен құйма камерасына орналастырылады. Бұл материалды қысым арқылы қалыпқа ығыстыру үшін маңызды қадам.

• Қысымды қолдану және қалыпқа енгізу: Материал қысыммен қалыпқа жіберіледі, нәтижесінде ол қалыптың ішкі бетіне жанасып, пішінге сәйкес келеді.

• Қату және салқындату: Материал қажетті температураға дейін салқындап, қатайған соң, дайын өнім қалыптан шығарылады.

Бұл әдістің артықшылықтары:

• Тұрақты пішін беру: Материал қалыпқа толығымен жайылғандықтан, өнімнің сыртқы қабаты тегіс және дәл шығады.

• Жұқа қабырғалы және күрделі пішінді бөлшектерді өндіру: Материалдың камерадан қалыпқа қысыммен ауысуы күрделі және нәзік пішіндерді алуға мүмкіндік береді.

Кемшіліктері:

• Жабдықтар күрделілігі: Құйма нығыздау құралдары көп компоненттерден тұрады, сондықтан оларды жобалау мен дайындау күрделі және қымбат болуы мүмкін.

• Шикізат шығыны: Трансферттік әдіс кезінде материалдың бір бөлігі құйма камерада қалып қоюы мүмкін.

3. Құйма нығыздауға арналған құралдардың негізгі компоненттері

Трансферттік нығыздау құралдары бірнеше негізгі бөліктерден тұрады:

• Матрица (қалып): Дайын өнімнің пішінін қамтамасыз ететін негізгі элемент.

• Плунжер: Материалды қысыммен қалыпқа енгізетін механизм. Ол камерадағы материалға қажетті қысым түсіріп, оны қалыпқа жібереді.

• Құйма камерасы: Материалды салатын бөлік, оны кейін плунжер қалыпқа ауыстырады.

• Жылытқыштар: Материалдың қажетті температураға дейін қыздырылуын қамтамасыз етеді. Бұл әсіресе термореактивті материалдар үшін маңызды.

• Салқындату жүйесі: Қалыптағы материалдың қатуын жылдамдату үшін қолданылады.

4. Құйма нығыздау құралдарын дайындауға қойылатын талаптар

• Материалдар: Жоғары берікті, қысым мен температураға төзімді материалдар қолданылады (мысалы, болат және басқа қорытпалар).

• Дәлдік: Өнімнің өлшемдері мен пішінін дәл келтіру үшін құралдар жоғары дәлдікпен жасалуы қажет.

• Жұмыс жағдайына бейімділік: Құралдар ұзақ уақыт қысым мен температураға төзімді болуы тиіс.

5. Құралдарды дайындау әдістері

Трансферттік нығыздау құралдары бірнеше технологиялық әдістермен дайындалады:

• Фрезерлеу: Бұл өңдеу әдісі арқылы матрица мен басқа бөлшектерге қажетті пішін беріледі.

• Шлифовка және жылтырату: Бетті тегістеу және жылтырату өнімнің сапасын жақсартуға көмектеседі.

• Жылулық өңдеу: Құралдарды термиялық өңдеу арқылы олардың беріктігі мен тозуға төзімділігін арттырады.

6. Сынау және техникалық қызмет көрсету

• Алғашқы сынақтар: Құралдар дайын болған соң, олар өндірістік процеске енгізілмес бұрын сынақтан өтеді. Сынақ барысында өнімнің сапасы, құралдың жұмысқа жарамдылығы тексеріледі.

• Техникалық қызмет көрсету: Құралдардың ұзақ мерзімдік қолданылуын қамтамасыз ету үшін оларға үнемі техникалық қызмет көрсетілуі керек. Бұл процессте құралдарды тазалау, жөндеу және ауыстыру жұмыстары атқарылады.

7. Қорытынды

Құйма (трансферттік) нығыздауға арналған құралдарды дайындау – бұл жоғары дәлдік пен күрделі процесті талап ететін маңызды өндірістік процесс. Бұл әдіс өнімнің сапасын арттырып, күрделі пішіндерді дайындауға мүмкіндік береді. Қазіргі өндірістік технологияларда құйма нығыздау құралдарын қолдану артып келеді және ол көптеген салаларда кеңінен таралуда.

Яковлев А.Д. технология изготовления изделий из пластмасс. Л., «Химия», 1968.

25 мин

ІІ Тақырып. Жалпы процесс жайлы негізгі түсінік.

Құйма (трансферттік) нығыздау – бұл материалды қысым арқылы қалыпқа енгізіп, оны қажетті пішінге келтіру әдісі. Бұл процесс кезінде материал арнайы камераға салынып, одан қысым арқылы қалыпқа өтеді. Әдістің артықшылығы – күрделі және жұқа қабырғалы бөлшектерді жоғары дәлдікпен жасауға мүмкіндік береді.

Мысалы: Трансферттік нығыздау автомобиль өндірісінде резеңке тығыздағыштарды, электроника өндірісінде қорғаныс қаптамаларын жасауда кеңінен қолданылады.

2. Құйма (трансферттік) нығыздау процесі

Трансферттік нығыздау процесінің негізгі кезеңдері:

• Материалды құйма камераға енгізу: Шикізат (полимер, резеңке, композит) арнайы камераға салынады. Ол камера қалыпқа қарай бағытталған арнамен байланысады.

