СӨЗ МӘЙЕГІ — ФОЛЬКЛОР ӘЛЕМІ
Баяндама
(Қазақ тілі мен әдебиеті білім беру бағдарламасының 1 курс студенті атынан)

Құрметті ұстаздар мен студенттер!

Бүгінгі баяндама тақырыбым – «Сөз мәйегі — фольклор әлемі». Бұл тақырыптың өзектілігі – халқымыздың ғасырлар бойы жинақтаған рухани мұрасын, әдеби қазынасын тану, оның жас ұрпақ тәрбиесіндегі рөлін зерделеу.

Фольклор – халықтың ауызша тараған көркем шығармашылығы. Ол – ұлт руханиятының қайнар көзі, сөз өнерінің бастауы. Халқымыздың тұрмыс-тіршілігі, салт-дәстүрі, дүниетанымы, тарихи танымы, арман-мұраты – барлығы фольклор арқылы көрініс тапқан. Сол себепті фольклорды «сөз мәйегі» деуіміз бекер емес. Өйткені әрбір ертегі, жыр, аңыз, мақал-мәтел – өмір шындығының, халық даналығының көркем бейнесі.

Фольклор жанрлары өте бай әрі алуан түрлі. Оларға батырлар жыры, ертегілер, аңыздар, шешендік сөздер, тұрмыс-салт жырлары, мақал-мәтелдер, жұмбақтар мен жаңылтпаштар жатады. Бұл шығармалардың бәрі ұрпақтан ұрпаққа ауызша таралып, халық жадында сақталып отырған. Мұның өзі қазақ халқының сөзге бай, шешен, тапқыр халық екенін дәлелдейді.

Мысалы, ертегілерде жақсылық пен жамандықтың күресі, әділдік пен зұлымдықтың айырмасы айқын суреттеледі. Бұл – тәрбиелік мәні зор үлгі. Ал батырлар жырында елін, жерін қорғаған ерлердің ерлігі мен намысы жырланады. «Қобыланды батыр», «Алпамыс батыр», «Ер Тарғын» жырларында отаншылдық, ерлік, бірлік идеялары терең көрініс тапқан. Бұл шығармалар жастарға батырлық рух сыйлап, елге деген сүйіспеншілікті арттырады.

Мақал-мәтелдер мен шешендік сөздер – қазақ халқының тілдік мәдениетінің, ойлау жүйесінің жарқын үлгісі. «Тіл тас жарады, тас жармаса – бас жарады», «Көп қорқытады, терең батырады» сынды мақалдар – халықтың өмірден түйген тұжырымдары. Ал Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би сынды шешендердің сөздері – ұлттық рухтың, әділеттің үлгісі.

Фольклордың тағы бір ерекшелігі – оның тәрбиелік маңызы. Ата-әжелеріміз ертеде бала тәрбиесін ертегімен, мақалмен, жұмбақпен жүргізген. Осы арқылы баланың тіл байлығы, қиялы, адамгершілік қасиеті дамыған. Бұл дәстүр бүгінгі таңда да өзектілігін жоғалтқан жоқ.

Қазақ тілі мен әдебиеті мамандығында оқи отырып, мен фольклордың білім берудегі рөліне ерекше назар аудардым. Болашақ мұғалім ретінде оқушыларға фольклор арқылы ұлттық құндылықтарды сіңіру, сөйлеу мәдениетін дамыту, шығармашылыққа баулу – менің басты міндетім болмақ. Себебі фольклор – тек өткеннің естелігі емес, бүгінгі мен болашақтың тәрбие құралы.

Қорытынды:

Фольклор – халықтың жаны, рухы, шежіресі. Ол – мәңгілік мұра. «Сөз мәйегі – фольклор әлемі» деген сөздің астарында терең мағына жатыр. Халқымыздың ауыз әдебиеті бізге сөз өнерінің қадірін, ел тарихының сырын, ұлттық тәрбиенің негізін үйретеді. Осы асыл мұраны ардақтау, оны келешек ұрпаққа жеткізу – әрбір қазақ баласының, әсіресе болашақ тіл-әдебиет мұғалымының парызы.

Назарларыңызға рахмет!

Бимұхан Альфия
Қазақ тілі мен әдебиеті БББ-ның 1 курс студенті