• Қысымды қолдану және материалды қалыпқа жіберу: Плунжердің көмегімен материалға қысым түсіріледі, соның арқасында материал қалыпқа өтеді. Қалып ішіндегі бос орындарды толтыру арқылы материал өнімнің пішінін алады.

• Қату және салқындату: Материал қалып ішінде қатқан соң, оны салқындатып, дайын өнімді қалыптан шығарады.

Трансферттік нығыздаудың артықшылықтары:

• Күрделі формадағы, жұқа қабырғалы өнімдерді жасауға мүмкіндік береді.

• Жоғары дәлдікті және өнімнің біртектілігін қамтамасыз етеді.

Кемшіліктері:

• Жабдықтардың күрделілігі және жоғары құны.

• Материалдың кейбір бөлігі құйма камерасында қалуы мүмкін.

3. Құйма (трансферттік) нығыздаудың құралдары

Құйма нығыздау құралдарының негізгі компоненттері:

• Матрица (қалып): Өнімнің пішіні мен өлшемін анықтайтын негізгі бөлшек.

• Плунжер: Материалды құйма камерадан қалыпқа жеткізу үшін қысым түсіретін механизм.

• Құйма камерасы: Материалдың бастапқы орналасатын бөлігі, одан материал қалыпқа өтеді.

• Жылытқыштар: Камера мен қалыпты қажетті температураға дейін қыздыру үшін қолданылады.

• Салқындату жүйесі: Қатуды жылдамдату және материалдың қалып ішінде суытуын қамтамасыз ету үшін қолданылады.

4. Құйма (трансферттік) нығыздауға қолданылатын материалдар

Трансферттік нығыздау әдісінде қолданылатын материалдарға келесілер жатады:

• Полимерлер: Олар кеңінен қолданылады және материалды икемді пішіндеуге мүмкіндік береді.

• Резеңке: Автомобиль бөлшектері және тұрмыстық заттар үшін қолданылады.

• Композиттер: Жоғары беріктігі мен төзімділігі үшін кейбір өнеркәсіптік бөлшектерде пайдаланылады.

• Металдар: Жеңіл металдар кейбір ерекше қажеттіліктерде қолданылады.

5. Құйма нығыздау процесінде қолданылатын технологиялар

Жылытқыштар: Жылу беру жүйесі материалдың ағып, қалыптың ішкі беттерін біркелкі толтыруына мүмкіндік береді.

Салқындату жүйесі: Өнімнің қажетті беріктікке жетуі үшін салқындату маңызды. Кейбір жағдайларда, өнімнің қатуы тез болуы керек, сондықтан суық ауамен немесе суық сумен салқындату қолданылады.

Қысым беру әдістері: Плунжер қысымды біркелкі беруі керек, бұл материалдың қалып ішінде толық таралуын қамтамасыз етеді.

6. Құйма (трансферттік) нығыздаудың қолдану салалары

Құйма (трансферттік) нығыздау келесі салаларда кеңінен қолданылады:

• Автомобиль өндірісі: Құйма нығыздау арқылы әртүрлі тығыздағыштар, резеңке бөлшектер, қорғаныс бөлшектері дайындалады.

• Электроника: Өнімдерді сыртқы ортадан қорғау үшін қорғаныс қаптамаларын дайындауда қолданылады.

• Тұрмыстық техника: Пластикалық және резеңке элементтер, мысалы, ыдыстар, тұрмыстық құралдардың кейбір бөлшектері трансферттік нығыздау арқылы дайындалады.

• Құрылыс: Құрылысқа қажетті жоғары беріктікті өнімдерді, мысалы, құрылыс блоктарын құю үшін қолданылады.

7. Қорытынды

Құйма (трансферттік) нығыздау өндірістік процестердің маңызды бөлігі болып табылады, себебі ол күрделі пішіндерді, жұқа қабырғалы бөлшектерді және жоғары дәлдікті талап ететін өнімдерді жасауға мүмкіндік береді. Бұл әдіс әртүрлі өнеркәсіптік және тұрмыстық салаларда кеңінен қолданылады.

Қорытындылай келе, құйма (трансферттік) нығыздау технологиясы өндірістің сапасы мен тиімділігін арттыруда маңызды орын алады және жаңа материалдардың дамуына байланысты одан әрі жетіле береді.

С.В.Власов, Э.Л.Калиничев и др. Основы технологии и переработки пластмасс. Учебник для вузов. –М.: Химия, 1995.

10 мин.

Инклюзивті студентке тапсырма:

1. Экструдер дегеніміз не?

2. Экструдер технологиясы дегеніміз не?

3. Құйма (трансферттік) нығыздау дегеніміз не?

Сабақтың аяқталуы

15 мин

Үй тапсырмасы. Құйма (трансферттік) нығыздау технологиясы жайлы зерттеу.

Қолданылған әдебиеттер

1.Яковлев А.Д. технология изготовления изделий из пластмасс. Л., «Химия», 1968.

2.С.В.Власов, Э.Л.Калиничев и др. Основы технологии и переработки пластмасс. Учебник для вузов. –М.: Химия, 1995.

3. Интернет рессурстары

4. А. Нұрсұлтанов. «Құбырлар мен түтіктердің өндірісі». Алматы: Ғылым, 2020.

Т.А.Ә.Қарар Меруерт Ержанқызы

_______________қолы

Тел:8 771 158 51 44